II CSKP 1315/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną Skarbu Państwa dotyczącą finansowania zadań zleconych przez inspekcję budowlaną, potwierdzając dopuszczalność drogi sądowej.
Gmina Miasta Szczecin domagała się od Skarbu Państwa zwrotu kosztów funkcjonowania Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego, które gmina poniosła z własnego budżetu z powodu niewystarczającej dotacji celowej. Sądy niższych instancji częściowo uwzględniły powództwo. Skarb Państwa wniósł skargę kasacyjną, zarzucając niedopuszczalność drogi sądowej. Sąd Najwyższy oddalił skargę, uznając, że skoro skarżący nie podważył materialnoprawnej kwalifikacji roszczenia jako dotyczącego dotacji na zadania zlecone (art. 49 ust. 1 u.d.j.s.t.), dla której ustawa przewiduje drogę sądową, zarzut niedopuszczalności drogi sądowej nie jest uzasadniony.
Gmina Miasta Szczecin wystąpiła z powództwem o zapłatę kwoty 2 726 017,27 zł od Skarbu Państwa – Wojewody Zachodniopomorskiego, argumentując, że gmina poniosła te koszty z własnego budżetu z powodu niewystarczającej dotacji celowej na funkcjonowanie Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w Szczecinie, który realizował zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Sąd Okręgowy w Szczecinie zasądził całą dochodzoną kwotę. Sąd Apelacyjny w Szczecinie, uwzględniając częściowo zarzut przedawnienia, zmienił wyrok i zasądził kwotę 2 169 672,39 zł. Skarb Państwa wniósł skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów postępowania skutkujące nieważnością postępowania ze względu na niedopuszczalność drogi sądowej, twierdząc, że PINB wykonuje zadania z art. 49 ust. 2 u.d.j.s.t., a nie z art. 49 ust. 1, co miałoby wyłączać drogę sądową. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną. Zważył, że art. 49 ust. 6 u.d.j.s.t. wprost przewiduje drogę sądową dla roszczeń dotyczących dotacji na zadania zlecone (art. 49 ust. 1 u.d.j.s.t.). Skoro skarżący nie podważył materialnoprawnej kwalifikacji roszczenia dokonanej przez sądy niższych instancji, Sąd Najwyższy, związany granicami skargi, nie mógł samodzielnie badać tej kwestii. W konsekwencji, zarzut niedopuszczalności drogi sądowej nie został uznany za uzasadniony.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, droga sądowa jest dopuszczalna, jeśli roszczenie dotyczy dotacji celowej na zadania zlecone w rozumieniu art. 49 ust. 1 u.d.j.s.t., dla którego art. 49 ust. 6 tej ustawy wprost przewiduje możliwość dochodzenia należności w postępowaniu sądowym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że skoro skarżący kasacyjnie nie podważył materialnoprawnej kwalifikacji roszczenia jako dotyczącego dotacji na zadania zlecone z art. 49 ust. 1 u.d.j.s.t., dla którego ustawa przewiduje drogę sądową, zarzut niedopuszczalności tej drogi nie jest uzasadniony. Sąd Najwyższy jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie może samodzielnie badać kwestii materialnoprawnych, które nie zostały skutecznie zakwestionowane.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie skargi kasacyjnej
Strona wygrywająca
Gmina Miasta Szczecin
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Skarb Państwa - Wojewoda Zachodniopomorski | organ_państwowy | skarżący |
| Gmina Miasta Szczecin | instytucja | powód |
Przepisy (10)
Główne
u.d.j.s.t. art. 49 § ust. 1
Ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego
Dotyczy dotacji celowych dla jednostek samorządu terytorialnego wykonujących zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, które powinny zapewniać realizację tych zadań.
u.d.j.s.t. art. 49 § ust. 5
Ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego
Dotacje powinny być przekazywane w sposób umożliwiający pełne i terminowe wykonanie zleconych zadań.
u.d.j.s.t. art. 49 § ust. 6
Ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego
W przypadku niedotrzymania warunku z ust. 5, jednostce samorządu terytorialnego przysługuje prawo dochodzenia należnego świadczenia wraz z odsetkami w postępowaniu sądowym.
