II CSKP 141/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowódka, P. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, dochodziła nakazania Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa (KOWR) złożenia oświadczenia woli o przedłużeniu umowy dzierżawy gruntów rolnych Skarbu Państwa na dotychczasowych warunkach lub zawarcia nowej umowy. Ewentualnie wnosiła o ustalenie przedłużenia umowy. Sądy niższych instancji oddaliły powództwo, a Sąd Apelacyjny w Warszawie utrzymał to rozstrzygnięcie. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej, rozpoznając skargę kasacyjną powódki, również oddalił ją, uznając za bezzasadne zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie, że art. 39 ust. 2 pkt 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie tworzy po stronie dzierżawcy roszczenia o przedłużenie umowy, a jedynie możliwość negocjacji warunków nowej umowy z pominięciem przetargu. Sąd Najwyższy podkreślił, że do zawarcia nowej umowy niezbędna jest zgoda wydzierżawiającego oraz uzgodnienie warunków, a odmowa KOWR przedłużenia dzierżawy, nawet bez szczegółowego uzasadnienia, nie stanowi nadużycia prawa w rozumieniu art. 5 k.c. Ochrona prawa własności właściciela (art. 140 k.c., art. 64 ust. 3 Konstytucji) jest nadrzędna. Sąd Najwyższy odniósł się również do zarzutu nieważności postępowania przed Sądem Apelacyjnym z powodu rozpoznania sprawy w składzie jednoosobowym, uznając go za niezasadny ze względu na przepisy ustawy covidowej oraz późniejszą uchwałę Sądu Najwyższego. Ostatecznie skarga kasacyjna została oddalona, a powódka obciążona kosztami postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących przedłużania umów dzierżawy gruntów rolnych Skarbu Państwa, stosowania art. 39 u.g.n.r., art. 5 k.c. oraz zasady ochrony prawa własności.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa i przepisami covidowymi.
Zagadnienia prawne (3)
Czy art. 39 ust. 2 pkt 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa stanowi materialnoprawną podstawę roszczenia dzierżawcy o nakazanie wydzierżawiającemu złożenia oświadczenia woli o przedłużeniu umowy dzierżawy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis ten nie tworzy po stronie dzierżawcy roszczenia o przedłużenie umowy, a jedynie możliwość negocjacji warunków nowej umowy z pominięciem przetargu.
Uzasadnienie
Przepis art. 39 ust. 2 pkt 1 u.g.n.r. przewiduje jedynie możliwość przedłużenia terminu dzierżawy z pominięciem trybu przetargowego, nie nakłada on jednak na KOWR obowiązku przedstawienia dotychczasowemu dzierżawcy oferty przedłużenia umowy ani nie tworzy roszczenia o jej zawarcie. Do zawarcia nowej umowy niezbędna jest zgoda wydzierżawiającego i uzgodnienie warunków.
Czy odmowa KOWR przedłużenia umowy dzierżawy, nawet bez szczegółowego uzasadnienia, stanowi nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, odmowa przedłużenia dzierżawy, jeśli nie jest rażąco błędna i krzywdząca, nie stanowi nadużycia prawa, a ochrona prawa własności jest nadrzędna.
Uzasadnienie
Artykuł 5 k.c. służy ochronie osoby zobowiązanej przed nadużyciem prawa, a nie kreuje prawa podmiotowego. Nie może prowadzić do nabycia, zniweczenia lub modyfikacji prawa podmiotowego. Stwierdzenie sprzeczności z zasadami współżycia społecznego uzasadnia odmowę udzielenia ochrony prawnej, ale nie tworzy roszczenia.
Czy rozpoznanie sprawy przez Sąd Apelacyjny w składzie jednoosobowym w okresie stanu zagrożenia epidemicznego COVID-19 było zgodne z prawem?
