II CSKP 1572/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną Banku S.A. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który uznał umowę kredytu hipotecznego indeksowanego do franka szwajcarskiego za nieważną z powodu abuzywności klauzul dotyczących mechanizmu indeksacji i ustalania kursów walut. Sąd Apelacyjny oparł swoje rozstrzygnięcie na stwierdzeniu, że wyeliminowanie tych klauzul pozbawiło umowę jej głównych świadczeń (essentialia negotii), co skutkowało jej nieważnością na podstawie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 69 pr.bank. Sąd Najwyższy, uchylając wyrok Sądu Apelacyjnego, wskazał, że błędne jest utożsamianie pojęcia "główne świadczenia stron" z elementami przedmiotowo istotnymi umowy (essentialia negotii). Stwierdził, że mechanizm indeksacji nie należy do essentialia negotii umowy kredytu, a jego abuzywność nie musi prowadzić do nieważności całej umowy. Zgodnie z art. 385¹ § 2 k.c. i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, strony są związane umową w pozostałym zakresie, jeśli jest to możliwe po wyłączeniu nieuczciwych warunków. Sąd Najwyższy uznał, że w analizowanej sprawie umowa mogła nadal obowiązywać po wyeliminowaniu abuzywnych klauzul, ponieważ znana była kwota kredytu, oprocentowanie i sposób obliczania rat. W związku z tym sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, który ma rozstrzygnąć o dalszym związaniu stron umową.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że abuzywność klauzul indeksacyjnych w umowach kredytowych nie zawsze prowadzi do nieważności całej umowy, a strony mogą być związane umową w pozostałym zakresie, jeśli jest to możliwe. Podkreślenie roli sądów krajowych w interpretacji prawa UE i prawa krajowego.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji umów kredytowych indeksowanych do waluty obcej i interpretacji przepisów o klauzulach niedozwolonych. Wartość praktyczna może być ograniczona do spraw o podobnym charakterze.
Zagadnienia prawne (3)
Czy abuzywność klauzul indeksacyjnych w umowie kredytu bankowego prowadzi do nieważności całej umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, abuzywność klauzul indeksacyjnych nie musi prowadzić do nieważności całej umowy kredytu. Strony są związane umową w pozostałym zakresie, jeśli jest to możliwe po wyłączeniu nieuczciwych warunków.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że mechanizm indeksacji nie jest elementem przedmiotowo istotnym umowy kredytu (essentialia negotii). Jego abuzywność nie powoduje automatycznie nieważności całej umowy na podstawie art. 58 § 1 k.c. Zgodnie z art. 385¹ § 2 k.c. i dyrektywą 93/13, umowa pozostaje w mocy w pozostałym zakresie, o ile jest to możliwe.
Czy klauzule indeksacyjne w umowie kredytu bankowego stanowią główne świadczenia stron w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy w większości swojego składu uznał, że mechanizm indeksacji nie jest elementem przedmiotowo istotnym umowy kredytu, ale jego abuzywność może wpływać na możliwość dalszego obowiązywania umowy. Sędzia Kowalski w zdaniu odrębnym argumentował, że klauzule przeliczeniowe określają główne świadczenia stron i ich wyeliminowanie może prowadzić do nieważności umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy w składzie orzekającym odrzucił argumentację Sądu Apelacyjnego, że klauzule indeksacyjne są essentialia negotii. Wskazał, że nawet jeśli klauzule te wpływają na główne świadczenia, ich abuzywność nie musi skutkować nieważnością całej umowy, jeśli umowa może być nadal wykonywana w pozostałym zakresie.
Czy sąd krajowy może modyfikować treść nieuczciwych warunków umownych lub zastępować je przepisami prawa krajowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd krajowy nie może modyfikować treści nieuczciwych warunków umownych ani zastępować ich przepisami prawa krajowego, chyba że unieważnienie umowy naraziłoby konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na orzecznictwo TSUE, zgodnie z którym sąd nie może zmieniać treści nieuczciwych warunków ani zastępować ich przepisami dyspozytywnymi, chyba że w celu uniknięcia unieważnienia umowy, które byłoby szczególnie niekorzystne dla konsumenta. W analizowanej sprawie konsument zaakceptował skutek nieważności umowy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Bank spółki akcyjnej w W. | spółka | pozwanego |
| K.R. | osoba_fizyczna | powoda |
| K. S. | osoba_fizyczna | powoda |
Przepisy (7)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy klauzul niedozwolonych (abuzywnych) w umowach z konsumentami.