Pomocnicze
u.d.j.s.t. art. 49 § ust. 2
Ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego
Dotyczy zadań wykonywanych przez straże i inspekcje.
k.p.c. art. 379 § pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania następuje m.in. w przypadku niedopuszczalności drogi sądowej.
k.p.c. art. 199 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd odrzuci pozew w przypadku niedopuszczalności drogi sądowej.
k.p.c. art. 398^3 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawą skargi kasacyjnej może być naruszenie przepisów postępowania.
k.p.c. art. 398^13 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia i podstaw, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
k.p.c. art. 398^14
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy oddala skargę kasacyjną, jeśli nie ma uzasadnionych podstaw.
k.p.c. art. 98 § § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zasądzenie kosztów postępowania od strony przegrywającej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skarb Państwa nie zakwestionował materialnoprawnej kwalifikacji roszczenia jako dotyczącego dotacji na zadania zlecone z art. 49 ust. 1 u.d.j.s.t., dla którego ustawa przewiduje drogę sądową. Sąd Najwyższy jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie może samodzielnie badać dopuszczalności drogi sądowej, jeśli nie została ona skutecznie podważona w ramach odpowiedniej podstawy kasacyjnej.
Odrzucone argumenty
Droga sądowa jest niedopuszczalna, ponieważ PINB wykonuje zadania z art. 49 ust. 2 u.d.j.s.t., a nie z art. 49 ust. 1, co wyłącza zastosowanie art. 49 ust. 6 u.d.j.s.t.
Godne uwagi sformułowania
art. 49 ust. 6 u.d.j.s.t. stanowi samodzielną podstawę dla występowania przez jednostki samorządu terytorialnego z roszczeniem o zapłatę Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw kwalifikacja prawna roszczenia powodowej gminy na podstawie ustępu 1 albo 2 art. 49 u.d.j.s.t. należy do sfery wykładni i stosowania prawa materialnego, a nie prawa procesowego
Skład orzekający
Marcin Łochowski
przewodniczący
Maciej Kowalski
członek
Oktawian Nawrot
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Potwierdzenie dopuszczalności drogi sądowej w sprawach o dotacje na zadania zlecone oraz znaczenie granic skargi kasacyjnej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej interpretacji przepisów ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego i procedury kasacyjnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia finansowania zadań publicznych przez samorządy i relacji z budżetem państwa, a także procedury kasacyjnej przed Sądem Najwyższym. Zdanie odrębne podnosi istotne kwestie ustrojowe dotyczące niezależności sądownictwa.
“Samorządy mogą pozywać Skarb Państwa o pieniądze na zadania zlecone – Sąd Najwyższy wyjaśnia zasady.”
Dane finansowe
WPS: 2 726 017,27 PLN
dotacja na zadania zlecone: 2 169 672,39 PLN
Zdanie odrębne
Oktawian Nawrot
Sędzia Nawrot zgłosił zdanie odrębne, podtrzymując swoje wcześniejsze uwagi dotyczące wyznaczenia sędziów do orzekania w innych izbach Sądu Najwyższego bez ich zgody. Wskazał na wątpliwości co do zgodności takich praktyk z prawem UE (zasada prawa do sądu, niezawisłość sędziów) i Konstytucją RP (nieusuwalność sędziów, niezawisłość sędziowska, sąd ustanowiony ustawą). Powołując się na pytania prejudycjalne SN do TSUE oraz wniosek KRS do TK, argumentował, że Sąd Najwyższy powinien był zawiesić postępowanie do czasu rozstrzygnięcia tych wątpliwości.
