II CSKP 1031/24Abuzywność klauzul kredytu CHF niedopuszczalnosc uzupelnienia umowy
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał skargę kasacyjną Syndyka masy upadłości Banku spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, który oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku oddalającego powództwo o zapłatę zadłużenia z umowy kredytu hipotecznego indeksowanego kursem CHF. Sąd Apelacyjny uznał postanowienia umowy dotyczące ustalania kursu CHF za klauzule abuzywne, sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interes konsumenta, co w konsekwencji prowadziło do nieważności umowy. Sąd Najwyższy, analizując skargę kasacyjną, potwierdził trafność oceny abuzywności klauzul przeliczeniowych, powołując się na dominujące orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Podkreślono, że brak obiektywnych kryteriów ustalania kursu waluty przez bank czyni postanowienia nietransparentnymi i narusza równorzędność stron. Sąd Najwyższy odrzucił argumenty banku dotyczące możliwości uzupełnienia umowy innym mechanizmem przeliczeniowym, odwołując się do uchwały III CZP 25/22, która stwierdza, że w polskim prawie brak jest możliwości zastąpienia abuzywnych klauzul innym mechanizmem, a w przypadku braku możliwości ustalenia wiążącego kursu, umowa nie wiąże w pozostałym zakresie. Sąd Najwyższy uznał jednak za zasadny zarzut naruszenia art. 321 § 1 k.p.c., wskazując, że Sąd Apelacyjny błędnie ocenił podstawę faktyczną powództwa, nie rozważając możliwości zasądzenia zwrotu świadczeń na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, nawet jeśli nie zostały one wskazane przez powoda jako podstawa prawna. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów CHF i konsekwencji ich usunięcia dla bytu umowy. Wyjaśnienie zakresu stosowania art. 321 § 1 k.p.c. w kontekście możliwości zasądzenia świadczeń na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Orzeczenie opiera się na uchwale III CZP 25/22, która ma moc zasady prawnej, co wzmacnia jego zastosowanie. Kwestia oceny podstawy faktycznej powództwa może być interpretowana w zależności od konkretnych okoliczności sprawy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy postanowienia umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej, pozwalające bankowi na jednostronne ustalanie kursu waluty, są klauzulami abuzywnymi w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, takie postanowienia są klauzulami abuzywnymi, ponieważ kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, poprzez uzależnienie wysokości świadczenia od swobodnej decyzji banku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy potwierdził, że klauzule pozwalające bankowi na arbitralne ustalanie kursu waluty są abuzywne, gdyż brak obiektywnych kryteriów czyni je nietransparentnymi i narusza równorzędność stron.
Jaki jest skutek stwierdzenia abuzywności postanowień umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej dla dalszego bytu umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Stwierdzenie abuzywności postanowień umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej, które określają sposób przeliczania kredytu i rat, prowadzi do ich bezskuteczności. W polskim prawie brak jest możliwości zastąpienia tych postanowień innym mechanizmem, a w przypadku braku możliwości ustalenia wiążącego kursu waluty obcej, umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, powołując się na uchwałę III CZP 25/22, stwierdził, że nie można wypełnić luki po abuzywnych klauzulach innym mechanizmem, a brak wiążącego kursu prowadzi do nieważności całej umowy.
Czy sąd, rozpoznając powództwo banku o zapłatę zadłużenia z umowy kredytu, jest związany podstawą faktyczną powództwa w zakresie możliwości zasądzenia świadczenia na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, jeśli umowa została uznana za nieważną z powodu abuzywności klauzul?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie jest związany podstawą prawną żądania, a zasada 'da mihi factum dabo tibi ius' oraz 'iura novit curia' pozwalają sądowi na ocenę żądania w oparciu o inne przepisy, w tym o bezpodstawnym wzbogaceniu, jeśli okoliczności faktyczne wskazują na takie roszczenie, nawet jeśli nie zostało ono pierwotnie wskazane przez powoda.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że naruszenie art. 321 § 1 k.p.c. nastąpiło przez błędną ocenę podstawy faktycznej powództwa, która mogła uzasadniać zasądzenie zwrotu świadczeń na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, nawet jeśli powód dochodził zapłaty z tytułu wykonania umowy.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Syndyk masy Bank spółki akcyjnej w W. | spółka | powód |
| D.K. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (10)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy, w zakresie w jakim przewidują ustalanie kursu CHF na potrzeby operacji przeliczeniowych, są klauzulami abuzywnymi w rozumieniu tego przepisu.
k.p.c. art. 321 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Naruszenie przez błędną ocenę podstawy faktycznej powództwa i oddalenie go w całości, podczas gdy sąd winien był rozważyć zasądzenie zwrotu świadczeń na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Pomocnicze
k.c. art. 58 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych stanowią regulację szczególną w stosunku do art. 58 § 2 k.c.
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Wadliwa wykładnia tych przepisów mogła polegać na przyjęciu, że postanowienia indeksacyjne rażąco naruszały dobre obyczaje i interes kredytobiorcy.
k.c. art. 358 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Niezastosowanie tych przepisów do spornej umowy.
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny art. XLIX
Niezastosowanie tych przepisów do spornej umowy.
Ustawa z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe art. 41
Niezastosowanie tych przepisów do spornej umowy.
k.p.c. art. 232
Kodeks postępowania cywilnego
Naruszenie przez nieprzeprowadzenie opinii biegłego.
k.p.c. art. 286
Kodeks postępowania cywilnego
Naruszenie przez nieprzeprowadzenie opinii biegłego.
Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym art. 87 § § 1
Uchwała III CZP 25/22 ma moc zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 321 § 1 k.p.c. przez błędną ocenę podstawy faktycznej powództwa i brak rozważenia możliwości zasądzenia świadczenia na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Odrzucone argumenty
Zarzuty dotyczące wadliwej wykładni art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z postanowieniami umowy i art. 385¹ § 1 k.c. • Zarzuty dotyczące naruszenia art. 58 § 1 i 2 i art. 385¹ § 1 k.c. przez uznanie, że skutkiem stwierdzenia abuzywności jest nieważność umowy. • Zarzuty dotyczące naruszenia art. 385¹ § 2 w zw. z art. 65 § 1 i 2, art. 358 § 1 i 2 k.c. oraz przepisów wprowadzających kodeks cywilny i prawa wekslowego przez ich niezastosowanie. • Zarzuty dotyczące naruszenia art. 385¹ § 1 i 2 k.c. przez niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że związanie stron umową w pozostałym zakresie po wyeliminowaniu postanowień niedozwolonych powinno stanowić sankcję dla przedsiębiorcy. • Zarzuty dotyczące naruszenia art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 przez jego zastosowanie w sytuacji braku skutku horyzontalnego. • Zarzuty dotyczące naruszenia art. 232 w zw. z art. 286 k.p.c. przez nieprzeprowadzenie opinii biegłego.
Godne uwagi sformułowania
postanowienia indeksacyjne rażąco naruszały dobre obyczaje i jednocześnie interes kredytobiorcy jako konsumenta • skutkiem stwierdzenia abuzywności postanowień indeksacyjnych jest niemożność dalszego trwania umowy w ustalonym przez strony kształcie, czyli jej nieważność • w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. • w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. • zakaz orzekania ponad żądanie dotyczy bądź samego żądania (petitum), bądź jego podstawy faktycznej (causa petendi). Granic przedmiotu orzekania nie wyznacza natomiast kwalifikacja prawna żądania i do jej określenia zastosowanie mają zasady da mihi factum dabo tibi ius oraz iura novit curia.
Skład orzekający
Mariusz Załucki
przewodniczący
Kamil Zaradkiewicz
członek
Maciej Kowalski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów CHF i konsekwencji ich usunięcia dla bytu umowy. Wyjaśnienie zakresu stosowania art. 321 § 1 k.p.c. w kontekście możliwości zasądzenia świadczeń na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu."
Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na uchwale III CZP 25/22, która ma moc zasady prawnej, co wzmacnia jego zastosowanie. Kwestia oceny podstawy faktycznej powództwa może być interpretowana w zależności od konkretnych okoliczności sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i abuzywności klauzul, a wyrok Sądu Najwyższego wnosi istotne rozstrzygnięcia dotyczące skutków prawnych takich umów oraz interpretacji przepisów proceduralnych.
“Sąd Najwyższy: Umowa kredytu CHF nieważna? Bank nie może arbitralnie ustalać kursu, a sąd musi badać podstawę wzbogacenia!”
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.