k.c. art. 385¹ § § 2
Kodeks cywilny
Stanowi, że jeżeli postanowienie umowy nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.
pr.bank. art. 69 § ust. 1 i 2
Prawo bankowe
Określa essentialia negotii umowy kredytu.
k.p.c. art. 398¹⁵ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania przez Sąd Najwyższy po uwzględnieniu skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy nieważności czynności prawnej sprzecznej z ustawą.
k.c. art. 58 § § 3
Kodeks cywilny
Dotyczy sytuacji, gdy nieważnością dotknięta jest tylko część czynności prawnej.
k.p.c. art. 398¹³ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Ograniczenie kognicji Sądu Najwyższego do podstaw skargi kasacyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Abuzywność klauzul indeksacyjnych nie musi prowadzić do nieważności całej umowy kredytu. • Umowa może nadal obowiązywać w pozostałym zakresie, jeśli jest to możliwe po wyeliminowaniu nieuczciwych warunków. • Mechanizm indeksacji nie jest elementem przedmiotowo istotnym umowy kredytu (essentialia negotii).
Odrzucone argumenty
Nieważność postępowania apelacyjnego z powodu zmiany podstawy prawnej roszczenia. • Naruszenie art. 316 § 1 k.p.c. poprzez zastosowanie prawa materialnego nieantycypowanego przez strony. • Klauzule indeksacyjne jako essentialia negotii umowy kredytu. • Niemożność utrzymania umowy po wyeliminowaniu klauzul indeksacyjnych. • Zastosowanie art. 358 § 2 k.c. lub art. 24 ust. 3 u.n.b.p. do uzupełnienia umowy.
Godne uwagi sformułowania
"zabrakło postanowień określających główne świadczenia stron Umowy kredytu indeksowanego (waloryzowanego)" • "przymus kantorowy" • "nie wydaje się możliwe utrzymanie umowy w mocy bez tych postanowień" • "nie można wykluczyć, że kryterium, na podstawie którego strona jest uprawniona do określenia wysokości świadczenia swojego kontrahenta (...) będzie w szczególnych sytuacjach wynikało nie z treści samych oświadczeń woli stron, a z innych czynników, które na podstawie art. 56 k.c. współkształtują treść stosunku prawnego" • "nie każda sytuacja, w której pozostawiono jednej ze stron umowy dookreślenie zakresu świadczenia, prowadzić powinna do konstatacji, że umowa pozostaje w sprzeczności z naturą (właściwością) stosunku czy w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego." • "nie można zmienić treści nieuczciwych warunków ani zastępować ich przepisami prawa krajowego"
Skład orzekający
Beata Janiszewska
przewodniczący-sprawozdawca
Maciej Kowalski
członek
Krzysztof Wesołowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że abuzywność klauzul indeksacyjnych w umowach kredytowych nie zawsze prowadzi do nieważności całej umowy, a strony mogą być związane umową w pozostałym zakresie, jeśli jest to możliwe. Podkreślenie roli sądów krajowych w interpretacji prawa UE i prawa krajowego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji umów kredytowych indeksowanych do waluty obcej i interpretacji przepisów o klauzulach niedozwolonych. Wartość praktyczna może być ograniczona do spraw o podobnym charakterze.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i ich abuzywności, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego ma istotne znaczenie praktyczne dla wielu konsumentów i banków. Wątek zdania odrębnego dodaje jej kontrowersyjności.
“Kredyty frankowe: Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy umowa nie musi być nieważna mimo abuzywnych klauzul!”
Dane finansowe
WPS: 148 880,19 PLN
zwrot świadczeń: 74 440,09 PLN
zwrot świadczeń: 74 440,09 PLN
Zdanie odrębne
Maciej Kowalski
Sędzia Maciej Kowalski nie zgodził się ze stanowiskiem większości, że umowa kredytu indeksowanego może nadal obowiązywać po wyeliminowaniu klauzul przeliczeniowych. Argumentował, że klauzule te określają główne świadczenia stron i ich abuzywność prowadzi do nieważności całej umowy, zgodnie z dominującym orzecznictwem SN i TSUE.
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.