Sektor
administracja publiczna
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySN II CSKP 1315/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 4 września 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Marcin Łochowski (przewodniczący, uzasadnienie) SSN Maciej Kowalski SSN Oktawian Nawrot (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 4 września 2024 r. w Warszawie skargi kasacyjnej Skarbu Państwa - Wojewody Zachodniopomorskiego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 19 stycznia 2021 r., I ACa 505/19, w sprawie z powództwa Gminy Miasta Szczecin przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie Zachodniopomorskiemu o zapłatę, 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewody Zachodniopomorskiego na rzecz Gminy Miasta Szczecin 7500 (siedem tysięcy pięćset) złotych kosztów postępowania kasacyjnego. Maciej Kowalski Marcin Łochowski Oktawian Nawrot UZASADNIENIE Gmina Miasta Szczecin wniosła o zasądzenie od Skarbu Państwa – Wojewody Zachodniopomorskiego 2 726 017,27 zł wraz z odsetkami od bliżej wskazanych kwot. Uzasadniając żądanie pozwu wskazała, że koszty funkcjonowania Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w Szczecinie, wykonującego zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, powinny być w całości sfinansowane w drodze dotacji przekazywanej przez wojewodę. Pozwany Skarb Państwa przez niezwiększenie kwoty dotacji na realizację zadań zleconych w latach 2007-2010 spowodował konieczność wydatkowania przez powodową gminę z własnego budżetu dochodzonej pozwem kwoty. Wyrokiem z 3 czerwca 2019 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie zasądził od pozwanego na rzecz powodowej gminy 2 726 017,27 zł z odsetkami w wysokości ustalonej jak dla zaległości podatkowych od bliżej wskazanych kwot i rozstrzygnął o kosztach procesu. Na skutek apelacji pozwanego Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z 19 stycznia 2021 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że zasądził od pozwanego Skarbu Państwa 2 169 672,39 zł z odsetkami i oddalił powództwo w pozostałej części, oddalił apelację w pozostałej części i rozstrzygnął o kosztach postępowania. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy. W przeważającym zakresie uznał także za trafną kwalifikację prawną dochodzonego roszczenia. Za częściowo zasadny uznał jedynie zarzut przedawnienia. Sąd drugiej instancji wyjaśnił, że powódka dochodziła kwoty wskazanej w pozwie z tytułu dotacji na zadania zlecone, realizowane przez Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego w Szczecinie (dalej: „PINB”). Sąd Okręgowy właściwie zidentyfikował żądanie pozwu, gdzie jako podstawę żądania wskazano art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (dalej: „u.d.j.s.t”). Natomiast prawo do „należnego świadczenia”, o którym mowa w art. 49 ust. 6 u.d.j.s.t. stanowi element treści stosunku cywilnoprawnego łączącego Skarb Państwa oraz jednostkę samorządu terytorialnego. Sąd Apelacyjny zauważył, że art. 49 ust. 6 u.d.j.s.t. służy zagwarantowaniu ochrony interesów finansowych gmin realizujących zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, przez przyznane jednostce samorządu terytorialnego „prawo dochodzenia należnego świadczenia wraz z odsetkami”. Prawidłowa wykładnia art. 49 ust. 6 u.d.j.s.t. prowadzi do wniosku, że przepis ten stanowi samodzielną podstawę roszczenia o zapłatę kwoty potrzebnej do pełnego wykonania zadań zleconych. Od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie skargę kasacyjną wniósł pozwany. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania skutkujące nieważnością postępowania ze względu na niedopuszczalność drogi sądowej (art. 379 pkt 1 w zw. z art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.). Wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego i odrzucenie pozwu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 49 ust. 1 u.d.j.s.t. jednostka samorządu terytorialnego wykonująca zadania zlecone z zakresu administracji rządowej oraz inne zadania zlecone ustawami otrzymuje z budżetu państwa dotacje celowe w wysokości zapewniającej realizację tych zadań. Dotacje te powinny być przekazywane w sposób umożliwiający pełne i terminowe wykonanie zlecanych zadań (art. 49 ust. 5 u.d.j.s.t.). Według art. 49 ust. 6 u.d.j.s.t. w przypadku niedotrzymania warunku określonego w ust. 5, jednostce samorządu terytorialnego przysługuje prawo dochodzenia należnego świadczenia wraz z odsetkami w wysokości ustalonej jak dla zaległości podatkowych, w postępowaniu sądowym. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje zapatrywanie, że art. 49 ust. 6 u.d.j.s.t. stanowi samodzielną podstawę dla występowania przez jednostki samorządu terytorialnego z roszczeniem o zapłatę, gdy przekazana dotacja celowa o jakiej mowa w art. 49 ust. 1 i 5 u.d.j.s.t. nie zapewniała pełnego i terminowego wykonania zleconych zadań (wyroki SN: z 10 lutego 2012 r., II CSK 195/11; z 20 lutego 2015 r., V CSK 295/14; z 18 listopada 2016 r., I CSK 823/15; z 28 marca 2019 r., I CSK 94/18; z 3 lipca 2019 r., II CSK 310/18; z 21 października 2021 r., V CSKP 52/21; z 15 grudnia 2022 r., II CSKP 727/22). Nie powinno też budzić wątpliwości, że art. 49 ust. 6 u.d.j.s.t., wskazując na możliwość dochodzenia roszczeń przed sądem, statuuje dla roszczenia jednostki samorządu terytorialnego drogę sądową (art. 2 § 1 k.p.c.). 2. Skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na podstawie naruszenia przepisów postępowania (art. 398 3 § 1 pkt 2 k.p.c.). Według skarżącego droga sądowa dla roszczenia dochodzonego przez powodową gminę jest niedopuszczalna. Artykuł 49 ust. 6 u.d.j.s.t. przewiduje bowiem drogę sądową dla roszczeń dotyczących dotacji celowych na zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, wykonywane przez jednostki samorządu terytorialnego, o których mowa w art. 49 ust. 1 u.d.j.s.t. Tymczasem PINB nie wykonuje zadań zleconych w rozumieniu art. 49 ust 1 u.d.j.s.t. lecz wykonuje zadania, o których mowa w art. 49 ust. 2 u.d.j.s.t. (zadania wykonywane przez straże i inspekcje), oraz wykonuje te zadania w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność jako organ administracji rządowej, w związku z czym do ich finansowania nie odnosi się warunek, o którym mowa w art. 49 ust. 5 u.d.j.s.t. Tak skonstruowany zarzut nie może być jednak skuteczny. Nie ulega wątpliwości, że Sądy meriti jako podstawę rozstrzygnięcia wskazały art. 49 ust. 6 u.d.j.s.t., kwalifikując roszczenie powodowej gminy jako roszczenie o dotację celową na zadania zlecone z zakresu administracji rządowej w rozumieniu art. 49 ust. 1 u.d.j.s.t. Żaden z Sądów nie odwoływał się do dotacji celowej, o której mowa w art. 49 ust. 2 u.d.j.s.t. Bezsporne jest przy tym, że w przypadku zaniżenia dotacji wskazanej w art. 49 ust. 1 u.d.j.s.t. droga sądowa przysługuje (zob. art. 49 ust. 6 u.d.j.s.t.). Skarżący również tego nie neguje. 