II CSKP 134/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód K. S. domagał się od pozwanego R. S. zasądzenia kwoty 68 750 zł tytułem uzupełnienia zachowku po zmarłej matce. Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo, uznając, że powód otrzymał od rodziców darowizny (w tym gospodarstwo rolne) o wartości przekraczającej należny mu zachowek. Sąd drugiej instancji utrzymał to rozstrzygnięcie, traktując umowę przekazania gospodarstwa rolnego jako darowiznę, która powinna być zaliczona na poczet zachowku. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powoda, uchylił zaskarżony wyrok. Kluczową kwestią było zakwalifikowanie umowy przekazania gospodarstwa rolnego zawartej na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Sąd Najwyższy, opierając się na utrwalonym orzecznictwie, w tym uchwale III CZP 29/12, stwierdził, że taka umowa, mimo nieodpłatności, nie jest darowizną w rozumieniu przepisów prawa spadkowego (art. 991 § 2, art. 993, art. 996 k.c.) i nie podlega doliczeniu do spadku przy obliczaniu zachowku. Sąd Okręgowy błędnie uznał tę umowę za darowiznę, opierając się m.in. na fakcie późniejszego zbycia przez powoda nieruchomości. Sąd Najwyższy podkreślił, że charakter prawny tej umowy jest specyficzny i związany z celem zabezpieczenia socjalnego rolników. W związku z tym, że błędna kwalifikacja prawna umowy miała istotny wpływ na rozstrzygnięcie, Sąd Najwyższy uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że umowa przekazania gospodarstwa rolnego na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników nie jest darowizną w rozumieniu prawa spadkowego i nie podlega doliczeniu do spadku przy obliczaniu zachowku.
Dotyczy specyficznego rodzaju umowy uregulowanej w ustawach o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy prawnemu, zawarta na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, stanowi darowiznę w rozumieniu przepisów prawa spadkowego (art. 991 § 2, art. 993, art. 996 k.c.) i podlega doliczeniu do spadku przy obliczaniu zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy prawnemu, zawarta na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie stanowi darowizny w rozumieniu przepisów prawa spadkowego i nie podlega doliczeniu do spadku przy obliczaniu zachowku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy oparł się na utrwalonym orzecznictwie, w tym uchwale III CZP 29/12, zgodnie z którą umowa przekazania gospodarstwa rolnego na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników ma specyficzny charakter prawny, związany z celem zabezpieczenia socjalnego rolników, i odróżnia się od umowy darowizny. Mimo nieodpłatności, nie mieści się ona w katalogu przysporzeń podlegających doliczeniu do substratu zachowku.
Czy późniejsze zbycie przez powoda nieruchomości rolnej uzyskanej w drodze umowy przekazania może stanowić podstawę do zakwalifikowania tej umowy jako darowizny na potrzeby ustalenia zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, późniejsze zbycie nieruchomości rolnej przez powoda nie może stanowić podstawy do zakwalifikowania umowy przekazania jako darowizny w rozumieniu przepisów prawa spadkowego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że późniejsze zbycie gospodarstwa rolnego przez powoda i uzyskanie z tego tytułu korzyści majątkowej odrywało się od charakteru prawnego umowy przekazania i przyczyn jej zawarcia, nie mogło zatem stanowić okoliczności pozwalającej utożsamić tę umowę z darowizną.
Czy błędne ustalenie wartości gospodarstwa rolnego i zastosowanie nieadekwatnego mechanizmu waloryzacji ceny wpływa na zasadność rozstrzygnięcia o zachowku?
Odpowiedź sądu
Tak, błędne ustalenie wartości przysporzenia i zastosowanie nieadekwatnego mechanizmu waloryzacji ceny stanowi wadę postępowania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że błędne ustalenie wartości gospodarstwa rolnego z pominięciem dowodu z opinii biegłego i z wykorzystaniem nieadekwatnego mechanizmu waloryzacji ceny stanowiło wadliwość postępowania, choć miała ona wtórne znaczenie dla wyniku postępowania kasacyjnego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K. S. | osoba_fizyczna | powód |
| R. S. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (14)
Główne
k.c. art. 991 § § 2
Kodeks cywilny
Zachowek przysługuje, jeżeli uprawniony nie otrzymał go w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, powołania do spadku lub zapisu. Umowa przekazania gospodarstwa rolnego na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie jest darowizną.
k.c. art. 993
Kodeks cywilny
Przy obliczaniu wysokości zachowku do spadku dolicza się darowizny i zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę. Umowa przekazania gospodarstwa rolnego nie jest darowizną w rozumieniu tego przepisu.
u.u.s.r. art. 15 § ust. 1 pkt 3
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin
Przepis dotyczący skutków prawnych umowy przekazania gospodarstwa rolnego.
u.u.s.r. art. 56 § ust. 2
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin
Przepis dotyczący skutków prawnych umowy przekazania gospodarstwa rolnego.
u.u.s.r. art. 55
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin
Przepis dotyczący skutków prawnych umowy przekazania gospodarstwa rolnego.
k.p.c. art. 398 § 15 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Pomocnicze
k.c. art. 996
Kodeks cywilny
Darowiznę dokonaną przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego do zachowku zalicza się na należny mu zachowek. Umowa przekazania gospodarstwa rolnego nie jest darowizną.
k.c. art. 888 § § 1
Kodeks cywilny
Definicja darowizny, która nie obejmuje umowy przekazania gospodarstwa rolnego.
k.c. art. 65
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni oświadczeń woli, zastosowany przez Sąd Okręgowy.
k.p.c. art. 278
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy dowodu z opinii biegłego, zarzucono naruszenie przez Sąd Okręgowy.
k.p.c. art. 398 § 13 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji.
k.r.o. art. 31
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy majątku wspólnego małżonków, przywołany w kontekście odrębności umowy przekazania gospodarstwa.
k.r.o. art. 33
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy majątku osobistego, przywołany w kontekście odrębności umowy przekazania gospodarstwa.
Konst. RP art. 32 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa, przywołana w kontekście stabilności orzecznictwa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa przekazania gospodarstwa rolnego na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie jest darowizną w rozumieniu przepisów prawa spadkowego. • Późniejsze zbycie gospodarstwa rolnego przez powoda nie może stanowić podstawy do zakwalifikowania umowy przekazania jako darowizny.
Odrzucone argumenty
Sąd Okręgowy błędnie uznał umowę przekazania gospodarstwa rolnego za darowiznę. • Sąd Okręgowy błędnie doliczył wartość gospodarstwa rolnego do spadku przy obliczaniu zachowku. • Sąd Okręgowy nieprawidłowo ustalił wartość gospodarstwa rolnego i zastosował nieadekwatny mechanizm waloryzacji ceny.
Godne uwagi sformułowania
umowa przekazania gospodarstwa rolnego stanowi umowę prawa cywilnego odmienną od umów służących przeniesieniu własności wymienionych w części szczegółowej księgi trzeciej kodeksu cywilnego. • cechy rozważanej umowy wskazują na jej swoistość i odmienność od umowy darowizny. • nieodpłatność nie jest wyłącznym atrybutem umowy przekazania gospodarstwa rolnego ani nawet jej dominującą cechą. • sposób rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy musi uwzględniać dotychczasowy dorobek judykatury, której stabilność i przewidywalność stanowi samoistną wartość.
Skład orzekający
Marta Romańska
przewodniczący
Paweł Grzegorczyk
sprawozdawca
Monika Koba
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że umowa przekazania gospodarstwa rolnego na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników nie jest darowizną w rozumieniu prawa spadkowego i nie podlega doliczeniu do spadku przy obliczaniu zachowku."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego rodzaju umowy uregulowanej w ustawach o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interpretacji przepisów prawa spadkowego w kontekście specyficznych umów rolnych, co jest istotne dla prawników specjalizujących się w prawie spadkowym i rolnym. Wyjaśnia, kiedy darowizna nie jest darowizną.
“Czy przekazanie gospodarstwa rolnego rodzicom to zawsze darowizna? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 68 750 PLN
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.