Odpowiedź sądu
Tak, było zgodne z prawem na podstawie przepisów ustawy covidowej.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 15zzs^1 ust. 1 pkt 4 ustawy covidowej, w okresie stanu zagrożenia epidemicznego sądy rozpoznawały sprawy w składzie jednego sędziego, co było dopuszczalne i nie stanowiło naruszenia Konstytucji.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością | spółka | powód |
| Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa | instytucja | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
u.g.n.r. art. 39 § ust. 2 pkt 1
Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Określa możliwość zawarcia umowy dzierżawy na nowych warunkach z pominięciem przetargu, ale nie tworzy roszczenia o przedłużenie umowy.
k.c. art. 140
Kodeks cywilny
Ochrona prawa własności, które może być ograniczone tylko przez ustawę.
ustawa covidowa art. 15zzs^1 § ust. 1 pkt 4
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Umożliwiała rozpoznawanie spraw w pierwszej i drugiej instancji w składzie jednego sędziego w okresie pandemii.
Pomocnicze
k.c. art. 64
Kodeks cywilny
Podstawa do nakazania złożenia oświadczenia woli, ale wymaga istnienia roszczenia.
k.p.c. art. 1047
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do nakazania złożenia oświadczenia woli.
u.g.n.r. art. 39 § ust. 4a
Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Domniemanie zgody KOWR na dalsze dzierżawienie na dotychczasowych warunkach przez rok w przypadku braku stanowiska KOWR.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Klauzula generalna dotycząca zasad współżycia społecznego, nie stanowi podstawy roszczeń.
Ustawa o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych innych ustaw art. 4 § ust. 1 i 2
Podstawa prawna wyłączenia gruntów rolnych z dzierżawy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepisy ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie tworzą roszczenia o przedłużenie umowy dzierżawy. • Odmowa przedłużenia dzierżawy przez KOWR nie stanowi nadużycia prawa. • Ochrona prawa własności jest nadrzędna. • Rozpoznanie sprawy w składzie jednoosobowym było zgodne z ustawą covidową.
Odrzucone argumenty
Art. 39 ust. 2 pkt 1 u.g.n.r. stanowi podstawę roszczenia o przedłużenie umowy. • Odmowa przedłużenia dzierżawy była nadużyciem prawa. • Naruszenie przepisów procesowych dotyczących składu sądu, dowodów i pytań prejudycjalnych. • Naruszenie prawa UE i Konstytucji przez przepisy ustawy z 2011 r.
Godne uwagi sformułowania
Przepis ten normuje jedynie możliwość zawarcia między dotychczasowym dzierżawcą a KOWR kolejnej umowy dzierżawy, w oparciu o zgodne oświadczenia stron, z pominięciem przetargu na oddanie nieruchomości w dzierżawę. • Do zawarcia nowej umowy dzierżawy nie jest wystarczające oświadczenia dzierżawcy o zamiarze jej kontynuowania. Niezbędna jest również zgoda wydzierżawiającego oraz uzgodnienie warunków takiej umowy przez strony przyszłego stosunku prawnego. • Wynikająca z art. 39 ust. 2 pkt 1 u.g.n.r. norma prawna nie wyposaża dzierżawcy w prawo niejako „przymuszenia” wydzierżawiającego do kontunuowania umowy, w szczególności, że wynikające z art. 140 k.c. prawo właściciela do rozporządzania rzeczą może być ograniczone wyłącznie przez ustawę. • Zastosowanie art. 5 k.c. nie może prowadzić ani do zmiany treści normy prawnej, ani do nabycia, zniweczenia lub modyfikacji prawa podmiotowego. • Sąd Najwyższy dopuszczał odstępstwo od zasady kolegialności sądu odwoławczego, przyjmując, że nie jest to równoznaczne z oczywistym naruszeniem art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
Skład orzekający
Mariusz Łodko
przewodniczący-sprawozdawca
Jacek Grela
członek
Tomasz Szanciło
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przedłużania umów dzierżawy gruntów rolnych Skarbu Państwa, stosowania art. 39 u.g.n.r., art. 5 k.c. oraz zasady ochrony prawa własności."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa i przepisami covidowymi.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii związanych z obrotem ziemią rolną Skarbu Państwa i interpretacją przepisów, które mogą mieć znaczenie dla wielu dzierżawców. Dodatkowo, wątek dotyczący składu sądu w okresie pandemii dodaje jej kontekstu.
“Czy dzierżawca ziemi rolnej Skarbu Państwa ma prawo do jej przedłużenia? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.