II CSK 96/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego, który oddalił jego apelację od wyroku Sądu Okręgowego. Powództwo oparte było na żądaniu uznania umowy darowizny nieruchomości za bezskuteczną względem niego. Pierwotnie powód domagał się wykonania ugody zawartej z pozwaną, na mocy której miał nabyć nieruchomość. Po zawarciu przez pozwaną umowy darowizny tej nieruchomości z jej ojcem, powód rozszerzył podstawę faktyczną powództwa, powołując się na przepisy o akcji pauliańskiej (art. 527 k.c.). Sądy niższych instancji oddaliły powództwo. Sąd Okręgowy uznał, że żądanie oparte na art. 59 k.c. było spóźnione. Sąd Apelacyjny, oceniając sprawę również przez pryzmat akcji pauliańskiej, stwierdził, że nie można było uwzględnić powództwa wobec pozwanej (ojca) z uwagi na brak legitymacji biernej, a wobec pozwanej (córki) z powodu niewykazania przez powoda istnienia skonkretyzowanej wierzytelności pieniężnej. Sąd Apelacyjny uznał, że powód nie wykazał wysokości szkody ani istnienia wierzytelności, a wartość nieruchomości nie była faktem powszechnie znanym. Sąd Najwyższy rozważył kwestię jurysdykcji sądów polskich, uznając ją za istniejącą. Następnie zajął się określeniem prawa właściwego dla akcji pauliańskiej. Stwierdził, że prawem właściwym dla akcji pauliańskiej jest prawo państwa, któremu podlega skutek przysparzający zaskarżonej czynności. W przypadku umowy darowizny nieruchomości, prawem tym jest prawo państwa, w którym nieruchomość jest położona, czyli w tym przypadku prawo polskie (statut rzeczowy). Sąd Najwyższy podkreślił, że ugoda zawarta między stronami podlega prawu polskiemu ze względu na najściślejszy związek z Polską (położenie nieruchomości). Stwierdził, że ugoda ta nie mogła wywołać skutku rozporządzającego przeniesienia własności nieruchomości na powoda według prawa polskiego. W konsekwencji, pozwana była właścicielką nieruchomości w chwili zawarcia umowy darowizny i mogła nią rozporządzać. Sąd Najwyższy uznał również, że powód nie wykazał istnienia skonkretyzowanej, realnie istniejącej wierzytelności pieniężnej o określonej wysokości, która mogłaby być przedmiotem ochrony pauliańskiej. Podkreślono, że wartość nieruchomości nie jest faktem powszechnie znanym i wymaga dowodu. Wobec powyższego, skarga kasacyjna została oddalona.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaOkreślenie prawa właściwego dla akcji pauliańskiej w przypadku nieruchomości, zasady wykazywania wierzytelności pieniężnej w postępowaniu pauliańskim, skutki ugody i darowizny nieruchomości według prawa polskiego.
Dotyczy specyficznej sytuacji z elementami transgranicznymi i złożonym stanem faktycznym.
Zagadnienia prawne (4)
Jakie jest prawo właściwe dla oceny akcji pauliańskiej, gdy przedmiotem czynności jest nieruchomość położona w Polsce, a strony mają powiązania z różnymi państwami?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Prawem właściwym dla akcji pauliańskiej jest prawo państwa, któremu podlega skutek przysparzający zaskarżonej czynności. W przypadku umowy darowizny nieruchomości, prawem tym jest prawo państwa, w którym nieruchomość jest położona (statut rzeczowy).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że prawo właściwe dla akcji pauliańskiej powinno być powiązane z prawem właściwym dla skutku przysparzającego zaskarżonej czynności. W przypadku nieruchomości, jest to prawo miejsca jej położenia, co harmonizuje z przepisami dotyczącymi prawa właściwego dla czynności prawnych w sprawach upadłościowych.
Czy ugoda zawarta w Niemczech, dotycząca przeniesienia własności nieruchomości położonej w Polsce, podlega prawu polskiemu w zakresie skutków obligacyjnych i rzeczowych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ugoda podlega prawu polskiemu ze względu na najściślejszy związek z Polską (położenie nieruchomości), a prawo polskie reguluje również kwestię przeniesienia własności nieruchomości.
Uzasadnienie
Zgodnie z Konwencją Rzymską, umowa wykazuje najściślejszy związek z państwem, w którym znajduje się nieruchomość, chyba że z całokształtu okoliczności wynika inaczej. Prawo polskie, jako statut rzeczowy, reguluje kwestię przeniesienia własności nieruchomości.
Czy powód wykazał istnienie skonkretyzowanej, realnie istniejącej wierzytelności pieniężnej, która mogłaby być przedmiotem ochrony pauliańskiej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, powód nie wykazał istnienia takiej wierzytelności.
Uzasadnienie
Powód nie udowodnił wysokości swojej wierzytelności, a wartość nieruchomości nie była faktem powszechnie znanym. Niewykonanie ugody mogłoby uzasadniać roszczenie odszkodowawcze, ale powód nie wykazał, że niewykonanie nastąpiło z winy pozwanej ani nie udowodnił wysokości szkody.
Czy postanowienie sądu o uznaniu ugody za skuteczną na obszarze Polski zastępuje oświadczenie woli pozwanej potrzebne do wykonania ugody w zakresie przeniesienia własności nieruchomości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, takie postanowienie nie zastępuje oświadczenia woli i nie przenosi własności.
Uzasadnienie
Postanowienie o uznaniu ugody za skuteczną na obszarze Polski jedynie nakazuje przyjmowanie, że ugoda została zawarta, ale nie wpływa na jej wykonanie ani przeniesienie własności. Do przeniesienia własności nieruchomości potrzebne jest oświadczenie woli stron.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. L. | osoba_fizyczna | powód |
| H. D. | osoba_fizyczna | pozwany |
| K. D. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (18)
Główne
k.c. art. 527 § § 1
Kodeks cywilny
Przepis ten służy ochronie zaskarżalnych wierzytelności pieniężnych. Powód nie wykazał istnienia takiej wierzytelności.
p.p.m.1965 art. 24
Ustawa - Prawo prywatne międzynarodowe
Statut rzeczowy, prawo państwa, w którym znajduje się przedmiot własności.
Pomocnicze
k.c. art. 59
Kodeks cywilny
Żądanie oparte na tym przepisie było spóźnione.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Zarzut naruszenia tego przepisu przez pominięcie ugody był bezzasadny.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Zarzut naruszenia tego przepisu przez pominięcie ugody był bezzasadny.
k.p.c. art. 1143 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zarzut naruszenia tego przepisu przez nieustalenie treści prawa obcego był bezzasadny, gdyż prawo obce nie było stosowane.
k.c. art. 155 § § 1
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący skutku rozporządzającego umowy zobowiązującej do przeniesienia własności.
k.c. art. 157 § § 1
Kodeks cywilny
Zakaz przeniesienia własności nieruchomości pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu.
k.c. art. 64
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący orzeczenia stwierdzającego obowiązek złożenia oświadczenia woli.
k.p.c. art. 1047
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący skutków prawomocnego orzeczenia zastępującego oświadczenie woli.
k.p.c. art. 365 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Skutek prawomocnego orzeczenia sądu.
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania.
k.c. art. 228
Kodeks cywilny
Fakty powszechnie znane nie wymagają dowodu.
k.p.c. art. 316 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd orzeka na podstawie stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Ciężar dowodu.
p.u.n. art. 460
Ustawa - Prawo upadłościowe i naprawcze
Prawo polskie stosowane w postępowaniu upadłościowym wszczętym w Polsce.
p.u.n. art. 462 § ust. 3
Ustawa - Prawo upadłościowe i naprawcze
Prawo polskie podlega możliwość żądania uznania za bezskuteczną czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli.
p.u.n. art. 469
Ustawa - Prawo upadłościowe i naprawcze
Zastosowanie przepisów prawa polskiego o bezskuteczności czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli jest wyłączone, gdy prawo właściwe dla tej czynności nie przewiduje takiej bezskuteczności.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Powód nie wykazał istnienia skonkretyzowanej, realnie istniejącej wierzytelności pieniężnej o określonej wysokości. • Wartość nieruchomości nie jest faktem powszechnie znanym i wymaga dowodu. • Prawo właściwe dla akcji pauliańskiej to prawo państwa, któremu podlega skutek przysparzający zaskarżonej czynności (statut rzeczowy dla nieruchomości). • Ugoda zawarta w Niemczech, dotycząca nieruchomości w Polsce, podlega prawu polskiemu. • Ugoda nie mogła wywołać skutku rozporządzającego przeniesienia własności nieruchomości na powoda według prawa polskiego.
Odrzucone argumenty
Żądanie oparte na art. 59 k.c. było spóźnione. • Powództwo oparte na art. 527 k.c. powinno zostać uwzględnione, gdyż istniały przesłanki zastosowania tego przepisu. • Naruszenie art. 382 w związku z art. 328 § 2 k.p.c. przez pominięcie treści ugody. • Naruszenie art. 1143 § 1 k.p.c. przez nieustalenie treści prawa obcego. • Pozwana nie była już właścicielką nieruchomości w chwili zawarcia umowy darowizny, gdyż własność nabył powód z mocy ugody.
Godne uwagi sformułowania
Istotą actio pauliana w systemach prawa merytorycznego poszczególnych państw jest ograniczenie względem wierzyciela skutków czynności dłużnika, przysparzającej korzyść majątkową osobie trzeciej z pokrzywdzeniem wierzycieli, przez doprowadzenie do takiego, z punktu widzenia wierzyciela, stanu prawnego, jakby do tej czynności nie doszło. • Zasadnicze znaczenie w sprawach, w których powód, powołując się na dokonanie przez dłużnika czynności przysparzającej korzyść majątkową osobie trzeciej, zmierza do ubezskutecznienia tej czynności, ma więc przede wszystkim ustalenie, czy podnoszone przez powoda uszczuplenie majątku dłużnika na rzecz osoby trzeciej w ogóle nastąpiło, a w razie pozytywnej odpowiedzi – czy miało wpływ na możliwość zaspokojenia przez powoda jego wierzytelności, i w jakich okolicznościach do zaskarżonej czynności dłużnika doszło. • Prawem właściwym dla akcji pauliańskiej jest więc w tym przypadku wskazany przez art. 24 p.p.m.1965 statut rzeczowy, którym w niniejszej sprawie jest prawo polskie ze względu na miejsce położenia nieruchomości stanowiącej przedmiot umowy darowizny zaskarżonej przez powoda. • Nie ulega wątpliwości, że aby sąd mógł uwzględnić żądanie powoda, zaskarżalna wierzytelność, na którą powołuje się powód, musi istnieć w chwili wyrokowania (art. 316 § 1 k.p.c.).
Skład orzekający
Kazimierz Zawada
przewodniczący-sprawozdawca
Bogumiła Ustjanicz
członek
Dariusz Zawistowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Określenie prawa właściwego dla akcji pauliańskiej w przypadku nieruchomości, zasady wykazywania wierzytelności pieniężnej w postępowaniu pauliańskim, skutki ugody i darowizny nieruchomości według prawa polskiego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji z elementami transgranicznymi i złożonym stanem faktycznym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonych zagadnień prawa prywatnego międzynarodowego w kontekście ochrony wierzyciela, co jest interesujące dla prawników specjalizujących się w tych dziedzinach. Dodatkowo, element ugody i darowizny nieruchomości dodaje jej praktycznego wymiaru.
“Jak prawo właściwe dla nieruchomości decyduje o ochronie wierzyciela w transgranicznych sporach?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.