3. Na tle wniesionej skargi zagadnienie dopuszczalności drogi sądowej jest więc uzależnione od kwalifikacji materialnoprawnej dochodzonego roszczenia. Przyjęcie, że powodowa gmina dochodziła dotacji, o której mowa w art. 49 ust. 1 u.d.j.s.t., skutkuje uznaniem, że droga sądowa w sprawie jest dopuszczalna, o czym przesądza art. 49 ust. 5 i 6 u.d.j.s.t. Natomiast zakwalifikowanie roszczenia powódki jako odnoszącego się do dotacji wskazanej w art. 49 ust. 2 u.d.j.s.t. może wzbudzać istotne wątpliwości, wskazane przez skarżącego, co do dopuszczalności drogi sądowej dla dochodzenia tak skonstruowanego żądania. Rzecz jednak w tym, że skarżący nie oparł skargi na podstawie naruszenia prawa materialnego (art. 398 3 § 1 pkt 1 k.p.c.) i nie sformułował zarzutu naruszenia art. 49 ust. 1 u.d.j.s.t. przez jego zastosowanie oraz art. 49 ust. 2 u.d.j.s.t. przez jego niezastosowanie, ewentualnie w powiązaniu z błędną wykładnią tych przepisów. Innymi słowy skarżący – w ramach podstaw skargi – nie podważa dokonanej przez Sądy meriti na płaszczyźnie prawa materialnego kwalifikacji prawnej dochodzonego roszczenia. Oczywiste jest przy tym, że tego rodzaju zarzut nie może zostać skutecznie podniesiony przez nawiązanie do określonego uchybienia w innym fragmencie uzasadnienia skargi kasacyjnej – poza częścią obejmującą sformułowanie zarzutów wraz z ich uzasadnieniem. 4. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 398 13 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Skoro skarżący nie kwestionuje kwalifikacji prawnej roszczenia dokonanej przez Sądy meriti , to Sąd Najwyższy, badając skargę w granicach jej postaw, nie jest uprawniony do podważania tej kwalifikacji i – niezależnie od trafności oceny prawnej przyjętej przez Sąd Apelacyjny – pozostaje tą kwalifikacją związany. Do odmiennego wniosku nie prowadzi zasada, że Sąd Najwyższy w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 398 13 § 1 in fine k.p.c.). Kwalifikacja prawna roszczenia powodowej gminy na podstawie ustępu 1 albo 2 art. 49 u.d.j.s.t. należy do sfery wykładni i stosowania prawa materialnego, a nie prawa procesowego także wówczas, gdy kwalifikacja ta determinuje rozstrzygnięcie o dopuszczalności drogi sądowej. W takim ujęciu ocena, czy w sprawie jest dopuszczalna droga sądowa jest kwestią wtórną wobec kwalifikacji prawnej roszczenia. Kognicja Sądu Najwyższego nie obejmuje natomiast poszukiwania podstawy kasacyjnej nie oznaczonej wprost w skardze, gdyż do skarżącego należy wytyczenie kierunku i przedmiotu kontroli kasacyjnej. Związanie granicami podstaw kasacyjnych (art. 398 13 § 1 k.p.c.) powoduje niedopuszczalność uwzględnienia przepisów niepowołanych w ramach odpowiednich podstaw kasacyjnych (zob. m.in. wyroki SN: z 7 sierpnia 1997 r., I CKN 249/97, OSNC 1998, nr 1, poz. 13; z 8 października 1997 r., II CKN 366/97, i z 25 maja 2018 r., I CSK 455/17, oraz postanowienia SN z 9 stycznia 2014 r., I PK 190/13, i z 27 czerwca 2018 r., I UK 173/17). 5. W konsekwencji, skoro skarżący skutecznie nie podważył materialnoprawnej kwalifikacji prawnej dochodzonego roszczenia (art. 49 ust. 1 u.d.j.s.t.), dla którego art. 49 ust. 6 u.d.j.s.t. wprost przewiduje dopuszczalność drogi sądowej, to zarzut niedopuszczalności tej drogi a w konsekwencji – nieważności postępowania (art. 379 pkt 1 k.p.c.) nie jest uzasadniony. Wobec powyższego Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c. oddalił skargę kasacyjną i zgodnie z art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 99 k.p.c. oraz § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych obciążył skarżącego kosztami postępowania kasacyjnego. Maciej Kowalski Marcin Łochowski Oktawian Nawrot Zdanie odrębne SSN Oktawiana Nawrota do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2024 r., sygn. akt II CSKP 1315/22 1. Niniejszym zgłaszam zdanie odrębne do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2024 r., sygn. akt II CSKP 1315/22, w pełni podtrzymując uwagi wyrażone w zdaniu odrębnym do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2023 r., sygn. akt II CSKP 1315/22. 2. Dnia 15 lutego 2023 r. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wydała zarządzenia w sprawie wyznaczenia części sędziów Sądu Najwyższego orzekających w Izbie Pracy oraz w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych do orzekania na czas określony w Izbie Cywilnej. Na ich podstawie Prezes Sądu Najwyższego kierująca pracą Izby Cywilnej Sądu Najwyższego wydała zarządzenia o przydziale wskazanym sędziom konkretnych spraw. W konsekwencji realizacji powyższych zarządzeń doszło do ukształtowania m.in. składu Sądu Najwyższego orzekającego w niniejszej sprawie. 3. Trzeciego kwietnia 2023 r. Sąd Najwyższy, na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dalej: „TFUE”), w sprawach II CSKP 496/22 i II CSKP 501/22, zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: „TSUE”) z pytaniami prawnymi dotyczącymi m.in. zgodności z prawem unijnym, w szczególności art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, przepisu prawa krajowego umożliwiającego wyznaczenie sędziego Sądu Najwyższego do czasowego orzekania w innej Izbie Sądu Najwyższego bez jego zgody. W szczególności wątpliwość Sądu Najwyższego dotyczyła możliwości naruszenia przez przepis prawa krajowego zasady nieusuwalności i niezawisłości sędziów, a przez to prawa strony do sądu. Ponadto Sąd Najwyższy wskazał, że istnieją wątpliwości czy sąd w składzie ukonstytuowanym w wyniku wydania zarządzenia Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego o wyznaczeniu do orzekania w innej Izbie Sądu Najwyższego oraz zarządzenia Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Cywilnej Sądu Najwyższego o przydziale konkretnych spraw jest sądem „ustanowionym ustawą”, a przez to czy nie narusza prawa strony do rozpoznania sprawy przez sąd spełniający wymagania z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE oraz art. 47 KPP. Sąd Najwyższy wyraził również wątpliwość co do zgodności z prawem Unii Europejskiej regulacji krajowej nieprzewidującej możliwości odwołania się sędziego Sądu Najwyższego od decyzji Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego o wyznaczeniu do orzekania w innej Izbie Sądu Najwyższego do bezstronnego i niezawisłego sądu w postępowaniu spełniającym wymagania wynikające z art. 47 i 48 KPP. Z analogicznymi pytaniami Sąd Najwyższy zwrócił się do TSUE 21 kwietnia 2023 r. w sprawie II CSKP 1588/22. Resumując, we wskazanych wyżej pytaniach prejudycjalnych, sformułowane przez Sąd Najwyższy wątpliwości dotyczą kluczowych dla wymiaru sprawiedliwości zagadnień, na których system władzy sądowniczej i sądownictwa został wzniesiony tj. zasady niezawisłości sędziów, nieusuwalności sędziów, a także prawa do sądu. Podkreślić należy, że analogiczne wątpliwości dotyczące wyznaczenia sędziego Sądu Najwyższego do czasowego orzekania w innej Izbie Sądu Najwyższego bez jego zgody wyrażone zostały przez Krajową Radę Sądownictwa, czyli organ, którego konstytucyjnym obowiązkiem jest stanie na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów (art. 189 ust. 1 Konstytucji RP). Uchwałą nr 275/2023 z 20 kwietnia 2023 r. Krajowa Rada Sądownictwa skierowała bowiem do Trybunału Konstytucyjnego wniosek