II CSKP 1593/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej syndyka masy upadłości spółki M. sp. z o.o. w P. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, który oddalił powództwo o zapłatę 3.087.000 zł tytułem nakładów poczynionych na dzierżawionej nieruchomości. Powództwo opierało się na twierdzeniu, że porozumienie z 10 października 2014 r., na mocy którego rozwiązano umowę dzierżawy i rozliczono wzajemne roszczenia, było czynnością prawną nieodpłatną lub rażąco nieekwiwalentną w rozumieniu art. 127 ust. 1 Prawa upadłościowego, a zatem bezskuteczną wobec masy upadłości. Umowa dzierżawy z 2004 r. przewidywała, że po jej zakończeniu dzierżawca ma usunąć na własny koszt wzniesione budowle, chyba że wydzierżawiający uzna to za celowe i przejmie obiekt, rozliczając się z dzierżawcą z wartości nakładów. Spółka M. sp. z o.o. zalegała z czynszem, co doprowadziło do rozwiązania umowy. Porozumieniem z 10 października 2014 r. strony ustaliły, że dzierżawca przenosi własność budynków na wydzierżawiającego, a ten zobowiązuje się zapłacić 30.497,76 zł netto tytułem zwrotu nakładów. Kwota ta została częściowo potrącona z zaległym czynszem. Sąd Najwyższy, oddalając skargę kasacyjną, podzielił stanowisko sądów niższych instancji. Stwierdził, że ocena ekwiwalentności świadczeń wymaga uwzględnienia okoliczności faktycznych i prawnych, w tym wykładni umowy zgodnie z art. 65 k.c. Podkreślono, że budynki wzniesione przez dzierżawcę stały się częścią składową gruntu i własnością wydzierżawiającego. Ponadto, spółka nie mogła przenieść własności budynków, które już należały do pozwanego. Rozliczenie nakładów nastąpiło zgodnie z porozumieniem, które wyczerpało wzajemne roszczenia stron. Sąd uznał, że nie doszło do rażącej nieekwiwalentności świadczeń, a porozumienie było korzystne dla upadłego, który został zwolniony z kosztów rozbiórki.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 127 ust. 1 Prawa upadłościowego w kontekście rozliczeń umów dzierżawy i porozumień rozwiązujących, a także kwestia własności budynków wzniesionych przez dzierżawcę.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, w którym strony zawarły porozumienie rozwiązujące umowę dzierżawy i rozliczające nakłady.
Zagadnienia prawne (3)
Czy porozumienie o rozwiązaniu umowy dzierżawy i rozliczeniu nakładów, zawarte przez upadłego w ciągu roku przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości, jest bezskuteczne wobec masy upadłości na podstawie art. 127 ust. 1 Prawa upadłościowego, jeśli wartość świadczenia upadłego (nakładów) przewyższa w rażącym stopniu wartość świadczenia otrzymanego (zapłaty)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, porozumienie to nie jest bezskuteczne, ponieważ nie można przyjąć, że było ono rażąco nieekwiwalentne. Ocena ekwiwalentności musi uwzględniać całokształt okoliczności faktycznych i prawnych, w tym zgodny zamiar stron i cel umowy, a także fakt, że budynki wzniesione przez dzierżawcę stanowiły własność wydzierżawiającego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że ocena rażącej dysproporcji świadczeń na potrzeby art. 127 ust. 1 Prawa upadłościowego wymaga uwzględnienia obiektywnych mierników rynkowych, ale także konkretnych okoliczności sprawy. Podkreślono, że wykładnia czynności prawnej (art. 65 k.c.) oraz ustalenie skutków prawnych (art. 56 k.c.) wymaga uwzględnienia kryteriów podmiotowych i zasad współżycia społecznego. W tej sprawie budynki stanowiły własność pozwanego, a spółka była zwolniona z obowiązku ich rozbiórki, co było dla niej korzystne. Kwota zapłaty była wynikiem wzajemnych rozliczeń, które wyczerpały roszczenia stron.
Czy budynki wzniesione przez dzierżawcę na dzierżawionej nieruchomości, zgodnie z umową, stają się własnością wydzierżawiającego jako części składowe gruntu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zgodnie z art. 48 k.c. budynki trwale związane z gruntem stanowią jego części składowe i są własnością właściciela gruntu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że budynki i budowle trwale związane z gruntem, wzniesione przez spółkę zgodnie z umową dzierżawy, na podstawie art. 48 k.c. stanowiły części składowe gruntu, a tym samym własność pozwanego (wydzierżawiającego) od chwili ich wzniesienia.
Czy art. 676 k.c. (dotyczący rozliczenia nakładów najemcy/dzierżawcy) jest przepisem dyspozytywnym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, art. 676 k.c. jest przepisem dyspozytywnym, co oznacza, że strony mogą uregulować kwestię rozliczenia nakładów odmiennie w umowie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na utrwalone orzecznictwo stwierdził, że art. 676 k.c. jest przepisem dyspozytywnym, a strony umowy dzierżawy mogą odmiennie uregulować kwestię rozliczenia nakładów, co miało miejsce w niniejszej sprawie poprzez zawarcie porozumienia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Syndyk masy upadłości M. Sp. z o.o. | osoba_fizyczna | powód |
| Z. w P. | instytucja | pozwany |
Przepisy (6)
Główne
p.u. art. 127 § 1
Ustawa Prawo upadłościowe
Czynność prawna dokonana przez upadłego w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, którą rozporządził swoim majątkiem, jest bezskuteczna w stosunku do masy upadłości, jeżeli została dokonana nieodpłatnie albo odpłatnie, lecz wartość świadczenia upadłego przewyższa w rażącym stopniu wartość świadczenia otrzymanego lub zastrzeżonego dla upadłego lub dla osoby trzeciej. Ocena rażącej dysproporcji świadczeń wymaga uwzględnienia obiektywnych mierników rynkowych oraz konkretnych okoliczności sprawy, a także intencji stron.
Pomocnicze
k.c. art. 676
Kodeks cywilny
Przepis dyspozytywny regulujący obowiązek dzierżawcy usunięcia nakładów po zakończeniu umowy, chyba że umowa stanowi inaczej lub wydzierżawiający zdecyduje się przejąć obiekt i rozliczyć nakłady.
k.c. art. 694
Kodeks cywilny
Przepis stanowiący o odpowiednim stosowaniu przepisów o najmie do umowy dzierżawy, w tym art. 676 k.c.
k.c. art. 65
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący wykładni oświadczeń woli, zgodnie z którym przy interpretacji umowy należy badać zgodny zamiar stron i cel umowy, a nie tylko dosłowne brzmienie.
k.c. art. 48
Kodeks cywilny
Przepis określający, że części składowe rzeczy nie mogą być odrębnym przedmiotem własności. Budynki trwale związane z gruntem są jego częściami składowymi.
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący skutków prawnych czynności prawnej, które nie są wyrażone w jej treści, ale wynikają z ustawy, zasad współżycia społecznego lub ustalonego zwyczaju.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Porozumienie z 10 października 2014 r. nie było czynnością rażąco nieekwiwalentną w rozumieniu art. 127 ust. 1 Prawa upadłościowego. • Ocena ekwiwalentności świadczeń wymaga uwzględnienia całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych, w tym zgodnego zamiaru stron i celu umowy. • Budynki wzniesione przez dzierżawcę stanowiły własność wydzierżawiającego jako części składowe gruntu. • Spółka została zwolniona z obowiązku rozbiórki i przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego, co było dla niej korzystne. • Rozliczenie nakładów nastąpiło zgodnie z porozumieniem, które wyczerpało wzajemne roszczenia stron.
Odrzucone argumenty
Porozumienie z 10 października 2014 r. było czynnością prawną nieodpłatną lub rażąco nieekwiwalentną w rozumieniu art. 127 ust. 1 Prawa upadłościowego, a zatem bezskuteczną wobec masy upadłości. • Wartość nakładów poczynionych przez spółkę przewyższała w rażącym stopniu kwotę zapłaconą przez pozwanego.
Godne uwagi sformułowania
„Zawierając niniejsze porozumienie Strony mają na uwadze przede wszystkim, iż Wydzierżawiający nigdy nie był i co do zasady nie jest zainteresowany przejęciem na własność budynków i budowli posadowionych przez Dzierżawcę na przedmiocie dzierżawy [...]”, • „W myśl § 9 umowy strony uzgodniły, że po zakończeniu stosunku dzierżawy, niezależnie od przyczyn tego zdarzenia, dzierżawca usunie na własny koszt wszelkie budowle [...] ewentualnie wydzierżawiający, jeżeli uzna to za celowe, przejmie obiekt i rozliczy z dzierżawcą aktualną wartość poniesionych przez niego nakładów [...]” • „W orzecznictwie przyjmuje się, że art. 676 k.c. jest przepisem dyspozytywnym [...] Przepis oparty jest na założeniu, że wynajmującemu nie można narzucić wbrew jego woli obowiązku zapłaty wartości budowli [...]” • „Spółka nie mogła przenieść na pozwanego własności budynków i budowli, które, jako części składowe nieruchomości, stanowiły własność pozwanego już z chwilą ich wzniesienia.”
Skład orzekający
Krzysztof Wesołowski
przewodniczący
Dariusz Pawłyszcze
członek
Piotr Telusiewicz
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 127 ust. 1 Prawa upadłościowego w kontekście rozliczeń umów dzierżawy i porozumień rozwiązujących, a także kwestia własności budynków wzniesionych przez dzierżawcę."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, w którym strony zawarły porozumienie rozwiązujące umowę dzierżawy i rozliczające nakłady.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia bezskuteczności czynności prawnych w prawie upadłościowym oraz rozliczeń między stronami umowy dzierżawy, co jest istotne dla praktyków prawa cywilnego i upadłościowego.
“Czy porozumienie z dłużnikiem upadłym może być uznane za nieważne? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice bezskuteczności czynności prawnych.”
Dane finansowe
WPS: 3 087 000 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.