II CSKP 1588/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpatrywał skargę kasacyjną E. spółki akcyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w sprawie z powództwa tej spółki przeciwko W. spółce z o.o. i Bankowi S.A. o ustalenie nieistnienia stosunku zobowiązaniowego wynikającego z umowy sprzedaży praw majątkowych (CPA) z 2011 r. Powód twierdził, że umowa CPA jest nieważna, ponieważ zobowiązywała do zawierania umów sprzedaży praw majątkowych ze świadectw pochodzenia energii z pominięciem przepisów prawa zamówień publicznych. Sądy obu instancji oddaliły powództwo, uznając m.in., że obrót świadectwami pochodzenia nie podlegał przepisom PZP, a nawet gdyby podlegał, to naruszenie procedury nie skutkowałoby nieważnością umowy w trybie art. 189 k.p.c. Sąd Najwyższy, w związku z licznymi zarzutami naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego, a w szczególności przepisów prawa unijnego, postanowił zwrócić się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami prejudycjalnymi. Pytania dotyczą m.in. interpretacji art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w kontekście składu orzekającego Sądu Najwyższego (wyznaczenie sędziów do orzekania w innej izbie bez ich zgody), wykładni dyrektyw 2004/17 i 2009/28 w zakresie obowiązku stosowania zamówień publicznych przy nabywaniu zielonych certyfikatów przez przedsiębiorstwo obrotu energią elektryczną, a także stosowania zasady zakazu nadużywania prawa UE w sytuacji, gdy strona domaga się unieważnienia umowy z powodu naruszenia przepisów o zamówieniach publicznych, podczas gdy faktycznym powodem jest spadek opłacalności realizacji umowy. Sąd Najwyższy zawiesił postępowanie kasacyjne na podstawie art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaKwestie związane z niezawisłością sędziowską, prawem do sądu, wykładnią przepisów o zamówieniach publicznych w sektorze energetycznym oraz stosowaniem zasady zakazu nadużywania prawa UE.
Orzeczenie jest postanowieniem o zwieszeniu postępowania i zwrocie pytań prejudycjalnych. Ostateczne rozstrzygnięcie zależy od odpowiedzi TSUE.
Zagadnienia prawne (7)
Czy wyznaczenie sędziego Sądu Najwyższego do czasowego orzekania w innej Izbie bez jego zgody narusza zasadę nieusuwalności i niezawisłości sędziów oraz prawo strony do rzetelnego procesu, analogicznie do przeniesienia sędziego sądu powszechnego między wydziałami, zwłaszcza gdy sędzia orzeka w sprawach spoza swojej właściwości, nie ma drogi sądowej od decyzji o wyznaczeniu, a osoby powołujące się na takie wyznaczenia były powołane w okolicznościach budzących wątpliwości co do ich statusu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy uważa, że wyznaczenie sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do orzekania w Izbie Cywilnej bez ich zgody, z jednoczesnym pozostawieniem obowiązku orzekania w Izbie macierzystej, narusza prawo polskie i może naruszać prawo UE.
Uzasadnienie
Prawo krajowe (art. 35 § 3 u.SN) zezwala na wyznaczenie sędziego do innej Izby, ale tylko do konkretnej sprawy lub na czas określony, za zgodą sędziego. Wyznaczenie bez zgody jest dopuszczalne na okres do 6 miesięcy, ale nie przewiduje sytuacji jednoczesnego orzekania w dwóch Izbach z zwiększonym referatem. Brak jest też drogi sądowej dla sędziów od takich decyzji.
Czy sąd, w składzie ukonstytuowanym w wyniku zarządzeń dotyczących wyznaczenia sędziów do orzekania w innej Izbie SN, jest sądem 'ustanowionym ustawą' w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, jeśli osoby powołane na stanowiska sędziowskie były powołane w okolicznościach budzących wątpliwości co do ich statusu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy powziął wątpliwości co do tego, czy skład sądu pytającego, ukształtowany zarządzeniami PPSN i PICSN, spełnia kryteria sądu ustanowionego ustawą w świetle orzecznictwa TSUE (sprawa C-487/19).
Uzasadnienie
Wątpliwości wynikają z faktu, że osoby powołane na stanowiska sędziowskie w SN były powołane w okolicznościach takich samych, jak w sprawie C-487/19, co może prowadzić do nieważności postępowań lub naruszenia prawa strony do rzetelnego procesu.
Jeśli sąd pytający jest sądem ustanowionym ustawą, czy sędziowie mogą odmówić orzekania, uznając zarządzenia o wyznaczeniu za nieistniejące, czy też mają obowiązek orzekać, pozostawiając stronom decyzję o zaskarżeniu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy nie udzielił bezpośredniej odpowiedzi, ale zwrócił się do TSUE z pytaniem, czy w takiej sytuacji sędziowie mogą odmówić podejmowania czynności.
Uzasadnienie
Pytanie dotyczy konsekwencji stwierdzenia, że skład sądu jest wadliwy, w kontekście obowiązku orzekania i prawa strony do rzetelnego procesu.
