II CSKP 1303/22

SN
II CSKP 1303/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
16 kwietnia 2025 r.
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Kamil Zaradkiewicz (przewodniczący)
‎
SSN Krzysztof Grzesiowski (sprawozdawca)
‎
SSN Mariusz Załucki
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 16 kwietnia 2025 r. w Warszawie
‎
skargi kasacyjnej Z. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł.
‎
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi
‎
z 11 sierpnia 2020 r., I AGa 223/19,
‎
w sprawie z powództwa Z. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł.
‎
przeciwko K. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł.
‎
o zapłatę,
uchyla wyrok w zaskarżonej części i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.
Krzysztof Grzesiowski      Kamil Zaradkiewicz     Mariusz Załucki
[dr]
UZASADNIENIE
1. Wyrokiem z 23 lipca 2019 r. Sąd Okręgowy w Łodzi zasądził od pozwanej K. sp. z o.o. w Ł. na rzecz powódki Z. sp. z o.o. w Ł. kwotę 144 766,81 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 1 lutego 2018 r. (pkt 1) oraz orzekł o kosztach procesu (pkt 2).
2.
Wyrokiem z 11 sierpnia 2020 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi, na skutek apelacji pozwanej, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że
zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 57 906,80 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie
‎
od 1 lutego 2018 r., oddalił powództwo w pozostałej części oraz orzekł o kosztach procesu
(pkt I), oddalił apelację pozwanej w pozostałym zakresie (pkt II) i orzekł
‎
o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt III).
3. Z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Okręgowy
‎
i zaakceptowanych przez Sąd Apelacyjny wynika, że
26 stycznia 2004 r. pomiędzy pozwaną a powódką została zawarta umowa o zaopatrzenie w wodę
‎
i odprowadzanie ścieków. Przedmiotem umowy była realizacja poprzez powódkę,
‎
za wynagrodzeniem naliczanym według obowiązujących taryf, dostawy wody
‎
dla nieruchomości położonej w Ł. przy ulicy […] oraz realizacja odprowadzania ścieków. Ilość wody dostarczonej do nieruchomości ustalana była
‎
na podstawie wskazania wodomierza głównego zainstalowanego na przyłączu wodociągowym. W razie niesprawności wodomierza ilość dostarczonej wody określano na podstawie zużycia wody równego średniemu zużyciu w okresie ostatnich sześciu miesięcy poprzedzających ujawnienie niesprawności. Ilość ścieków odprowadzonych z nieruchomości ustalano również na podstawie wskazań urządzenia pomiarowego. Począwszy od 2013 roku radiowy odczyt wodomierza pozwanego wskazywał zerowe zużycie wody. W październiku 2015 roku urządzenie wykazało zakłócenie odczytu radiowego. Pracownicy powódki wielokrotnie pozostawiali w bramie posesji informacje o braku możliwości dokonania odczytu stanu wodomierza. W okresie, w którym brak było możliwości dokonania odczytu stanu wodomierza powódka wystawiała dla pozwanej faktury obejmujące wyłącznie opłatę przesyłową. Pozwana uiszczała należności wynikające z tych faktur. Pozwana wynajmowała pomieszczenia znajdujące w budynku położonym na nieruchomości przy ulicy […] w Ł. Należności za wynajem pomieszczeń pozwanej obejmują również koszty dostarczenia wody i odprowadzania ścieków. Przez cały okres braku odczytu zużycia najemcy uiszczali na rzecz pozwanej należności z tytułu najmu lokali obejmujące również dostawę wody i odprowadzanie ścieków.
‎
Na podstawie odczytu stanu wodomierza dokonanego 18 grudnia 2017 roku powódka dokonała wyliczenia należności za zużytą wodę i ścieki wystawiając
‎
w dniu 31 grudnia 2017 roku fakturę na kwotę 144 766,81 złotych brutto z terminem płatności 31 stycznia 2018 roku.
4. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu Okręgowego, z wyjątkiem oceny podniesionego przez pozwaną zarzutu przedawnienia.
Sąd pierwszej instancji uznał, że roszczenie powódki nie uległo przedawnieniu, ponieważ jego wymagalność przypadała na datę wskazaną
‎
w fakturze.
Sąd Apelacyjny nie zgodził się z powyższym stanowiskiem. Zgodnie
‎
z obowiązującą strony umową powódka wystawiała faktury po odczycie wodomierza głównego w okresach obrachunkowych ustalonych w umowie (rozdział IV
§
12). Przyjęto, że rozliczanie będzie się odbywało co 90 dni i w tych terminach powódka miała wystawiać faktury za wykonywane usługi (dodatkowe porozumienie stron
§
5). Stosownie do tego wymogu powódka wystawiała faktury, z tym że od kwietnia
‎
2013 roku obejmowały jedynie opłaty przesyłowe.
