II CSKP 1192/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną Banku w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie. Sąd Okręgowy pierwotnie oddalił powództwo K.U. o zapłatę, mimo uznania umowy kredytu hipotecznego indeksowanego kursem CHF za nieważną z powodu abuzywności klauzul przeliczeniowych. Sąd Okręgowy uznał jednak, że nastąpiło wzajemne zbilansowanie zobowiązań i powódka nadal ma zobowiązanie wobec banku. Sąd Apelacyjny zmienił ten wyrok, zasądzając na rzecz powódki 399 203,48 zł, uznając, że powódka nie miała faktycznej możliwości zapoznania się z treścią umowy przed jej podpisaniem i polegała na zapewnieniach pośrednika. Sąd Apelacyjny podkreślił, że bank jednostronnie kształtował kursy walut, co naruszało zasady swobody umów i prowadziło do nieważności umowy w całości. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną banku, wskazując na ugruntowane orzecznictwo Sądu Najwyższego, w tym uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22). Potwierdzono, że klauzule indeksacyjne i spreadowe są ściśle powiązane, a postanowienia pozostawiające bankowi swobodę w ustalaniu kursów walut są niedozwolone. Sąd Najwyższy podkreślił, że niedozwolony charakter sposobu określania kursu waluty obcej przesądza o niezwiązaniu stron umową w całości. Potwierdzono również prawo konsumenta do zwrotu spłaconych środków jako świadczenia nienależnego (tzw. teoria dwóch kondykcji) oraz brak prawa banku do zastosowania prawa zatrzymania w takiej sytuacji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w sprawach kredytów frankowych, w szczególności dotyczącej nieważności umów z powodu abuzywności klauzul indeksacyjnych i spreadowych oraz prawa konsumenta do zwrotu świadczeń.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i prawnego związanego z umowami kredytów indeksowanych kursem CHF. Interpretacja może być stosowana do podobnych umów, ale wymaga analizy konkretnych postanowień.
Zagadnienia prawne (3)
Czy klauzule indeksacyjne i spreadowe w umowie kredytu hipotecznego indeksowanego kursem waluty obcej mogą być uznane za abuzywne, prowadząc do nieważności całej umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, klauzule te mogą być uznane za abuzywne, a ich niedozwolony charakter, zwłaszcza gdy pozostawiają bankowi swobodę w ustalaniu kursów walut, prowadzi do nieważności całej umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy potwierdził, że klauzule indeksacyjne i spreadowe są ściśle powiązane. Postanowienia umowy, które pozwalają bankowi na jednostronne ustalanie kursów walut, są nietransparentne i naruszają zasady swobody umów, prowadząc do nieważności umowy w całości. Brak możliwości ustalenia wiążącego kursu waluty obcej w umowie powoduje, że umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Czy konsumentowi, który spłacał kredyt na podstawie nieważnej umowy, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków jako świadczenia nienależnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, stronie, która w wykonaniu umowy kredytu dotkniętej nieważnością spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (tzw. teoria dwóch kondykcji).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy potwierdził, że w przypadku nieważności umowy kredytu, konsumentowi przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków jako świadczenia nienależnego, niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu.
Czy bankowi przysługuje prawo zatrzymania w przypadku dochodzenia przez konsumenta zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie niewiążącej umowy kredytu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania w takiej sytuacji.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, powołując się na orzecznictwo TSUE, stwierdził, że prawo zatrzymania nie przysługuje bankowi, gdy konsument dochodzi zwrotu świadczenia na podstawie niewiążącej umowy kredytu, gdyż uzależniałoby to możliwość uzyskania przez konsumenta zapłaty od równoczesnego zaofiarowania przez niego zwrotu całości otrzymanego świadczenia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Bank w W. | spółka | pozwany |
| K.U. | osoba_fizyczna | powódka |
Przepisy (11)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy niedozwolonych postanowień umownych. Klauzule indeksacyjne i spreadowe, które pozostawiają bankowi swobodę w ustalaniu kursów walut, są niedozwolone.
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Dotyczy zasady swobody umów. Konstrukcja indeksacji przyjęta w umowie została ukształtowana z naruszeniem granic swobody umów.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Dotyczy bezpodstawnego wzbogacenia. W przypadku nieważności umowy, przedmiotem zwrotu winny być wszystkie świadczenia uzyskane przez bank od powódki.
k.c. art. 410 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy świadczenia nienależnego. Spełnienie przez powódkę świadczenia w wyniku realizacji umowy, która okazała się nieważna, podlega zwrotowi.
k.p.c. art. 398¹⁴
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Pomocnicze
k.c. art. 385
Kodeks cywilny
Dotyczy wzorców umów.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy nieważności czynności prawnej.
k.c. art. 496
Kodeks cywilny
Dotyczy prawa zatrzymania.
k.c. art. 497
Kodeks cywilny
Dotyczy prawa zatrzymania.
pr. bank. art. 69 § ust. 3
Prawo bankowe
Dotyczy umowy kredytu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Abuzywność klauzul indeksacyjnych i spreadowych prowadząca do nieważności umowy. • Prawo konsumenta do zwrotu świadczeń nienależnie spełnionych na podstawie nieważnej umowy (teoria dwóch kondykcji). • Brak prawa banku do zastosowania prawa zatrzymania.
Odrzucone argumenty
Zarzuty banku dotyczące niewłaściwego zastosowania art. 385¹ § 1 k.c. i art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13. • Zarzuty banku dotyczące braku jednoznaczności klauzul indeksacyjnych. • Zarzuty banku dotyczące możliwości utrzymania umowy kredytu lub zastosowania kursu średniego NBP. • Zarzuty banku dotyczące nieuwzględnienia zobowiązania powódki wobec pozwanego. • Zarzuty banku dotyczące prawa zatrzymania.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy potwierdza kierunek uwzględniony przy wyrokowaniu przez Sąd Apelacyjny. • W orzecznictwie Sądu Najwyższego ustalono, że między tzw. „klauzulami ryzyka” (...) i „klauzulami spreadu walutowego” (...) występuje ścisłe powiązanie. • Stanowisko o niedozwolonym charakterze postanowień umownych pozostawiających możliwość ustalania kursu CHF, a w konsekwencji wysokości świadczeń stron, arbitralnej decyzji jednej ze stron, jest jednolicie przyjmowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego. • Postanowienie o odesłaniu do tabeli kursowej banku (...) nie podlega ocenie w świetle art. 385¹ § 1 k.c., ale tylko pod warunkiem, że postanowienie to zostało sformułowane w sposób jednoznaczny. • Niedozwolony charakter sposobu określania kursu waluty obcej przesądza zatem o niezwiązaniu stron umową w całości. • Stronie, która w wykonaniu umowy kredytu dotkniętej nieważnością spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.), niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu (tzw. teoria dwóch kondykcji).
Skład orzekający
Beata Janiszewska
przewodniczący
Maciej Kowalski
członek
Krzysztof Wesołowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w sprawach kredytów frankowych, w szczególności dotyczącej nieważności umów z powodu abuzywności klauzul indeksacyjnych i spreadowych oraz prawa konsumenta do zwrotu świadczeń."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i prawnego związanego z umowami kredytów indeksowanych kursem CHF. Interpretacja może być stosowana do podobnych umów, ale wymaga analizy konkretnych postanowień.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i potwierdza stanowisko Sądu Najwyższego w tej kwestii, co jest niezwykle istotne dla wielu konsumentów i prawników. Wyrok ma silny wymiar praktyczny i społeczny.
“Sąd Najwyższy: Bank przegrał sprawę o kredyt frankowy. Konsumenci mogą odzyskać pieniądze!”
Dane finansowe
zwrot świadczenia nienależnego: 399 203,48 PLN
koszty postępowania kasacyjnego: 5400 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.