II CSKP 1181/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia R. C. i E. C. o zasądzenie zadośćuczynienia za zerwanie więzi rodzinnej z synem, który zginął w wypadku samochodowym w 2003 roku. Powodowie zawarli w 2006 roku ugodę z ubezpieczycielem, na mocy której otrzymali po 25 000 zł odszkodowania, zrzekając się jednocześnie wszelkich roszczeń wynikających z wypadku. Sądy niższych instancji oddaliły późniejsze powództwo o zadośćuczynienie, uznając, że ugoda wyczerpała wszystkie roszczenia. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powodów, uchylił zaskarżony wyrok. Kluczowym zagadnieniem stała się wykładnia ugody sądowej z 2006 roku. Sąd Najwyższy podkreślił, że wykładnia ta powinna uwzględniać nie tylko dosłowne brzmienie ugody, ale także zgodny zamiar stron, cel umowy oraz kontekst faktyczny i normatywny. Zwrócono uwagę na fakt, że w momencie zawierania ugody, roszczenie o zadośćuczynienie za zerwane więzi rodzinne nie było jeszcze ugruntowane w orzecznictwie, a przepis art. 446 § 4 k.c. wszedł w życie dopiero w 2008 roku. Sąd Najwyższy wskazał, że sądy niższych instancji nie wyjaśniły w wystarczający sposób, w jaki sposób zastosowały dyrektywy wykładni ugody, zwłaszcza w kontekście późniejszego orzecznictwa dopuszczającego zadośćuczynienie za zerwane więzi rodzinne nawet w przypadku zdarzeń sprzed 2008 roku. W związku z tym sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWykładnia ugód sądowych, zwłaszcza w kontekście roszczeń o zadośćuczynienie za krzywdę wynikającą ze śmierci osoby bliskiej, z uwzględnieniem prawa intertemporalnego i ewolucji orzecznictwa.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej z datą wypadku i zawarcia ugody. Kluczowe jest zastosowanie zasad wykładni oświadczeń woli.
Zagadnienia prawne (3)
Czy ugoda sądowa zawarta w 2006 roku, dotycząca odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej po śmierci syna, wyczerpuje również roszczenie o zadośćuczynienie za krzywdę wynikającą z zerwania więzi rodzinnej, które nie było wówczas jednoznacznie ugruntowane w orzecznictwie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ugoda zawarta w 2006 roku niekoniecznie wyczerpuje roszczenie o zadośćuczynienie za zerwane więzi rodzinne, jeśli nie było ono przedmiotem żądania i nie było jasno objęte wolą stron.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że wykładnia ugody powinna uwzględniać kontekst faktyczny i normatywny, w tym stan świadomości stron i obowiązujące wówczas przepisy oraz orzecznictwo. Stwierdzono, że sądy niższych instancji nie wykazały, w jaki sposób zastosowały te dyrektywy, a samo postanowienie o wyczerpaniu wszelkich roszczeń może być niewystarczające do objęcia roszczenia, które nie było przedmiotem sporu i nie było jasno wyrażone.
Jak należy interpretować postanowienie ugody sądowej o wyczerpaniu wszelkich roszczeń stron w kontekście późniejszego rozwoju orzecznictwa dotyczącego zadośćuczynienia za zerwane więzi rodzinne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Należy badać zgodny zamiar stron i cel ugody, uwzględniając kontekst faktyczny i normatywny, a nie opierać się wyłącznie na dosłownym brzmieniu, zwłaszcza gdy późniejsze orzecznictwo rozszerza zakres ochrony prawnej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że wykładnia oświadczeń woli stron ugody podlega art. 65 k.c. (kombinowana metoda wykładni), co wymaga analizy nie tylko tekstu, ale także zamiaru stron, celu umowy i okoliczności jej zawarcia. Wskazano, że sądy niższych instancji nie wyjaśniły, jak zastosowały te zasady, co mogło prowadzić do błędnej interpretacji ugody w świetle późniejszego orzecznictwa.
Czy roszczenie o zadośćuczynienie za krzywdę wywołaną zerwaniem więzi rodzinnej, wynikające ze zdarzenia sprzed 3 sierpnia 2008 r., mogło być objęte ugodą zawartą w 2006 r. i czy jego dochodzenie jest możliwe po zawarciu takiej ugody?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli ugoda nie obejmowała go w sposób jednoznaczny i zgodny z wolą stron, a jego dochodzenie jest możliwe na podstawie późniejszego orzecznictwa, które dopuszcza takie roszczenia nawet za zdarzenia sprzed nowelizacji k.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na ewolucję orzecznictwa w zakresie zadośćuczynienia za zerwane więzi rodzinne, wskazując na uchwały III CZP 76/10 i III CZP 32/11, które dopuściły takie roszczenia nawet za zdarzenia sprzed 3 sierpnia 2008 r. Podkreślono, że sądy niższych instancji nie uwzględniły tego kontekstu przy wykładni ugody.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. C. | osoba_fizyczna | powód |
| E. C. | osoba_fizyczna | powód |
| Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu.
k.c. art. 917
Kodeks cywilny
Przez ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie istniejącego między nimi stosunku prawnego w tym celu, aby uchylić niepewność co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnić ich wykonanie albo by uchylić spór istniejący lub mogący powstać.
k.p.c. art. 398 § 15
Kodeks postępowania cywilnego
W razie uwzględnienia kasacji Sąd Najwyższy uchyla zaskarżone orzeczenie i w razie potrzeby orzeka co do istoty sprawy lub przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania sądowi właściwemu.
Pomocnicze
k.c. art. 448
Kodeks cywilny
W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać osobie fizycznej odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.
k.c. art. 24 § § 1
Kodeks cywilny
Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie ma zagrożenia. W wypadku naruszenia dobra osobistego może on nadto żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny.
k.c. art. 446 § § 3
Kodeks cywilny
Sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem odszkodowania, jeżeli wskutek śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej.
k.c. art. 446 § § 2
Kodeks cywilny
Sąd może nakazać wypłacanie uprawnionemu członkowi rodziny zmarłego odpowiedniej renty, jeżeli zmarły dostarczał mu środków utrzymania.
Ustawa z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw
Ustawa wprowadzająca art. 446 § 4 k.c. (zadośćuczynienie za zerwane więzi rodzinne), obowiązująca od 3 sierpnia 2008 r.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sądy niższych instancji dokonały błędnej wykładni ugody sądowej z 2006 roku, nie badając zgodnego zamiaru stron i celu umowy w kontekście obowiązującego prawa i orzecznictwa. • Roszczenie o zadośćuczynienie za zerwane więzi rodzinne nie było jednoznacznie objęte ugodą, zwłaszcza w świetle późniejszego orzecznictwa dopuszczającego takie roszczenia za zdarzenia sprzed 2008 roku.
Odrzucone argumenty
Ugoda sądowa z 2006 roku, zgodnie z jej treścią (pkt 6), wyczerpała wszelkie roszczenia stron wynikające z wypadku, w tym roszczenie o zadośćuczynienie. • Powodowie mogli i powinni byli dochodzić roszczenia o zadośćuczynienie już w postępowaniu zakończonym ugodą.
Godne uwagi sformułowania
Zarzuty skargi kasacyjnej koncentrują się na kwestii, czy Sądy meriti dokonały w tej sprawie prawidłowej, zgodnej z dyrektywami przewidzianymi w art. 65 k.c., wykładni oświadczeń woli stron konstruujących ugodę sądową... • W orzecznictwie i piśmiennictwie zgodnie wskazuje się, że ugoda sądowa ma podwójny charakter łączący elementy materialnoprawne i procesowe. • Stosownie do art. 65 § 1 k.c., oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. Art. 65 § 2 k.c. stanowi, że w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. • Sąd Okręgowy nie wyjaśnił jednak w uzasadnieniu wyroku, czy i w jaki sposób uwzględnił wspomniany wyżej kontekst faktyczny oraz normatywny, w którym powodowie złożyli pozew... i zawarli 28 kwietnia 2006 r. ugodę sądową z ubezpieczycielem. • Nie można także abstrahować od charakteru prawnego i celu roszczenia o odszkodowanie za znaczne pogorszenie się sytuacji życiowej oraz roszczenia o zadośćuczynienie za krzywdę wywołaną zerwaniem więzi rodzinnej z ofiarą wypadku.
Skład orzekający
Paweł Grzegorczyk
przewodniczący
Władysław Pawlak
członek
Agnieszka Piotrowska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wykładnia ugód sądowych, zwłaszcza w kontekście roszczeń o zadośćuczynienie za krzywdę wynikającą ze śmierci osoby bliskiej, z uwzględnieniem prawa intertemporalnego i ewolucji orzecznictwa."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej z datą wypadku i zawarcia ugody. Kluczowe jest zastosowanie zasad wykładni oświadczeń woli.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu zadośćuczynienia za śmierć bliskiej osoby i pokazuje, jak kluczowa może być precyzyjna wykładnia ugód sądowych, zwłaszcza w kontekście zmieniającego się prawa i orzecznictwa.
“Czy ugoda sprzed lat zamyka drogę do zadośćuczynienia za śmierć syna? Sąd Najwyższy analizuje klauzulę "wyczerpania wszelkich roszczeń".”
Dane finansowe
WPS: 112 000 PLN
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.