II CSK 94/11
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku T.S. o ustanowienie służebności gruntowej drogi koniecznej do jego nieruchomości (działka nr 544), która miała przebiegać przez działki sąsiadów D.S. (działka nr 543) i J.K. (działka nr 542). Wnioskodawca argumentował, że jego działka nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej. Sądy rejonowy i okręgowy oddaliły wniosek, uznając, że nieruchomość ma dostęp do drogi publicznej, a proponowane rozwiązanie byłoby sprzeczne z interesem społeczno-gospodarczym i zasadami współżycia społecznego, a także mogłoby negatywnie wpłynąć na sąsiednie nieruchomości. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, uznał, że sądy niższych instancji błędnie zinterpretowały pojęcie dostępu do drogi publicznej w rozumieniu art. 145 § 1 k.c., nie uwzględniając w pełni specyfiki podziału nieruchomości szczepowej oraz kryteriów określonych w art. 145 § 2 i 3 k.c. Ponadto, Sąd Najwyższy wskazał na naruszenie przepisów proceduralnych, w szczególności art. 626 § 1 k.p.c. i art. 510 § 2 k.p.c., poprzez brak wezwania do udziału w sprawie wszystkich właścicieli nieruchomości, przez które droga mogłaby przebiegać. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienia i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia dostępu do drogi publicznej w rozumieniu art. 145 § 1 k.c., kryteria wytyczania dróg koniecznych w przypadku podziału nieruchomości, obowiązki sądu w zakresie wzywania uczestników postępowania nieprocesowego.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji podziału nieruchomości i może wymagać uwzględnienia indywidualnych okoliczności faktycznych w innych sprawach.
Zagadnienia prawne (4)
Czy nieruchomość ma odpowiedni dostęp do drogi publicznej w rozumieniu art. 145 § 1 k.c., jeśli dostęp ten opiera się na stosunku obligacyjnym lub jest udzielany grzecznościowo?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, dostęp o charakterze trwałym nieskrępowany wolą osób trzecich jest wymagany. Dostęp oparty na stosunku obligacyjnym lub udzielany grzecznościowo nie jest wystarczający.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że dostęp do drogi publicznej musi mieć charakter trwały i nie może być zależny od woli osób trzecich. Dostęp grzecznościowy lub oparty na umowie obligacyjnej nie spełnia wymogów art. 145 § 1 k.c.
Jakie kryteria należy stosować przy wytyczaniu drogi koniecznej, zwłaszcza gdy nieruchomość powstała w wyniku podziału?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Należy uwzględnić potrzeby nieruchomości izolowanej, najmniejsze obciążenie gruntów, przez które droga ma prowadzić, oraz interes społeczno-gospodarczy. W przypadku podziału nieruchomości, pierwszeństwo powinno mieć przeprowadzenie drogi przez nieruchomość powstałą w wyniku czynności prawnej, o ile nie powoduje to nieporównywalnie większego uszczerbku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że przy wytyczaniu drogi koniecznej należy brać pod uwagę kryteria z art. 145 § 2 i 3 k.c., w tym minimalne obciążenie gruntów i interes społeczno-gospodarczy. W sytuacji podziału nieruchomości, droga powinna być przeprowadzona przez działkę powstałą w wyniku podziału, jeśli jest to możliwe i nie powoduje nadmiernego uszczerbku.
Czy sąd jest związany żądaniem wniosku co do przebiegu drogi koniecznej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie jest związany żądaniem wniosku co do przebiegu drogi koniecznej i powinien wytyczyć ją zgodnie z wynikami postępowania dowodowego, uwzględniając interesy wszystkich stron.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że sąd ma obowiązek wytyczyć drogę konieczną w sposób najbardziej odpowiadający potrzebom, nawet jeśli odbiega to od propozycji wnioskodawcy, biorąc pod uwagę wyniki postępowania dowodowego.
Czy sąd powinien wezwać z urzędu wszystkich właścicieli nieruchomości, przez które mogłaby przebiegać droga konieczna?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd powinien wezwać z urzędu wszystkich właścicieli nieruchomości, które zamykają dostęp do drogi publicznej, na podstawie art. 510 § 2 k.p.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził naruszenie przepisów proceduralnych (art. 626 § 1 k.p.c. i art. 510 § 2 k.p.c.) z powodu braku wezwania do udziału w sprawie wszystkich właścicieli nieruchomości, przez które droga mogłaby przebiegać, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. S. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| D. S. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| J. K. | osoba_fizyczna | uczestnik |
Przepisy (10)
Główne
k.c. art. 145 § § 1
Kodeks cywilny
Definicja dostępu do drogi publicznej, wymagana trwałość i brak zależności od woli osób trzecich.
k.c. art. 145 § § 2
Kodeks cywilny
Kryteria wytyczania drogi koniecznej: najmniejsze obciążenie gruntów, uwzględnienie podziału nieruchomości w wyniku czynności prawnej.
k.c. art. 145 § § 3
Kodeks cywilny
Konieczność uwzględnienia interesu społeczno-gospodarczego przy wytyczaniu drogi koniecznej.
k.p.c. art. 626 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek wskazania we wniosku właścicieli nieruchomości, przez które droga mogłaby przebiegać.
k.p.c. art. 510 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek wezwania z urzędu do udziału w sprawie uczestników, których prawa mogą być dotknięte wynikiem postępowania.
k.p.c. art. 3983 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawy skargi kasacyjnej (naruszenie prawa materialnego lub procesowego).
k.p.c. art. 3984 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Wymagania dotyczące przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (np. istnienie zagadnienia prawnego, istotny wpływ na rozstrzygnięcie).
k.p.c. art. 39815 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej (uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania).
Pomocnicze
k.c. art. 341
Kodeks cywilny
Domniemanie zgodności posiadania ze stanem prawnym (dotyczy samoistnych posiadaczy jako adresatów roszczenia).
Konstytucja art. 21
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona własności.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nieruchomość wnioskodawcy nie ma odpowiedniego, trwałego i prawnie zagwarantowanego dostępu do drogi publicznej. • Sądy niższych instancji błędnie zinterpretowały przesłanki ustanowienia drogi koniecznej, w szczególności dotyczące dostępu do drogi publicznej i interesu społeczno-gospodarczego. • Nastąpiło naruszenie przepisów proceduralnych poprzez brak wezwania do udziału w sprawie wszystkich właścicieli nieruchomości, przez które droga mogłaby przebiegać.
Odrzucone argumenty
Nieruchomość wnioskodawcy posiada odpowiedni dostęp do drogi publicznej. • Ustanowienie drogi koniecznej w proponowany sposób byłoby sprzeczne z interesem społeczno-gospodarczym i zasadami współżycia społecznego. • Legitymacja bierna uczestników postępowania (D.S. i J.K.) była prawidłowa, a brak udziału innych właścicieli nie miał wpływu na wynik sprawy.
Godne uwagi sformułowania
za taki szlak nie może być uznana droga, po której właściciel nieruchomości pozbawionej dostępu, lub inne osoby korzystające z tej nieruchomości komunikują się grzecznościowo, a nawet gdy dostęp oparty jest na stosunku obligacyjnym z właścicielem nieruchomości sąsiedniej. • Hipotezą art. 145 k.c. jest bowiem objęty dostęp o charakterze trwałym nieskrępowany wolą osób trzecich. • Sąd nie jest związany żądaniem wniosku co do przeprowadzenia trasy drogi koniecznej; stosownie do wyników postępowania dowodowego powinien wytyczyć drogę przez nieruchomość właścicieli przeciwko którym żądanie nie było skierowane. • Wnioskodawca już we wniosku powinien wskazać właścicieli wszystkich nieruchomości przez które mogłaby prowadzić droga (art. 626 § 1 k.p.c.), tj. spadkobierców rodziców J. K. oraz spadkobierców M. K.
Skład orzekający
Jan Górowski
przewodniczący-sprawozdawca
Teresa Bielska-Sobkowicz
członek
Anna Kozłowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia dostępu do drogi publicznej w rozumieniu art. 145 § 1 k.c., kryteria wytyczania dróg koniecznych w przypadku podziału nieruchomości, obowiązki sądu w zakresie wzywania uczestników postępowania nieprocesowego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji podziału nieruchomości i może wymagać uwzględnienia indywidualnych okoliczności faktycznych w innych sprawach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu braku dostępu do drogi publicznej i ustanawiania służebności, a orzeczenie SN precyzuje ważne kwestie interpretacyjne i proceduralne.
“Czy sąsiad może zablokować Ci drogę? Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy można ustanowić służebność drogi koniecznej.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.