Świadczenia należne powódce były zatem rozliczane okresowo, a wobec tego że stanowiły należności z tytułu usług na podstawie umowy zawartej między podmiotami gospodarczymi należało przyjąć 2 letni okres przedawnienia do roszczeń powódki związanych z wykonywaniem
‎
tej umowy, stosownie do treści art. 554 k.c. Faktura z 31 grudnia 2017 roku opiewała na kwotę 144 766,81 zł. Wobec kwartalnych rozliczeń obejmowała 20 kwartałów
‎
za okres od stycznia 2013 roku (pierwszy odczyt „0” nastąpił 2 kwietnia 2013 roku
‎
za I kwartał, ostatni odczyt w grudniu 2017 roku za IV kwartał). Przyjmując średnią należność za kwartał należne kwoty wynosiły 7 238,35 zł za 3 miesiące.
‎
Przy przyjęciu 2 letniego okresu przedawnienia powódka mogła domagać
‎
się zasądzenia należności za okres od 1 czerwca 2016 roku do dnia wniesienia pozwu, to jest za 2 kwartały 2016 roku, 4 kwartały 2017 roku i 2 kwartały 2018 roku, łącznie za 8 kwartałów. Wysokość należnej powódce kwoty wynosiła zatem
‎
57 906,80 zł. Dlatego Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok.
5. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniosła powódka, zaskarżając go w części, w której Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego oraz wnosząc o jego uchylenie w zaskarżonej części i przekazanie sprawy
‎
do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił naruszenie prawa procesowego, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 372 k.p.c. i art. 45 Konstytucji przez nierozpoznanie istoty sprawy z uwagi na niedoniesienie się do podnoszonego przez powoda w toku postępowania przed sądami obu instancji stanowiska, iż zarzut przedawnienia zgłoszony przez pozwaną jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego i na podstawie art. 5 k.c. nie korzysta z ochrony oraz nie może zostać uznany za wykonywanie prawa, co stanowi istotną wadę postępowania odwoławczego i miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz pozbawiło powoda konstytucyjnego prawa do sądu i rozpoznania jego stanowiska i podniesionych zarzutów;
2) art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. poprzez niewskazanie faktów
‎
i dowodów, na których Sąd się oparł, co powinien był uczynić zwłaszcza w sytuacji zmiany wyroku Sądu pierwszej instancji, zaniechanie ustosunkowania
‎
się do poczynionych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych
‎
i przeprowadzonego postępowania dowodowego, co doprowadziło do wydania orzeczenia z pominięciem faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy - uzasadnienie Sądu drugiej instancji nie zawiera własnych ustaleń faktycznych ani wskazania,
‎
czy i w jakim zakresie przyjęte zostały ustalenia Sądu Okręgowego, Sąd Apelacyjny nie wskazał faktów ani dowodów na których się oparł, ani nie podał przyczyn
‎
dla których innym dowodom odmówił wiarygodności; niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w postaci zastosowanego art. 554 k.c.; niedoniesienie
‎
się do podnoszonego przez powoda zarzutu nadużycia przez pozwaną prawa
‎
w rozumieniu art. 5 k.c. w kontekście zgłoszonego zarzutu przedawnienia roszczeń powoda;
3) art. 382 k.p.c. poprzez bezpodstawne pominięcie części zebranego w sprawie materiału procesowego, istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy,
‎
a ujawnionych w zgromadzonym materiale, okoliczności faktycznych i dowodów odnoszących się do braku możliwości dokonywania przez powoda w okresie
‎
od stycznia 2013 roku do grudnia 2017r. odczytów wodomierza oraz dowodów wykazujących, że w sprawie występują wyjątkowe okoliczności pozwalające sądowi na nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia jako stanowiącego nadużycie prawa;
4) art. 386 § 1 k.p.c. przez uwzględnienie w części apelacji pozwanej, pomimo
‎
jej bezzasadności;
5) art. 385 k.p.c. przez jego niezastosowanie, mimo że apelacja pozwanej
‎
jest w całości bezzasadna.
6. Skarżący zarzucił również naruszenie prawa materialnego, tj.:
1) art. 554 k.c. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że do roszczeń przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego wynikających z umowy
‎
o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zarówno w zakresie sprzedaży wody jak i odbioru ścieków należy zastosować 2 letni termin przedawnienia,
‎
w sytuacji gdy do roszczeń dotyczących odbioru ścieków zastosowanie winien mieć art. 118 k.c., przewidujący trzyletni termin przedawnienia;
2) art. 6 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę
‎
i zbiorowym odprowadzaniu ścieków poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, że w stosunku do roszczeń przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego związanych z odbiorem ścieków należało przyjąć dwuletni okres przedawnienia stosownie do treści art. 554 k.c.;
3) art. 118 k.c. przez jego niezastosowanie do roszczeń powoda wynikających
‎
z usługi odbioru ścieków;
4) art. 120 § 1 k.c. przez uznanie, iż pomimo braku możliwości odczytu wskazań wodomierza bieg terminu przedawnienia roszczeń powoda rozpoczynał
‎
się w każdym kwartale okresu obowiązywania umowy o zaopatrzenie w wodę
‎
i odprowadzanie ścieków nie zaś z upływem terminu zapłaty wskazanym w fakturze VAT nr […];
5) art. 5 k.c. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji błędne przyjęcie,
‎
że podniesiony przez pozwaną Spółkę zarzut przedawnienia zasługuje
‎
na uwzględnienie, podczas gdy prawidłowa ocena całokształtu okoliczności sprawy, w tym przede wszystkim wszechstronne rozważenie na ich tle bezspornego faktu odniesienia przez pozwaną korzyści majątkowych związanych z pobieraniem opłat za wodę i ścieki świadczy o tym, iż zarzut ten jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego i w konsekwencji stanowi nadużycie przez pozwaną prawa podmiotowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
7. Zasadniczym przedmiotem skargi kasacyjnej jest prawidłowość wykładni oraz zastosowania przez Sąd Apelacyjny art. 554 w zw. z art. 555 k.c., zgodnie
‎
z którymi roszczenia z tytułu sprzedaży wody dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy przedawniają się z upływem lat dwóch.
8. Sąd Apelacyjny uznał bowiem, że do roszczenia powódki o zapłatę należności wynikającej z umowy z
[…] stycznia 2004 r. zastosowanie znajduje skrócony okres przedawnienia wynikający z art. 554 w zw. z art. 555 k.c., a nie ogólny 3-letni termin z art. 118 k.c.
9. Jak wynika z ustaleń faktycznych strony zawarły umowę o zaopatrzenie
‎
w wodę i odprowadzanie ścieków. Przedmiotem umowy była więc zarówno dostawa wody, jak i odprowadzanie ścieków. Każde z tych świadczeń było osobno wynagradzane. Są to więc niewątpliwie dwa różne świadczenia, do spełnienia których zobowiązała się powódka. Stąd też powódce przysługują osobne roszczenia o zapłatę za spełnienie świadczenia polegającego na dostawie wody oraz
‎
za spełnienie świadczenia polegającego na odprowadzaniu ścieków. Okoliczność, że różne świadczenia objęte są jedną umową nie pozbawia ich odrębności prawnej. Stąd też okres przedawnienia roszczeń powódki o zapłatę z tytułu spełnienia świadczenia polegającego na dostawie wody nie musi być tożsamy z okresem przedawnienia roszczeń o zapłatę z tytułu spełnienia świadczenia polegającego
‎
na odprowadzaniu ścieków.
10. Przedmiot umowy stron w zakresie dotyczącym zaopatrzenia w wodę obejmuje jej dostawę, czyli sprzedaż w rozumieniu art. 555 k.c. Stąd też roszczenia powódki z tytułu dostawy (sprzedaży) wody przedawniają się z upływem lat dwóch, jako dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy (art. 554 k.c.).
11. Natomiast przedmiot umowy stron w zakresie dotyczącym odprowadzania ścieków nie jest sprzedażą energii, praw lub wody w rozumieniu art. 555 k.c. Stąd też do oceny roszczeń powódki z tytułu odprowadzenia ścieków art. 554 k.c.
‎
nie znajduje zastosowania.
12. Rację ma skarżący, że odprowadzanie ścieków jest przedmiotem odrębnej umowy nazwanej uregulowanej w art. 6 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2024, poz. 757). Z uwagi na brak przepisów szczególnych termin przedawnienia roszczeń powódki
‎
z tytułu odprowadzania ścieków, jako związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, wynosi więc trzy lata.
13. W konsekwencji Sąd Apelacyjny dokonał błędnej wykładni art. 555 k.c.
‎
i niewłaściwe zastosował art. 554 k.c. do ustalenia terminu przedawnienia roszczeń powoda, co skutkowało niezasadnym uwzględnieniem zarzutu przedawnienia
‎
i ustaleniem, że roszczenie powoda
o zapłatę z tytułu spełnionego świadczenia polegającego na odprowadzaniu ścieków uległo przedawnieniu z upływem 2 lat, podczas gdy roszczenie to przedawnia się z upływem 3 lat.
14. W związku z powyższym zasadne okazały się zarzuty kasacyjne dotyczące naruszenia przez Sąd Apelacyjny przepisów art. 118 k.c., art. 554 k.c.
‎
i art. 6
ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę
‎
i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2024, poz. 757),
co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
15. W tym kontekście odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej jest już zbędne.
16. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie
‎
art. 398
15
§ 1 k.p.c. uchylił wyrok w zaskarżonej części i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego (art. 108 § 2 k.p.c.).
Krzysztof Grzesiowski          Kamil Zaradkiewicz            Mariusz Załucki
[dr]
[a.ł]