Czy przedsiębiorstwo publiczne prowadzące działalność w zakresie sprzedaży hurtowej i detalicznej energii elektrycznej ma obowiązek nabywać zielone certyfikaty w trybie zamówień publicznych, zgodnie z dyrektywą 2004/17?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy ma wątpliwości i zwrócił się do TSUE z pytaniem. Sądy niższych instancji uznały, że nie ma takiego obowiązku.
Uzasadnienie
Kwestia interpretacji art. 3 ust. 3 lit. b) dyrektywy 2004/17 w kontekście działalności polegającej na obrocie energią elektryczną i nabywaniu zielonych certyfikatów. Powód argumentuje, że obrót energią jest działalnością sektorową, a nabywanie certyfikatów jest z nią związane.
Czy umowa ramowa między przedsiębiorstwem sektorowym a wytwórcą energii z OZE, dotycząca nabywania zielonych certyfikatów, podlega przepisom o zamówieniach publicznych, jeśli szacunkowa wartość przekracza próg, ale wartość pojedynczych transakcji go nie przekracza?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy zwrócił się do TSUE z pytaniem dotyczącym wykładni przepisów prawa UE w zakresie ustalania, czy umowa ramowa podlega prawu zamówień publicznych i jak ustalać przekroczenie progów unijnych.
Uzasadnienie
Pytanie dotyczy konstrukcji umowy CPA jako umowy ramowej i sposobu ustalania wartości zamówienia (ex ante vs ex post) w celu określenia podlegania reżimowi zamówień publicznych.
Czy zawarcie umowy z całkowitym pominięciem przepisów o zamówieniach publicznych stanowi przypadek naruszenia unijnego prawa zamówień publicznych pozwalający na stwierdzenie nieważności umowy poza trybem krajowym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy rozważa, czy wykładnia art. 146 ust. 1 pkt 2 PZP powinna być rozszerzająca, aby objąć całkowite pominięcie procedur, czy też takie przypadki podlegają innym przepisom (np. art. 58 k.c.).
Uzasadnienie
Kwestia, czy całkowite pominięcie PZP przy zawieraniu umowy jest objęte art. 146 ust. 1 pkt 2 PZP (niezamieszczenie ogłoszenia) czy stanowi odrębną podstawę nieważności. Sądy niższych instancji uznały, że art. 146 PZP jest wyłącznym trybem unieważnienia.
Czy zasada zakazu nadużywania prawa UE pozwala zamawiającemu na unieważnienie umowy zawartej z naruszeniem przepisów, gdy rzeczywistym powodem żądania unieważnienia jest spadek opłacalności realizacji umowy, a nie respektowanie prawa UE?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy zwrócił się do TSUE z pytaniem, czy podniesienie zarzutu sprzeczności umowy z prawem UE z powodu naruszenia przepisów o zamówieniach publicznych, gdy celem jest zwolnienie się z mniej opłacalnej umowy, stanowi nadużycie prawa UE.
Uzasadnienie
Pytanie dotyczy testu nadużycia prawa UE (element obiektywny i subiektywny) w kontekście sytuacji, gdy powód domaga się ustalenia nieważności umowy z powodu naruszenia przepisów o zamówieniach publicznych, podczas gdy faktycznym motywem jest spadek opłacalności umowy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E. spółka akcyjna w G. | spółka | powód |
| W. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P. | spółka | pozwany |
| Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (43)
Główne
TFUE art. 267
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Podstawa do zwrócenia się do TSUE z pytaniami prejudycjalnymi.
TUE art. 19 § 1
Traktat o Unii Europejskiej
Dotyczy zasady niezawisłości i niezależności sędziów oraz prawa do rzetelnego procesu.
dyrektywa 2004/17/WE art. 3 § 3 lit. b)
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady
Dotyczy zamówień publicznych w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i usług pocztowych.
dyrektywa 92/13/EWG art. 2d § 1 lit a)
Dyrektywa Rady
Dotyczy procedur zamówień publicznych w sektorach.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów.
k.c. art. 58 § 1
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej.
u.SN art. 35 § 3
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Wyznaczenie sędziego do orzekania w innej izbie.
PZP art. 132 § 1 pkt 3
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Definicja zamówień sektorowych (energetyka).
PZP art. 138a § 1
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Wyłączenie stosowania PZP do zakupu świadectw pochodzenia energii.
PZP art. 146 § 1 pkt 2
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Przesłanka unieważnienia umowy (brak ogłoszenia).
PZP art. 146 § 4
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Wyłączenie stosowania art. 189 k.p.c. do stwierdzenia nieważności umowy.
k.p.c. art. 177 § 1 pkt 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zawieszenie postępowania w przypadku konieczności rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez TSUE.
Pomocnicze
EKPCz art. 6
Europejska Konwencja Praw Człowieka
Prawo do rzetelnego procesu.
dyrektywa 2003/88/WE art. 6b
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady
Dotyczy organizacji czasu pracy.
dyrektywa 2004/17/WE art. 20
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady
Dotyczy celu wykonywania działalności sektorowej.
dyrektywa 2004/17/WE art. 2 § 1 lit. b)
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady
Definicja przedsiębiorstwa publicznego.
dyrektywa 2009/28/WE art. 2 § lit. k-l
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady
Dotyczy zielonych certyfikatów.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Zasada lojalności kontraktowej i zakaz nadużywania prawa.
u.SN art. 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Rola Sądu Najwyższego.
u.SN art. 3
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podział Sądu Najwyższego na Izby.
u.SN art. 30 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Warunki powołania na stanowisko sędziego SN.
u.SN art. 31 § 3
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Zgłoszenie kandydata na sędziego SN.
u.SN art. 35 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Objęcie stanowiska sędziego SN.
u.SN art. 35 § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Przeniesienie sędziego do innej izby za zgodą.
p.u.s.p. art. 22a § 5
Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych
Odwołanie sędziego od zmiany podziału czynności.
p.u.s.p. art. 22a § 6
Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych
Procedura odwołania sędziego.
k.p. art. 140
Kodeks pracy
System zadaniowego czasu pracy.
PZP art. 3 § 1 pkt 4
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Zamawiający sektorowi.
PZP art. 3 § 1a
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Sprzedaż hurtowa i detaliczna energii jako dystrybucja.
PZP art. 4 § 3 lit. j)
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Wyłączenie stosowania PZP do instrumentów finansowych.
PZP art. 2 § 9a
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Definicja umowy ramowej.
PZP art. 32 § 2 i 4
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Ustalanie wartości zamówienia.
PZP art. 34 § 1
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Ustalanie wartości zamówienia.
PZP art. 189
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Powództwo o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego.
PZP art. 146 § 1
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Katalog przesłanek unieważnienia umowy.
PZP art. 146 § 6
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Przesłanka unieważnienia umowy (tryb zapytania o cenę).
p.e. art. 9a § 1 pkt 1
Ustawa Prawo energetyczne
Obowiązek wspierania OZE.
u.o.z.e. art. 52 § 1 pkt 1
Ustawa o odnawialnych źródłach energii
Obowiązek wspierania OZE.
u.e.e. art. 10 § 1 pkt 2
Ustawa o efektywności energetycznej
Obowiązek efektywności energetycznej.
PZP art. 200
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Udzielenie zamówienia bez wymaganego ogłoszenia.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Powództwo o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego.
k.p.c. art. 398 § 16
Kodeks postępowania cywilnego
Zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
k.c. art. 415
Kodeks cywilny
Odpowiedzialność deliktowa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Potencjalne naruszenie prawa UE w zakresie niezawisłości sędziowskiej i prawa do sądu z powodu sposobu ukształtowania składu orzekającego. • Potencjalne naruszenie prawa UE w zakresie stosowania przepisów o zamówieniach publicznych do nabywania zielonych certyfikatów. • Konieczność wykładni przepisów UE dotyczących umowy ramowej i progów zamówień publicznych. • Kwestia dopuszczalności stwierdzenia nieważności umowy z powodu naruszenia przepisów o zamówieniach publicznych. • Zastosowanie zasady zakazu nadużywania prawa UE w kontekście motywacji strony do żądania unieważnienia umowy.
Godne uwagi sformułowania
wyznaczenie sędziego Sądu Najwyższego do czasowego orzekania w innej Izbie Sądu Najwyższego bez jego zgody narusza zasadę nieusuwalności i niezawisłości sędziów • nie jest sądem 'ustanowionym ustawą' sąd w składzie ukonstytuowanym w wyniku wydania zarządzenia • przedsiębiorstwo publiczne [...] prowadzące działalność w zakresie sprzedaży hurtowej i detalicznej energii elektrycznej ma obowiązek nabywać w trybie zamówień publicznych zielone certyfikaty • zawarcie umowy z całkowitym pominięciem przepisów o zamówieniach publicznych stanowi przypadek, o którym mowa w art. 2d ust. 1 lit a dyrektywy Rady 92/13/EWG • zasadę ogólną zakazującą nadużywania prawa należy interpretować w ten sposób, że zamawiające przedsiębiorstwo [...] nie może domagać się unieważnienia umowy [...] gdy rzeczywistym powodem żądania unieważnienia umowy nie jest respektowanie prawa Unii, lecz spadek opłacalności jej realizacji
Skład orzekający
Karol Weitz
przewodniczący
Jolanta Frańczak
członek
Dawid Miąsik
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Kwestie związane z niezawisłością sędziowską, prawem do sądu, wykładnią przepisów o zamówieniach publicznych w sektorze energetycznym oraz stosowaniem zasady zakazu nadużywania prawa UE."
Ograniczenia: Orzeczenie jest postanowieniem o zwieszeniu postępowania i zwrocie pytań prejudycjalnych. Ostateczne rozstrzygnięcie zależy od odpowiedzi TSUE.
Wartość merytoryczna
Ocena: 9/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii ustrojowych związanych z niezależnością sądownictwa w Polsce oraz złożonych zagadnień interpretacji prawa UE w kontekście zamówień publicznych w strategicznym sektorze energetyki. Pytania prejudycjalne do TSUE czynią ją szczególnie istotną.
“Sąd Najwyższy pyta TSUE o niezależność sędziów i zamówienia publiczne w energetyce.”
Sektor
energetyka
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.