II CSKP 1025/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa o zapłatę kwoty 342 225,73 zł z tytułu zwrotu wpłat dokonanych w związku z nieważną lub abuzywną umową grupowego ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym (UFK). Powód domagał się zwrotu wpłat z powodu nieważności umowy lub, ewentualnie, zwrotu świadczeń z powodu abuzywności postanowień dotyczących opłaty likwidacyjnej i administracyjnej. Sąd Okręgowy we Wrocławiu zasądził na rzecz powoda 143 173,57 zł, uznając za abuzywne postanowienia dotyczące opłat likwidacyjnej i administracyjnej. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zmienił ten wyrok, uwzględniając jedynie roszczenie dotyczące opłaty likwidacyjnej (65 209,57 zł), uznając opłatę administracyjną za główne świadczenie umowy, niepodlegające kontroli abuzywności. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powoda, uchylił wyrok sądu apelacyjnego w części dotyczącej opłaty administracyjnej i kosztów, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy uznał, że sąd apelacyjny błędnie zakwalifikował opłatę administracyjną jako główne świadczenie, które wyłącza kontrolę abuzywności, i powinien był zbadać, czy postanowienia te zostały sformułowane jednoznacznie. Podkreślono również, że mimo dopuszczalności umów UFK, nienależyte wypełnienie obowiązków informacyjnych przez przedsiębiorcę może prowadzić do ich bezskuteczności wobec konsumenta.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów o kontroli abuzywności klauzul dotyczących opłat w umowach ubezpieczeniowych z UFK, obowiązki informacyjne przedsiębiorców wobec konsumentów.
Orzeczenie dotyczy specyficznego produktu ubezpieczeniowego z UFK i jego postanowień, a także przepisów obowiązujących w określonym czasie. Konieczność indywidualnej oceny każdego przypadku.
Zagadnienia prawne (4)
Czy postanowienia umowy ubezpieczenia na życie z UFK dotyczące opłaty administracyjnej podlegają kontroli abuzywności, mimo że dotyczą głównego świadczenia z umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienia dotyczące opłaty administracyjnej podlegają kontroli abuzywności, jeśli nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, nawet jeśli dotyczą głównego świadczenia. Sąd apelacyjny błędnie uznał, że sama kwalifikacja jako główne świadczenie wyklucza kontrolę.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że art. 385¹ § 1 k.c. przewiduje wyłączenie kontroli abuzywności dla głównych świadczeń i ceny, ale tylko jeśli zostały sformułowane jednoznacznie. Sąd apelacyjny nie zbadał jednoznaczności postanowień dotyczących opłaty administracyjnej, co stanowiło błąd.
Czy umowa grupowego ubezpieczenia na życie z UFK może być uznana za nieważną z powodu obejścia przepisów o pośrednictwie ubezpieczeniowym, jeśli ubezpieczający (bank) otrzymał wynagrodzenie za pośrednictwo?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, samo otrzymanie wynagrodzenia przez ubezpieczającego (bank) za przyjmowanie oświadczeń od osób trzecich o przystąpieniu do umowy ubezpieczenia grupowego nie przesądza o nieważności umowy ani o tym, że była ona zawarta z obejściem przepisów o pośrednictwie ubezpieczeniowym, zwłaszcza w świetle przepisów obowiązujących w czasie zawarcia umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że w momencie zawierania umowy nie było przepisu zakazującego takiego wynagrodzenia, a późniejsze regulacje (art. 18 u.d.u.r.) nie miały zastosowania. Przerzucenie ciężaru składki na ubezpieczonego nie oznacza automatycznie umowy o pośrednictwo.
Czy konsument przystępujący do umowy ubezpieczenia grupowego na życie z UFK, która nie została mu okazana ani doręczona przed przystąpieniem, jest związany jej postanowieniami?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, konsument jest związany postanowieniami, o ile zostały mu przedstawione ogólne warunki ubezpieczenia, regulamin funduszu i tabela opłat, a niekoniecznie cała umowa zawarta między ubezpieczającym a ubezpieczycielem. Konsument ma prawo żądać informacji od ubezpieczyciela.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na art. 808 § 4 k.c., zgodnie z którym ubezpieczony może żądać od ubezpieczyciela informacji o postanowieniach umowy dotyczących jego praw i obowiązków. Powód nie wykazał, aby takie żądanie zostało zgłoszone i spotkało się z odmową.
Czy powód, który przystąpił do umowy ubezpieczenia na życie z UFK, miał zamiar zainwestować środki w bezpieczną lokatę bankową, a nie w produkt o wysokim ryzyku?
Odpowiedź sądu
Nie, powód nie wykazał, że miał taki zamiar. Treść jego oświadczenia, wcześniejsze inwestycje w podobne produkty (polisolokaty) oraz konieczność opłacania składek przez długi okres przeczą tej tezie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że powód musiał odróżniać lokatę bankową od produktu ubezpieczeniowego z UFK, zwłaszcza biorąc pod uwagę jego doświadczenie inwestycyjne i charakterystykę produktu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. P. | osoba_fizyczna | powód |
| E. spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (17)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy kontroli abuzywności postanowień umów z konsumentami. Wyłącza spod kontroli główne świadczenia i cenę, jeśli są jednoznaczne.
k.c. art. 808 § § 1
Kodeks cywilny
Reguluje umowę ubezpieczenia na cudzy rachunek, w tym ubezpieczenie grupowe.
u.d.u. art. 13 § ust. 4
Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej
Określa cechy umowy ubezpieczenia na życie z UFK, w tym możliwość wykupu.
Pomocnicze
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Podstawa do zwrotu nienależnego świadczenia.
k.c. art. 410 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy bezpodstawnego wzbogacenia, stosowany do zwrotu nienależnego świadczenia.
k.c. art. 808 § § 2 zd. 1
Kodeks cywilny
Stanowi, że roszczenie o zapłatę składki przysługuje ubezpieczycielowi wyłącznie przeciwko ubezpieczającemu.
k.c. art. 808 § § 4
Kodeks cywilny
Ubezpieczony może żądać od ubezpieczyciela informacji o postanowieniach umowy dotyczących jego praw i obowiązków.
k.c. art. 808 § § 5
Kodeks cywilny
Zapewnia ubezpieczonym przystępującym do umowy grupowej takie samo prawo do informacji i ochrony jak w ubezpieczeniach indywidualnych.
u.d.u. art. 18 § ust. 1
Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej
Reguluje kwestię wynagradzania ubezpieczającego w ubezpieczeniu grupowym.
u.d.u.r. art. 503
Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej
Przepis przejściowy dotyczący stosowania przepisów.
u.d.u.r. art. 18 § ust. 1
Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej
Obecnie obowiązujący przepis dotyczący wynagradzania ubezpieczającego.
u.d.u.r. art. 505 § pkt 3
Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej
Wyłącza stosowanie niektórych przepisów do spraw powstałych przed wejściem w życie ustawy.
k.p.c. art. 398¹⁵ § § 1
Ustawa - Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania przez Sąd Najwyższy po rozpoznaniu skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 108 § § 2
Ustawa - Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 398²¹
Ustawa - Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 391 § § 1
Ustawa - Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania apelacyjnego.
ustawa covidowa art. 15zzs⁷ § ust. 1
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Umożliwia rozpoznawanie spraw na posiedzeniu niejawnym w okresie stanu zagrożenia epidemicznego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Opłata administracyjna powinna podlegać kontroli abuzywności, ponieważ nie została sformułowana jednoznacznie, a sąd apelacyjny błędnie uznał ją za główne świadczenie wyłączające taką kontrolę. • Nienależyte wypełnienie obowiązków informacyjnych przez przedsiębiorcę może prowadzić do bezskuteczności umowy wobec konsumenta, nawet jeśli formalnie spełnia ona wymogi prawne.
Odrzucone argumenty
Umowa ubezpieczenia na życie z UFK jest nieważna z powodu obejścia przepisów o pośrednictwie ubezpieczeniowym. • Powód miał zamiar zainwestować środki w bezpieczną lokatę bankową, a nie w produkt o wysokim ryzyku. • Umowa nie została powodowi okazana ani doręczona przed przystąpieniem, co czyni ją bezskuteczną.
Godne uwagi sformułowania
Sąd odwoławczy błędnie przyjął, że postanowienia umowy ubezpieczenia dotyczące opłaty administracyjnej nie podlegają kontroli pod kątem abuzywności, ponieważ dotyczą głównego świadczenia z umowy ubezpieczenia. • Formalne spełnienie wymogów umowy ubezpieczenia na życie z UFK nie eliminuje konieczności badania postanowień takich umów w oparciu o art. 385¹ i n. k.c. • Wartość rachunku wyniosła 326 047,84 zł, którą strona pozwana pomniejszyła o opłatę likwidacyjną w kwocie 65 209,57 zł, stanowiącą 20% wartości rachunku i ostatecznie wypłaciła powodowi świadczenie w kwocie 260 838,27 zł. • Powód na tym produkcie ubezpieczeniowym stracił około 200 000 zł, czyli 1/3 zainwestowanych nominalnie środków, nie licząc już utraty wartości pieniądza w tym okresie z tytułu wzrostu cen towarów i usług (inflacji).
Skład orzekający
Władysław Pawlak
przewodniczący, sprawozdawca
Monika Koba
członek
Karol Weitz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o kontroli abuzywności klauzul dotyczących opłat w umowach ubezpieczeniowych z UFK, obowiązki informacyjne przedsiębiorców wobec konsumentów."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego produktu ubezpieczeniowego z UFK i jego postanowień, a także przepisów obowiązujących w określonym czasie. Konieczność indywidualnej oceny każdego przypadku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy popularnego produktu finansowego (polisolokaty/UFK), który przyniósł straty wielu konsumentom. Wyrok Sądu Najwyższego wyjaśnia kluczowe kwestie związane z ochroną konsumentów i abuzywnością klauzul.
“Sąd Najwyższy: Opłaty w polisolokatach pod lupą! Czy Twoje pieniądze były bezpieczne?”
Dane finansowe
WPS: 342 225,73 PLN
zwrot opłaty likwidacyjnej: 65 209,57 PLN
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.