o zbadanie zgodności z Konstytucją RP art. 35 § 3 u.SN w zakresie, w jakim upoważnia Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do wyznaczenia sędziego do rozpoznania określonej sprawy w innej izbie bez jego zgody i do wyznaczenia sędziego do orzekania w innej izbie na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy w roku bez jego zgody. W szczególności Rada wniosła o stwierdzenie niezgodności wskazanego przepisu z art. 178 ust. 1 oraz art. 178 ust 1 w zw. z art. 180 ust. 2 w zw. z art. 2 Konstytucji RP, a także jego niezgodności z art. 2 Konstytucji RP. Ponadto Rada wniosła o stwierdzenie niezgodności art. 35 § 3 u.SN we wskazanym zakresie z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz.U. 1993 Nr 61, poz. 284; Dz.U. 1995 Nr 36, poz. 175, 176 i 177; Dz.U. 1988 Nr 147, poz. 962; Dz.U. 2001 Nr 23, poz. 266; Dz.U. 2003 Nr 42, poz. 364; Dz.U. 2010 Nr 90, poz. 587). Odwołując się do wzorców konstytucyjnych Rada wskazała, że art. 35 § 3 u.SN narusza zasadę niezawisłości sędziowskiej, o której mowa w art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, w szczególności poprzez złamanie jednej z jej uszczegółowionych reguł, tj. zasady „nieprzenoszalności” sędziego wyrażonej w art. 180 ust. 2 Konstytucji RP. Zgodnie z art. 180 ust. 2 Konstytucji RP przeniesienie do innej siedziby lub na inne stanowisko wbrew woli sędziego może nastąpić jedynie na mocy orzeczenia sądu i tylko w przypadkach określonych w ustawie. Jak bowiem podkreśliła Rada, zasada stabilizacji urzędu sędziego jest jednym z fundamentów niezawisłości sędziowskiej i jest konieczna, aby zapewnić ochronę niezależności i niezawisłości sędziów. Wskazując na wzorce konstytucyjne, a także konwencyjne, Rada podniosła, że naruszenie wskazanego wyżej standardu niezawisłości, prowadzi do naruszenia prawa do sądu, a w szczególności prawa do rzetelnego procesu. Ponadto, odnosząc się do konwencyjnego określenia „sąd ustanowiony ustawą”, Rada wskazała, że skład sądu musi być wyznaczony w sposób niebudzący wątpliwości wedle jasnych i obiektywnych kryteriów. Oznacza to, że wybór sędziów do tego sądu dokonywany jest na podstawie określonych przepisów prawa, a nie na przykład w oparciu o subiektywne decyzje władz administracyjnych. W ocenie Rady art. 35 § 3 u.SN narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w tym sensie, że dopuszczając możliwość przymusowego delegowania sędziego Sądu Najwyższego do innej izby, prowadzi do ogólnego obniżenia standardu zabezpieczenia prawa do sądu z perspektywy obywatela. 4. W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego w Izbie Cywilnej nie budziło wątpliwości, że wskazana podstawa zawieszenia postępowania jest adekwatna. Tytułem przykładu w postanowieniu z 25 marca 2019 r., I CSK 183/19, Sąd Najwyższy wskazał: „ Zgodnie bowiem z art. 177 § 1 pkt 3 1 k.p.c. sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym. Regulacja ta została wprowadzona do kodeksu postępowania cywilnego 8 września 2016 r. - ustawą z 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw. W ocenie Sądu Najwyższego wskazana regulacja stanowi swoiste uzupełnienie art. 398 12 k.p.c., który został wprowadzony 6 lutego 2005 r., i określa jako podstawy zawieszenia postępowania przed Sądem Najwyższym jedynie przypadki wskazane w art. 173-175 1 k.p.c. i zgodny wniosek stron. Co oczywiste, w chwili wprowadzenia do kodeksu postępowania cywilnego przepisów regulujących skargę kasacyjną nie było wprost przewidziane - jako podstawa zawieszenia - wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego; ograniczenie podstaw zawieszenia postępowania nie odnosiło się zatem do tego przypadku, lecz do innych, wskazanych w art. 177 k.p.c., sytuacji o zróżnicowanym charakterze. Niewątpliwie, celem art. 398 12 k.p.c. było (i jest) ograniczenie możliwości zawieszenia postępowania do zawieszenia z mocy prawa, z urzędu i w razie określonych sytuacji powstałych po stronie pełnomocnika. Za wyjątkiem punktu 3 1 , przepis art. 177 § 1 k.p.c. obejmuje rozstrzyganie kwestii prejudycjalnych lub zaistnienie rozmaitych przeszkód w sprawnym prowadzeniu postępowania. Oczywiste jest, że z uwagi na rolę Sądu Najwyższego i jego usytuowanie w systemie sądownictwa, w tym również możliwe podstawy skargi kasacyjnej (art. 398 3 k.p.c.) i możliwe rozstrzygnięcia co do meritum (art. 398 14 -398 16 k.p.c.), przesłanki określone w art. 177 § 1 pkt 1-3 i 4-6 k.p.c. nie mogą mieć zastosowania w postępowaniu przed tym Sądem. Jednocześnie nie budzi wątpliwości, że - pomimo zamieszczenia w art. 177 § 1 k.p.c. - podstawa zawieszenia w postaci zależności rozstrzygnięcia sądu od orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego ma całkowicie odmienny charakter, co więcej, jest to charakter zależności ściśle prawnej, a nie faktycznej czy dowodowej – dotyczy bowiem zgodności aktów prawnych z Konstytucją RP, do czego został powołany ten organ (analogicznie zgodności z prawem unijnym, jeśli chodzi o Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej). Skoro tak, do rezultatów niemożliwych do przyjęcia prowadziłaby wykładnia literalna, zgodnie z którą możliwe byłoby dalsze procedowanie, a nawet wydanie orzeczenia przez Sąd Najwyższy nawet w przypadku niezakończenia postępowania zainicjowanego pytaniem prawnym. W omawianym przypadku nie zachodzą zwłaszcza przyczyny, dla których ograniczona została możliwość zawieszenia postępowania przed Sądem Najwyższym. Ocena legalności i prawidłowości zaskarżonego orzeczenia, do której powołany jest Sąd Najwyższy, wymaga możliwości zawieszenia postępowania do czasu zakończenia właściwego postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym (podobnie - przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej). W konsekwencji, rozstrzygnięcie sprzeczności między art. 177 § 1 pkt 3 1 k.p.c. a art. 398 12 k.p.c. winno zostać przeprowadzone w myśl kolizyjnej reguły przyznającej pierwszeństwo zastosowania regulacji nowej, przed regulacją wprowadzoną uprzednio, z uwzględnieniem celowościowej wykładni przepisów”. 5. Biorąc powyższe pod uwagę, w szczególności wątpliwości dotyczące standardu niezawisłości sędziowskiej, nieusuwalności sędziów oraz prawa do sądu, mających swe źródło zarówno w podstawowej zasadzie ustrojowej Rzeczypospolitej Polskiej, wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP, jak i zasadach prawa Unii Europejskiej oraz Rady Europy, podniesione zarówno przez Sąd Najwyższy, którego konstytucyjnym obowiązkiem jest sprawowanie nadzoru judykacyjnego nad orzecznictwem sądów powszechnych i sądów wojskowych (art. 183 ust. 1 Konstytucji RP), jak i Krajową Radę Sądownictwa – konstytucyjny organ stojący na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów uważam, że Sąd Najwyższy orzekający w niniejszej sprawie, do czasu rozstrzygnięcia wskazanych wątpliwości przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie K 7/23, powinien na podstawie art. 177 § 1 pkt 3 1 w związku z art. 391 § 1 w związku z art. 398 21 k.p.c. zawiesić postępowanie. (R.N.) [r.g.]
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI