II CSKP 1279/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił wyrok sądu drugiej instancji w sprawie o zapłatę za pakiet startowy w umowie franczyzy, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania z powodu błędnej wykładni umowy.
Powód dochodził zapłaty za pakiet startowy w ramach umowy franczyzy. Sąd pierwszej instancji zasądził kwotę, jednak sąd drugiej instancji zmienił wyrok, oddalając powództwo i uznając, że umowa nie była umową sprzedaży, a zastrzeżenie prawa własności było nieważne. Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu drugiej instancji, zarzucając mu naruszenie przepisów o wykładni umowy (art. 65 k.c. w zw. z art. 353¹ k.c.) i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Sprawa dotyczyła roszczenia powoda A. S. o zapłatę kwoty 52 582,55 zł z odsetkami z tytułu pakietu startowego, który udostępnił pozwanemu D. M. w ramach zawartej umowy franczyzy. Sąd Rejonowy w Suwałkach zasądził dochodzoną kwotę, uznając umowę za skuteczną i ważną. Sąd Okręgowy w Białymstoku zmienił ten wyrok, oddalając powództwo. Sąd Okręgowy uznał, że umowa franczyzy, mimo nazwy, nie była umową sprzedaży pakietu startowego, a zastrzeżenie prawa własności do czasu zapłaty było nieważne w świetle art. 589 k.c. w zw. z art. 58 k.c. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powoda, uznał za zasadny zarzut naruszenia art. 65 k.c. w związku z art. 353¹ k.c. przez Sąd Okręgowy. Podkreślono, że wykładnia umowy powinna uwzględniać zgodny zamiar stron, cel umowy oraz sposób jej wykonywania, a nie tylko dosłowne brzmienie. Sąd Najwyższy wskazał, że umowa franczyzy jest umową nienazwaną, która może zawierać elementy różnych umów nazwanych, a jej charakter należy oceniać całościowo. Z uwagi na błędy w wykładni umowy przez Sąd Okręgowy, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Wykładnia umowy powinna uwzględniać zgodny zamiar stron, cel umowy oraz sposób jej wykonywania, a nie tylko dosłowne brzmienie. Umowa franczyzy jest umową nienazwaną, a jej charakter należy oceniać całościowo.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał na konieczność stosowania kombinowanej metody wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.), uwzględniającej kontekst językowy, sytuacyjny oraz zgodny zamiar stron i cel umowy. Błędna wykładnia przez sąd drugiej instancji, który skupił się jedynie na kwalifikacji umowy jako sprzedaży i nieważności zastrzeżenia własności, stanowiła podstawę do uchylenia wyroku.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
Strona wygrywająca
A. S.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. S. | osoba_fizyczna | powód |
| D. M. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 65 § 1 i 2
Kodeks cywilny
Określa ogólne zasady dokonywania wykładni oświadczeń woli i umów, przyznając pierwszeństwo znaczeniu, które rzeczywiście nadawały obu stronom, uwzględniając kontekst sytuacyjny i cel umowy.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów, pozwalająca stronom na ułożenie stosunku prawnego według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
Pomocnicze
k.c. art. 589
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący zastrzeżenia prawa własności rzeczy sprzedanej do czasu zapłaty ceny.
k.c. art. 58
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący nieważności czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub zasadami współżycia społecznego.
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Wyłącza spod kontroli kasacyjnej zarzuty oparte na kwestionowaniu oceny dowodów i ustaleń faktycznych.
k.p.c. art. 386 § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy nierozpoznania przez sąd istoty sprawy.
k.p.c. art. 328 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy wymogów formalnych uzasadnienia orzeczenia.
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym.
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady oceny dowodów przez sąd.
k.p.c. art. 227
Kodeks postępowania cywilnego
Przedmiot dowodu.
k.p.c. art. 327 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy wymogów formalnych uzasadnienia orzeczenia sądu drugiej instancji.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji.
k.c. art. 535
Kodeks cywilny
Definicja umowy sprzedaży.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez Sąd Okręgowy art. 65 k.c. w związku z art. 353¹ k.c. przez nieprawidłową wykładnię umowy franczyzowej.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. i art. 227 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c., art.391 par. 1 i 386 § 4 k.p.c. (uznane za niedopuszczalne w postępowaniu kasacyjnym lub niezasadne).
Godne uwagi sformułowania
Sednem sporu w rozpoznawanej sprawie było to, czy w świetle zawartej przez strony umowy franczyzowej z 17 grudnia 2013 r., powodowi przysługuje roszczenie o zapłatę dochodzonej pozwem kwoty za udostępnienie pozwanemu pakietu startowego... Przyjęta na tle art. 65 k.c. tzw. kombinowana metoda wykładni w przypadku oświadczeń woli składanych innej osobie przyznaje pierwszeństwo temu znaczeniu oświadczenia, które rzeczywiście nadawały mu obie strony w chwili jego złożenia (subiektywny wzorzec wykładni). Umowa franczyzy należy do umów nienazwanych; może zawierać elementy umów takich jak umowa sprzedaży, zlecenia, najmu, dzierżawy praw, licencyjnej lub agencji.
Skład orzekający
Agnieszka Piotrowska
przewodniczący, sprawozdawca
Marta Romańska
członek
Roman Trzaskowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wykładnia umów nienazwanych, w szczególności umowy franczyzy, zasady stosowania art. 65 k.c. oraz art. 353¹ k.c."
Ograniczenia: Dotyczy specyfiki umowy franczyzy i jej elementów, w tym pakietu startowego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kluczowych zasad wykładni umów, co jest istotne dla każdego prawnika zajmującego się kontraktami. Pokazuje, jak ważne jest prawidłowe nazwanie i ukształtowanie umowy, aby uniknąć sporów.
“Sąd Najwyższy przypomina: nazwa umowy to nie wszystko! Kluczowa jest wykładnia zgodna z wolą stron.”
Dane finansowe
WPS: 52 582,55 PLN
zapłata za pakiet startowy: 52 582,55 PLN
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySN II CSKP 1279/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 kwietnia 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Marta Romańska SSN Roman Trzaskowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 27 kwietnia 2023 r. w Warszawie, skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku z 23 października 2020 r., VII Ga 212/19, w sprawie z powództwa A. S. przeciwko D. M. o zapłatę, uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z 29 stycznia 2019 r. Sąd Rejonowy w Suwałkach zasądził od pozwanego D. M. na rzecz powoda A. S. kwotę 52 582,55 zł z odsetkami ustawowymi i kosztami postępowania. Ustalił, że obie strony w ramach prowadzonej przez siebie, odrębnej, zarejestrowanej działalności gospodarczej, zawarły 17 grudnia 2013 r. umowę na czas określony (5 lat od dnia jej zawarcia), którą nazwały umową franczyzy. Autorem obszernej i szczegółowej umowy, zawierającej, między innymi, definicje i wyjaśnienia zawartych w niej sformułowań (słowniczek umowny), był powód A. S., prowadzący działalność pod firmą P.P.H.U. D. z siedzibą w A., a ściślej zatrudnieni przez niego prawnicy. Na podstawie tej umowy pozwany zobowiązał się prowadzić w Ł. biuro handlowe w Systemie Franczyzowym D., w którym miał sprzedawać dostarczane przez powoda okna i drzwi na zasadach szczegółowo określonych w umowie oraz płacić tak zwaną opłatę franczyzową w kwocie 200 zł powiększoną o VAT oraz 1 % od obrotu ze sprzedaży produktów pochodzących od innych dostawców. W paragrafie 11 umowy strony uzgodniły, że powód udostępni pozwanemu pakiet startowy (dalej: pakiet), który stosownie do definicji zawartej w umowie oznaczał szkolenie wstępne, konsultacje oraz elementy ekspozycyjne wewnętrznego i zewnętrznego wyposażenia biura prowadzonego przez pozwanego, przedstawiające asortyment produktów w nim sprzedawanych (produkty według słowniczka- wszystkie towary sprzedawane w biurze handlowym), znaki (wg słowniczka znaki zarejestrowane lub wszelkie niezarejestrowane znaki towarowe, logo, logotypy i inne oznaczenia odróżniające, kompozycje i schematy kolorystyczne, związane z systemem wymienione w umowie) a także system informatyczny ( wg słowniczka- oprogramowanie i baza danych przekazane franczyzobiorcy przez franczyzodawcę, mające zastosowanie przy prowadzeniu biura handlowego). Pakiet miał być udostępniony pozwanemu odpłatnie, z tym że płatność mogła być odroczona na okres 12 miesięcy na prośbę franczyzobiorcy, a także ulec stosownemu obniżeniu. W przypadku dokonania przez pozwanego jako franczyzobiorcę w okresie 12 miesięcy zakupów produktów u powoda - franczyzodawcy na kwotę wyższą niż 200.000 zł netto, franczyzodawca zobowiązał się udzielić franczyzobiorcy bonifikaty na zakup pakietu startowego w wysokości 50% jego wartości; przy zakupach o wartości wyższej niż 400.000 zł bonifikata miała wynieść 90% wartości pakietu startowego , zaś przy zakupie produktów na kwotę powyżej 500 000 zł - 99% wartości pakietu startowego. Powód zastrzegł, że przysługuje mu wyłączne prawo do pakietu startowego do czasu zapłaty przez franczyzobiorcę jego pełnej wartości. W załączniku nr 1 do umowy wskazano, że w skład tego pakietu wchodzą wyszczególnione tam i odrębnie wycenione elementy takie jak mające ekspozycję produktów: okna, drzwi wystawowe , roleta z silnikiem elektrycznym, parapety, sztukateria, logo D., tablica ze sztukaterią, trójkąty profili, wzorniki szyb, szprosów, ramek dystansowych i kolorów, oprogramowanie S., materiały reklamowe, wzory dokumentów, kamera, kaseton świetlny zewnętrzny z logo D.. W skład tego pakietu weszły także: szkolenie wstępne, i ścianki ekspozycyjne. Łączną wartość pozycji składających się na ten pakiet określono w załączniku nr 1 na kwotę 39 712,32 zł. Otrzymanie pakietu w dniu 20 lutego 2014 r. potwierdziła pracująca w biurze handlowym żona pozwanego J. M.. W dniu 23 maja 2014 r. powód wystawił pozwanemu fakturę VAT za pakiet startowy na kwotę 39 712,32 zł netto, tj. 48 846,15 zł brutto z terminem płatności upływającym 20 lutego 2015 r. Na fakturze znalazły się adnotacje, że bezskuteczny upływ terminu zapłaty będzie skutkował naliczaniem odsetek umownych w wysokości 0,1 % za każdy dzień zwłoki, zaś sprzedawca, stosownie do art. 589, art.590 § 1 i art. 591 k.c. zastrzega sobie własność towarów objętych fakturą aż do uiszczenia za nie całkowitej zapłaty. Pozwany i jego żona przystąpili do wykonywania umowy, uczestniczyli w szkoleniach organizowanych przez powoda, sprzedawali produkty nabywane od powoda w postaci okien i drzwi, jednakże nie osiągali zakładanych i satysfakcjonujących ich wyników finansowych, a między stronami dochodziło do nieporozumień na tle współpracy. Oświadczeniem z 29 października 2014 r., doręczonym powodowi 3 listopada 2014 r., pozwany D. M. uchylił się od skutków prawnych zawarcia z powodem opisanej wyżej umowy, powołując się na błąd wywołany przez powoda, polegający na niezgodnym z rzeczywistością przedstawieniem faktów związanych z zawartą umową, jej realizacją oraz jej opłacalnością. Pozwany nie uiścił na rzecz powoda opłat franczyzowych ustalonych w umowie; nie uregulował także opisanej wyżej faktury za pakiet startowy. W związku z uchyleniem się od skutków zawarcia umowy wezwał jedynie powoda do odebrania tego pakietu w terminie do 14 grudnia 2014 r., czego powód nie uczynił. Na tle opisanej umowy doszło między stronami do dwóch postępowań sądowych. Najpierw Sąd Okręgowy w Białymstoku wyrokiem z 4 listopada 2016 r. (VII Ga 274/16), oddalił apelację D. M. od wyroku Sądu Rejonowego w Suwałkach z 21 kwietnia 2016 r. (V GC 65/15), zasądzającego od niego na rzecz A. S. kwotę 738 zł z należnymi odsetkami z tytułu nieuiszczonych opłat franczyzowych wynikających z umowy. D. M. wniósł następnie przeciwko A. S. powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy franczyzowej z 17 grudnia 2013 r., które zostało oddalone wyrokiem Sądu Rejonowego w Suwałkach z 27 kwietnia 2017 r. (V GC 60/17). Sąd Okręgowy w Białymstoku nie uwzględnił apelacji D. M. od tego orzeczenia (wyrok z 11 grudnia 2017 r. (VII Ga 393/17). W obu tych postępowaniach Sądy obu instancji przyjęły, że umowa franczyzy została skutecznie zawarta i jest ważna, a uchylenie się przez D. M. od jej skutków prawnych w oparciu o art. 84 k.c. nie miało podstaw faktycznych ani prawnych. Opierając się na tych ustaleniach, Sąd Rejonowy w Suwałkach wyrokiem z 29 stycznia 2019 r. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 52.582,55 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 16 lutego 2016 r. do dnia zapłaty oraz koszty procesu uznając, że powodowi należy się wynagrodzenie za opisany w ustaleniach pakiet startowy. Po rozpoznaniu apelacji pozwanego D. M., Sąd Okręgowy w Białymstoku wyrokiem z 23 października 2020 r. zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że oddalił powództwo. Wprawdzie uznał zarzuty apelacji pozwanego, w tym dotyczące naruszenia art. 84 k.c. oraz art. 5 k.c., za bezzasadne, ale zgodnie z przysługującą mu kompetencją rozpoznawczą, Sąd drugiej instancji samodzielnie dokonał oceny prawidłowości zaskarżonego orzeczenia z punktu widzenia norm prawa materialnego. Podniósł, że umowa określona przez strony jako umowa franczyzy została zawarta na czas określony, a zatem wygasła z dniem 17 grudnia 2018 r. Analizując jej treść oraz dokonując wykładni jej postanowień, Sąd drugiej instancji doszedł do przekonania, że powód był zobowiązany do udostępnienia pozwanemu pakietu startowego, zdefiniowanego w umowie autorstwa powoda, a pozwany jako franczyzobiorca zobowiązał się do zwrotu elementów składających się na ten pakiet po ustaniu umowy, co wyklucza, zdaniem Sądu Okręgowego, kwalifikację tej umowy jako umowy sprzedaży pakietu startowego za cenę wskazaną w fakturze. Umowa franczyzy dotyczy w tym zakresie rzeczy ruchomych, a także know-how , szkoleń wstępnych, konsultacji, dlatego też wprowadzony do niej zapis o zastrzeżeniu na rzecz powoda prawa własności rzeczy sprzedanej do czasu zapłaty ceny (art. 589 k.c.) jest nieważny w świetle art. 58 k.c. Po stronie pozwanego nie mógł zatem powstać obowiązek zapłaty jakiejkolwiek ceny. Obowiązek zapłaty lub obowiązek zwrotu, mający oparcie w zapisach umowy, mógłby ewentualnie powstać na gruncie innych przepisów prawa, np. umowy najmu czy dzierżawy, jednakże w umowie nie zastrzeżono obowiązku zapłaty przez pozwanego periodycznego czynszu. Przy kwalifikacji umowy stron jako umowy nienazwanej, ocenianej przez pryzmat przepisów o umowie najmu czy dzierżawy, powód mógł po jej zakończeniu żądać jedynie zwrotu przedmiotu umowy, a nie zapłaty. W skardze kasacyjnej powód zarzucił naruszenie art. 65 k.c. w związku z art. 353 1 k.c., naruszenie art. 535 k.c. w zw. z art. 353 1 k.c. i art. 589 k.c. oraz naruszenie art. 123 par. 1 pkt 2 k.c. W ocenie skarżącego Sąd Okręgowy naruszył także art. 233 § 1 k.p.c. i art. 227 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c., art.391 par. 1 i 386 § 4 k.p.c. a także art. 227 k.p.c. w zw. z art. 327 1 k.p.c. w zw. z art. 382 i art. 391 § 1 k.p.c. Formułując te podstawy skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W świetle art. 398 3 § 3 k.p.c. usuwają się spod kontroli zarzuty skargi oparte na kwestionowaniu oceny dowodów przeprowadzonej przez Sąd drugiej instancji oraz poczynionych ustaleń, stanowiących podstawę faktyczną zaskarżonego wyroku, a zatem zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. i art. 227 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 , art.391 § 1 i 386 § 4 k.p.c. w sposób sformułowany w skardze kasacyjnej. Wbrew zarzutowi powoda nie doszło do nierozpoznania przez Sąd Okręgowy istoty sprawy, co miałoby stanowić naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. Sąd