II CSKP 1627/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną Banku w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie. Sądy niższych instancji uznały umowę kredytową zawartą w 2008 r. za nieważną, opierając się na art. 353(1) k.c. (naruszenie zasad współżycia społecznego) oraz art. 385(1) § 1 k.c. (klauzula abuzywna), ze względu na sposób ustalania kursu franka szwajcarskiego przez bank. Sąd Najwyższy, uchylając zaskarżony wyrok, stwierdził, że brak precyzyjnego określenia przelicznika waluty w umowie nie prowadzi do jej nieważności, a jedynie może skutkować zastosowaniem przepisów dyspozytywnych (np. art. 56 k.c.) lub zwyczajów. Sąd Najwyższy podkreślił, że klauzule dotyczące głównych świadczeń stron, jeśli są jednoznaczne, nie podlegają kontroli abuzywności na podstawie art. 385(1) k.c., ale mogą być nieważne na podstawie art. 353(1) k.c. W niniejszej sprawie Sąd Najwyższy uznał, że nieważność klauzuli przeliczeniowej nie powoduje nieważności całej umowy, a jedynie jej części, zgodnie z art. 58 § 3 k.c. W związku z tym Sąd Najwyższy oddalił powództwo o ustalenie nieważności umowy w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania w zakresie żądania ustalenia bezskuteczności części postanowień umowy, pozostawiając Sądowi Okręgowemu rozstrzygnięcie o kosztach.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących nieważności umów kredytowych indeksowanych do walut obcych, klauzul abuzywnych oraz stosowania przepisów dyspozytywnych i zwyczajów w celu uzupełniania luk w umowach konsumenckich.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji umów zawartych przed wejściem w życie niektórych przepisów prawa bankowego i konsumenckiego. Interpretacja przepisów Dyrektywy 93/13/EWG może być przedmiotem dalszych sporów.
Zagadnienia prawne (4)
Czy klauzula waloryzacyjna oparta na kursie waluty obcej ustalanej jednostronnie przez bank, określająca główne świadczenie stron, może być uznana za nieważną lub abuzywną, a jej usunięcie prowadzi do nieważności całej umowy kredytowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, klauzula waloryzacyjna oparta na kursie waluty obcej ustalanej jednostronnie przez bank, nawet jeśli jest abuzywna lub nieważna, nie prowadzi do nieważności całej umowy kredytowej. Umowa pozostaje w mocy bez wadliwych postanowień, a luki mogą być uzupełniane przepisami dyspozytywnymi lub zwyczajami.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy rozróżnił klauzulę waloryzacyjną od klauzuli przeliczeniowej. Stwierdził, że klauzula waloryzacyjna, nawet jeśli jest abuzywna, nie powoduje nieważności całej umowy, a jedynie jej części. Brak precyzyjnego określenia kursu waluty nie jest przeszkodą do zawarcia umowy, a luki mogą być uzupełniane przepisami prawa krajowego lub zwyczajami.
Czy postanowienia określające główne świadczenia stron w umowie konsumenckiej, jeśli są jednoznaczne, podlegają kontroli na podstawie art. 385(1) § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, postanowienia określające główne świadczenia stron, jeśli są jednoznaczne, nie podlegają kontroli na podstawie art. 385(1) § 1 k.c. Mogą być jednak nieważne na podstawie art. 353(1) k.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 385(1) § 1 k.c. dotyczy klauzul niejednoznacznych lub niejasnych, a nie tych określających główne świadczenia stron, które są jednoznaczne. Niemniej jednak, takie postanowienia mogą być nieważne z innych przyczyn, np. naruszenia zasad współżycia społecznego.
Czy przepisy prawa krajowego o charakterze ogólnym (np. art. 56 k.c.) mogą być stosowane do uzupełnienia luk w umowie po wyeliminowaniu postanowień abuzywnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepisy prawa krajowego o charakterze ogólnym, takie jak art. 56 k.c., mogą być stosowane do uzupełnienia luk w umowie po wyeliminowaniu postanowień abuzywnych, o ile nie prowadzi to do naruszenia Dyrektywy 93/13/EWG.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, odwołując się do orzecznictwa TSUE, stwierdził, że przepisy dyspozytywne mogą być stosowane do uzupełnienia luk w umowie. Wyjaśnił, że teza TSUE z wyroku w sprawie C-260/18, zakazująca stosowania przepisów ogólnych, jest sprzeczna z wcześniejszym orzecznictwem i nie znajduje uzasadnienia w Dyrektywie.
Czy nienależyte poinformowanie konsumenta o ryzyku kursowym wpływa na ocenę postanowienia umowy jako jednoznacznie sformułowanego i czy może prowadzić do uznania go za abuzywne?
Odpowiedź sądu
Tak, nienależyte poinformowanie konsumenta o ryzyku kursowym może wpływać na ocenę postanowienia umowy jako niejednoznacznie sformułowanego i prowadzić do uznania go za abuzywne, nawet jeśli dotyczy głównych świadczeń stron.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, powołując się na orzecznictwo TSUE, wskazał, że wymóg prostego i zrozumiałego języka obejmuje nie tylko zrozumiałość językową, ale także obiektywność mechanizmu zmiany ceny i należyte poinformowanie konsumenta o potencjalnych skutkach ekonomicznych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. P. | osoba_fizyczna | powód |
| B. K. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Naruszenie zasad współżycia społecznego przez umożliwienie jednej ze stron jednostronnego kształtowania wysokości świadczenia drugiej strony.
k.c. art. 58 § 1
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
Kontrola postanowień umowy konsumenckiej pod kątem abuzywności.
Pomocnicze
k.c. art. 58 § 3
Kodeks cywilny
Umowa pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że bez postanowień dotkniętych nieważnością umowa nie zostałaby zawarta.
k.c. art. 65 § 1
Kodeks cywilny
Wykładnia oświadczeń woli.
k.c. art. 358 § 2
Kodeks cywilny
Stosowanie kursu średniego NBP w przypadku braku sprecyzowania kursu waluty obcej.
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
Zastosowanie zwyczajów i zasad współżycia społecznego do uzupełniania luk w umowie.
k.c. art. 357 § 1
Kodeks cywilny
Zmiana sposobu spełnienia świadczenia lub wysokości świadczenia w przypadku nadzwyczajnej zmiany stosunków.
p.b. art. 69 § 3
Prawo bankowe
Wymogi dotyczące umów kredytowych.
u.o.k.i.k. art. 23b
Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów
Decyzje Prezesa UOKiK o uznaniu postanowień wzorca umowy za niedozwolone.
u.o.k.i.k. art. 26
Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów
Decyzje Prezesa UOKiK o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów.
u.k.k. z 2001 art. 15
Ustawa z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim
Sankcja 'darmowego kredytu' w przypadku braku koniecznej treści umowy.
u.k.k. z 2011 art. 45
Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim
Sankcja 'darmowego kredytu' w przypadku braku koniecznej treści umowy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewłaściwe wyodrębnienie klauzul waloryzacyjnych i przeliczeniowych. • Niewłaściwe uznanie klauzuli waloryzacyjnej za abuzywną. • Niewłaściwe uznanie, że nieważność przelicznika prowadzi do nieważności całej umowy. • Niewłaściwe zastosowanie art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG w kontekście art. 56 k.c.
Odrzucone argumenty
Umowa kredytowa jest nieważna z powodu klauzuli waloryzacyjnej opartej na kursie CHF ustalanej przez bank. • Niewłaściwe zastosowanie art. 385(1) § 1 k.c. do klauzuli określającej główne świadczenia stron. • Niewłaściwe zastosowanie art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG w kontekście art. 56 k.c.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy uwzględnił skargę kasacyjną ze względu na zasadność zarzutu nr 3 skargi, tj. uznanie, że nieważność (a według Sądów obydwu instancji dodatkowo abuzywność) postanowień umowy o stosowaniu kursów CHF ustalanych przez bank prowadzi do nieważności całej umowy. • Umowa, na mocy której jedna ze stron umowy, zwłaszcza silniejsza ekonomicznie, uzyskuje prawo kształtowania zakresu świadczeń drugiej strony (w tym określania wysokości świadczeń pieniężnych), jest sprzeczna z naturą zobowiązania umownego, którego celem jest zapewnienie korzyści obydwu stronom umowy. • Teza 62 wyroku TSUE z 3 października 2019 r. nie ma oparcia w Dyrektywie, a ponadto istotnie różnicuje dwie sytuacje: gdy postanowienia abuzywnego od początku nie ma w umowie oraz gdy zostało zawarte w umowie i dopiero po zawarciu umowy konsument powołał się na niezwiązanie tym postanowieniem. • Rzekoma niemożliwość zastąpienia tabeli kursowej banku kursem obiektywnym jest tylko pretekstem do twierdzenia o nieważności umowy w całości.
Skład orzekający
Dariusz Pawłyszcze
przewodniczący
Romuald Dalewski
członek
Jarosław Sobutka
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących nieważności umów kredytowych indeksowanych do walut obcych, klauzul abuzywnych oraz stosowania przepisów dyspozytywnych i zwyczajów w celu uzupełniania luk w umowach konsumenckich."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji umów zawartych przed wejściem w życie niektórych przepisów prawa bankowego i konsumenckiego. Interpretacja przepisów Dyrektywy 93/13/EWG może być przedmiotem dalszych sporów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Orzeczenie Sądu Najwyższego dotyczące kredytów frankowych, które ma ogromne znaczenie praktyczne dla milionów konsumentów i banków. Wyjaśnia kluczowe kwestie dotyczące nieważności umów i klauzul abuzywnych, a także relacji między prawem krajowym a unijnym.
“Kredyty frankowe: Sąd Najwyższy rozstrzyga kluczowe wątpliwości dotyczące nieważności umów!”
Dane finansowe
WPS: 213 165,48 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.