drugiej instancji odniósł się bowiem do tego, co było przedmiotem żądania powoda. Inną rzeczą jest, czy rozstrzygnął prawidłowo, ale ta kwestia podlega już ocenie w ramach zarzutów materialnoprawnych skargi. Przystępując do ich oceny należy uznać za z asadny zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 65 k.c. w związku z art. 353 1 k.c. (w podstawie kasacyjnej wskazano wprawdzie art. 351 1 k.c., ale z uzasadnienia skargi oraz jej wywodów jasno wynika, że to oczywista omyłka pisarska) . Sednem sporu w rozpoznawanej sprawie było to, czy w świetle zawartej przez strony umowy franczyzowej z 17 grudnia 2013 r., powodowi przysługuje roszczenie o zapłatę dochodzonej pozwem kwoty za udostępnienie pozwanemu pakietu startowego, niezbędnego do uruchomienia przez pozwanego działalności gospodarczej i współpracy stron w ramach tej umowy; Sądy obu instancji na tle tych samych ustaleń faktycznych zajęły przeciwstawne stanowiska w tej kwestii. Art. 65 § 1 i 2 k.c. określa ogólne zasady dokonywania wykładni oświadczeń woli; zawarte w nim dyrektywy interpretacyjne odnoszą się zarówno do wszystkich kategorii czynności prawnych (§ 1), jak i wyłącznie do umów (§ 2). Konsekwencją tego unormowania jest konieczność dokonania wykładni umów na trzech poziomach, tj. ustalenia literalnego brzmienia umowy, ustalenia treści oświadczeń woli przy zastosowaniu reguł określonych w art. 65 § 1 k.c. oraz ustalenie sensu złożonych oświadczeń woli poprzez odwołanie się do zgodnego zamiaru stron i celu umowy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2011 r., V CSK 204/10). O zasadach dokonywania wykładni oświadczeń woli Sąd Najwyższy szczegółowo wypowiedział się w wyroku z 8 października 2004 r., V CK 670/03 (OSNC 2005, nr 9, poz. 162). Przyjęta na tle art. 65 k.c. tzw. kombinowana metoda wykładni w przypadku oświadczeń woli składanych innej osobie przyznaje pierwszeństwo temu znaczeniu oświadczenia, które rzeczywiście nadawały mu obie strony w chwili jego złożenia (subiektywny wzorzec wykładni). Pierwszeństwo to jest wyprowadzane z zawartego w art. 65 § 2 k.c. nakazu badania raczej, jaki był zgodny zamiar stron umowy, aniżeli opierania się na dosłownym brzmieniu umowy (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 29 czerwca 1995 r., III CZP 66/95, OSNC 1995, nr 12, poz. 168). To, jak same strony rozumiały oświadczenie woli w chwili jego złożenia, można wykazywać wszelkimi środkami dowodowymi. Na rozumienie to może wskazywać także zachowanie się stron (np. sposób wykonania umowy) już po złożeniu oświadczenia woli (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 17 lutego 1998 r„ I PKN 532/97, OSNAPiUS 1999, nr 3, poz. 81). Zgodnie z art. 65 § 1 k.c., oprócz kontekstu językowego, przy interpretacji oświadczenia woli powinno się brać pod uwagę także okoliczności złożenia oświadczenia woli, czyli tzw. kontekst sytuacyjny, na który składają się przykładowo dotychczasowe doświadczenia stron (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 4 lipca 1975 r., III CRN 160/75, OSPiKA 1977, nr 1, poz. 6), ich status (przedsiębiorca, konsument), przebieg negocjacji (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 3 września 1998 r., I CKN 815/97,OSNc 1999, nr 2, poz. 38). Niezależnie od tego z art. 65 § 2 k.c. wynika nakaz kierowania się przy wykładni umowy jej celem uzgodnionym przez strony, a w każdym razie wiadomym drugiej stronie (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 11 września 1997 r., III 39/97, OSNC 1997, nr 12, poz. 191). Odnosząc te ogólne tezy do realiów tej sprawy należy w pierwszym rzędzie przypomnieć, że strony określiły umowę mianem umowy franczyzowej. Umowa franczyzy (franchising) nie została uregulowana w przepisach kodeksu cywilnego ani w innych aktach prawnych, mimo to jest powszechnie stosowana w Polsce w obrocie gospodarczym w branży produkcyjnej, usługowej (przykładowo placówki gastronomiczne, salony fotograficzne, sieci telefonicznych, usług fryzjerskich i kosmetycznych), lub handlowej (przykładowo sieci sklepów spożywczych, budowlanych itp.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano, że treść umowy franczyzy jako umowy nienazwanej, może zostać ukształtowana przez strony zgodnie z regułą wyrażoną w art. 353¹ k.c. w myśl której strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego (zob. wyroki z 7 lutego 2008 r. ,V CSK 397/07 z oraz z 8 października 2004 r., V CK 670/03, OSNC 2005, nr 9, poz.162 ). W orzecznictwie sądu antymonopolowego franchising został określony jako metoda działalności gospodarczej w zakresie dystrybucji towarów i usług, polegająca na otrzymaniu przez franczyzobiorcę prawa sprzedaży we własnym imieniu określonych towarów i usług w ramach systemu marketingowego franczyzodawcy z wykorzystaniem jego nazwy, znaków towarowych i doświadczeń techniczno-organizacyjnych (zob. wyroki Sądu Antymonopolowego w Warszawie z 21 lipca 1992 r., XVII Amr 12/92, z 6 grudnia 1993 r., XVII Amr 35/93 i z 14 kwietnia 1994 r. XVII Amr 55/93). W literaturze przedmiotu umowę franczyzy zdefiniowano jako umowę, na podstawie której franczyzodawca (organizator sieci) udziela drugiej stronie (franczyzobiorcy) pozwolenia na stosowanie określonej metody działalności gospodarczej, zobowiązuje się do upoważnienia kontrahenta do korzystania, przez czas określony lub nieokreślony z oznaczenia firmy franczyzodawcy, jego emblematu, symboli, patentów, wynalazków, znaków towarowych, wzorów użytkowych i zdobniczych, know-how , koncepcji i techniki prowadzenia określonej działalności gospodarczej z zachowaniem stosowanego przez niego zewnętrznego i wewnętrznego wyposażenia pomieszczeń, w których ta działalność jest prowadzona oraz do udzielania mu stosownej pomocy. Franczyzobiorca zobowiązuje się do prowadzenia we własnym imieniu i na własny rachunek wskazanej działalności gospodarczej połączonej z wykorzystaniem udostępnionych mu praw, doświadczeń i tajemnic zawodowych oraz do zapłaty na rzecz franczyzobiorcy uzgodnionego wynagrodzenia. W orzecznictwie sądów powszechnych podniesiono, że w przypadku franchisingu handlowego (dystrybucyjnego) głównym przedmiotem umowy jest prowadzenie działalności handlowej w opisany wyżej sposób. Umowa franchisingu jest umową wzajemną, jednakże w jej przypadku z reguły ma się do czynienia z pewną niewymiernością wielu elementów świadczonych przez franczyzodawcę na rzecz franczyzobiorcy (przykładowo udostępnienie koncepcji systemowej prowadzenia przedsiębiorstwa, a także licencji znaku towarowego lub innych praw własności intelektualnej (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 4 marca 1998 r., I ACa 636/98, OSA 1999, nr 11-12 poz. 50). Strony powinny wszystkie te kwestie uregulować w umowie w celu jasnego sprecyzowania wzajemnych praw i obowiązków oraz uniknięcia sporów. W świetle przedstawionych rozważań należy stwierdzić, że umowa franczyzy należy do umów nienazwanych; może zawierać elementy umów takich jak umowa sprzedaży, zlecenia, najmu, dzierżawy praw, licencyjnej lub agencji. Z wiążących Sąd Najwyższy w tej sprawie ustaleń faktycznych wynika, że głównym przedmiotem umowy stron z 17 grudnia 2013 r. było prowadzenie przez pozwanego działalności handlowej w zakresie sprzedaży stolarki budowlanej (okna, drzwi, parapety, rolety) w ścisłej współpracy z powodem i w określony w umowie sposób, łącznie z uzgodnionym przez pozwanego z powodem wystrojem wnętrza biura handlowego, uzgodnionym sposobem eksponowania towarów dostarczanych przez powoda i sprzedawanych przez pozwanego, sposobu prowadzenia dokumentacji działalności za pomocą dostarczonego systemu informatycznego oraz systemu monitoringu wizyjnego. Powód zobowiązał się także do przeprowadzenia szkolenia wstępnego i szkoleń okresowych pozwanego i jego pracowników oraz udostępnienia know-how , rozumianego jako doświadczenia i wiedza powoda związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Z treści umowy wynika, że umowa miała charakter odpłatny, albowiem pozwany zobowiązał się uiszczać na rzecz powoda opłatę franczyzową. Ponadto strony ustaliły w umowie, że udostępnienie pakietu startowego, zdefiniowanego w słowniczku umownym, będzie odpłatne, co jasno wynika z dowodów z dokumentów, zwłaszcza z załącznika nr 1 do umowy, w którym wyceniono odrębnie elementy składające się na pakiet. Umowa przewidywała nie tylko odroczenie – na wniosek franczyzobiorcy – płatności za ten pakiet, ale także przyznanie przez powoda określonego w umowie upustu w przypadku osiągnięcia przez pozwanego wskazanego w umowie wolumenu sprzedaży dostarczanych przez powoda produktów. Pozwany D. M. zaakceptował te postanowienia umowne, odebrał pakiet startowy i wykorzystywał go do prowadzenia działalności gospodarczej, co prowadzi do wniosku, że zaaprobował także ciążący na nim obowiązek zapłaty za ten pakiet. Okoliczności, że pozwany nie odniósł zakładanego przez siebie sukcesu finansowego, zrezygnował z prowadzenia dalszej współpracy z powodem i podjął kroki zmierzające do wycofania się z zaciągniętych wobec powoda zobowiązań, wynikających z umowy, nie niweczą tych zobowiązań. Sąd Okręgowy skoncentrował się w swoim rozstrzygnięciu reformatoryjnym na kwestii, czy strony zawarły umowę sprzedaży pakietu startowego w rozumieniu kodeksu cywilnego i czy w związku z tym prawidłowe było poczynienie w umowie zastrzeżenia prawa własności na rzecz powoda do czasu zapłaty ceny (art. 589 k.c.). Sąd Okręgowy nie rozważył jednak należycie charakteru tej umowy, która wszakże miała charakter odpłatnej i wzajemnej umowy nienazwanej (zawierającej elementy różnych umów nazwanych) z uwzględnieniem całości jej treści oraz wzajemnych powiązań między jej postanowieniami, a także sposobu wykonywania jej przez strony. W świetle zaakceptowanego przez strony załącznika nr 1 do umowy, pakiet startowy miał charakter niejednolity i stanowił w istocie zbiór ruchomości oraz praw. Z punktu 20 ust. 1 litera e umowy wynika, że po zakończeniu umowy zwrotowi na rzecz powoda nie podlegał pakiet startowy jako taki (w rozumieniu umowy), lecz tylko niektóre jego elementy, a mianowicie dokumenty opatrzone znakami w rozumieniu umowy oraz materiały identyfikujące biuro handlowe pozwanego z systemem D. Pozwany zobowiązał się także do zwrotu podręcznika operacyjnego, nie wchodzącego w skład pakietu. Należy zauważyć, że niektóre elementy składowe pakietu, stanowiły rzeczy ruchome w rozumieniu kodeksu cywilnego, mogące stanowić przedmiot sprzedaży. Sąd Okręgowy zaniechał jednak bardziej wnikliwej oceny łączącej strony umowy franczyzowej w kontekście celu jej zawarcia oraz faktu, że pozwany korzystał z pakietu w celu prowadzenia działalności na własny rachunek, a korzystanie to miało być odpłatne. Trafny jest zatem kasacyjny zarzut naruszenia art. 65 k.c. w zw. z art. 353 1 k.c. przez nieprzeprowadzenie wykładni łączącej strony umowy w sposób uwzględniający przytoczone wyżej dyrektywy interpretacyjne, co prowadziło do uchylenia zaskarżonego wyroku ze względu na konieczność dokonania przez Sąd drugiej instancji ponownej, tym razem szerszej i wszechstronnej oceny prawnej w celu oceny zasadności apelacji powoda. W tej sytuacji orzeczono , jak w sentencji ( art. 398 15 par. 1 k.p.c.). [SOP] [ał]
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI