II CSK 93/07
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej powoda T.K. od wyroku Sądu Apelacyjnego, który częściowo uwzględnił jego powództwo o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną (tzw. skarga paulińska). Powód domagał się uznania za bezskuteczną umowy sprzedaży nieruchomości przez swojego dłużnika, spółkę P.P.H. "A.", na rzecz pozwanych J.S. i M.Ł. Sąd Okręgowy pierwotnie oddalił powództwo, uznając, że sprzedaż służyła spłacie długów uprzywilejowanych (hipoteka, należności publicznoprawne). Sąd Apelacyjny zmienił ten wyrok, uznając umowę za bezskuteczną jedynie w części odpowiadającej kwocie 122 342 zł, argumentując, że tylko ta część ceny nie została przeznaczona na spłatę długów uprzywilejowanych. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powoda, uznał za uzasadniony zarzut naruszenia art. 527 k.c. Podkreślił, że przepis ten nie przewiduje możliwości ograniczenia zakresu bezskuteczności czynności prawnej ze względu na obciążenie przedmiotu sprzedaży hipoteką na rzecz innego wierzyciela. Uznanie czynności za bezskuteczną oznacza, że wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z przedmiotu tej czynności tak, jakby nie została dokonana. Wartość nieruchomości i jej obciążenia mają znaczenie dla oceny, czy doszło do pokrzywdzenia wierzyciela, ale nie dla ograniczenia zakresu uznania czynności za bezskuteczną. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i orzekł, że umowa sprzedaży nieruchomości jest bezskuteczna w całości wobec powoda w zakresie przysługującej mu wierzytelności.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że sprzedaż nieruchomości obciążonej hipoteką może być uznana za bezskuteczną wobec wierzyciela w całości, a nie tylko w części odpowiadającej potencjalnemu zaspokojeniu.
Dotyczy sytuacji, gdy dłużnik dokonuje zbycia majątku z pokrzywdzeniem wierzyciela, a przedmiotem zbycia jest nieruchomość obciążona hipoteką.
Zagadnienia prawne (2)
Czy sprzedaż nieruchomości obciążonej hipoteką na rzecz innego wierzyciela może być uznana za bezskuteczną wobec wierzyciela skarżącego tylko w części, w jakiej mógłby on uzyskać zaspokojenie z nieruchomości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sprzedaż nieruchomości obciążonej hipoteką może być uznana za bezskuteczną wobec wierzyciela skarżącego w całości, a nie tylko w części odpowiadającej potencjalnemu zaspokojeniu.
Uzasadnienie
Przepis art. 527 k.c. nie przewiduje możliwości ograniczenia zakresu bezskuteczności czynności prawnej ze względu na obciążenie przedmiotu sprzedaży hipoteką. Wartość nieruchomości i jej obciążenia mają znaczenie dla oceny, czy doszło do pokrzywdzenia wierzyciela, ale nie dla ograniczenia zakresu uznania czynności za bezskuteczną. Wierzyciel ma prawo domagać się uznania bezskuteczności czynności prawnej w całości i ze względu na całą swoją wierzytelność.
Czy okoliczność, że z ceny sprzedaży nieruchomości część została przeznaczona na spłatę długów uprzywilejowanych (hipoteka, należności publicznoprawne), wyłącza możliwość uznania całej czynności za bezskuteczną wobec innego wierzyciela?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, okoliczność ta nie wyłącza możliwości uznania całej czynności za bezskuteczną, jeśli doszło do pokrzywdzenia wierzyciela.
Uzasadnienie
Pokrzywdzenie wierzyciela występuje, gdy na skutek zaskarżonej czynności dłużnik stał się niewypłacalny lub stał się niewypłacalny w wyższym stopniu. Zabezpieczony hipoteką dług zmniejsza majątek dłużnika przeznaczony do egzekucji na rzecz pozostałych wierzycieli. Jeśli z wartości nieruchomości pozostałej po odliczeniu hipoteki wierzyciel mógłby zaspokoić się w całości lub w części, sprzedaż należy uznać za zdziałaną z pokrzywdzeniem wierzycieli.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. K. | osoba_fizyczna | powód |
| J. S. | osoba_fizyczna | pozwany |
| M. Ł. | osoba_fizyczna | pozwany |
| "A." | spółka | interwenient uboczny po stronie pozwanych |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 527 § 1
Kodeks cywilny
Pozwala na uznanie bezskuteczności wobec wierzyciela czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.
Pomocnicze
k.c. art. 527 § 2
Kodeks cywilny
Pokrzywdzenie występuje wówczas, gdy na skutek zaskarżonej czynności dłużnik stał się niewypłacalny, albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż przed jej dokonaniem.
k.c. art. 532
Kodeks cywilny
Wyjaśnia skutki uznania czynności prawnej za bezskuteczną wobec skarżącego wierzyciela – wierzyciel może z pierwszeństwem przed wierzycielami osoby trzeciej dochodzić zaspokojenia z przedmiotu ubezskutecznionej czynności prawnej tak, jakby czynność ta nie została dokonana.
k.p.c. art. 302 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy konsekwencji procesowych niestawienia się stron na przesłuchanie.
k.p.c. art. 316 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Stanowi, że wartość nieruchomości będącej przedmiotem zaskarżonej czynności i stan jej obciążenia powinny być ustalone na chwilę orzekania.
k.p.c. art. 39816
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 108 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 39821
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 527 k.c. przez błędną wykładnię prowadzącą do ograniczenia zakresu bezskuteczności zaskarżonej czynności sprzedaży nieruchomości na poziomie innym niż wysokość wierzytelności powoda. • Sprzedaż nieruchomości została dokonana z pokrzywdzeniem powoda jako wierzyciela, mimo że Sąd Apelacyjny ograniczył bezskuteczność do części kwoty.
Odrzucone argumenty
Zarzuty oparte na naruszeniu przepisów postępowania przez Sąd Apelacyjny (skarżący nie wymienił naruszonych przepisów postępowania).
Godne uwagi sformułowania
przepis art. 527 § 1 k.c. możliwości takiej nie przewiduje, stanowiąc jedynie o uznaniu czynności prawnej za bezskuteczną • Wierzyciel taki może z pierwszeństwem przed wierzycielami osoby trzeciej (nabywcy rzeczy) dochodzić zaspokojenia z przedmiotu ubezskutecznionej czynności prawnej tak, jakby czynność ta nie została dokonana. • nie ma podstaw prawnych do jakiegokolwiek ograniczania zakresu zaskarżenia czynności prawnej i zakresu uznania jej za bezskuteczną ze względu na obciążenie na rzecz wierzytelności uprzywilejowanych.
Skład orzekający
Krzysztof Strzelczyk
przewodniczący
Irena Gromska-Szuster
sprawozdawca
Marta Romańska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że sprzedaż nieruchomości obciążonej hipoteką może być uznana za bezskuteczną wobec wierzyciela w całości, a nie tylko w części odpowiadającej potencjalnemu zaspokojeniu."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy dłużnik dokonuje zbycia majątku z pokrzywdzeniem wierzyciela, a przedmiotem zbycia jest nieruchomość obciążona hipoteką.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie Sądu Najwyższego wyjaśnia kluczowe aspekty skargi paulińskiej w kontekście nieruchomości obciążonych hipoteką, co jest istotne dla praktyków prawa cywilnego i obrotu nieruchomościami.
“Czy sprzedaż mieszkania z hipoteką może być cofnięta? Sąd Najwyższy rozstrzyga kluczową kwestię skargi paulińskiej.”
Dane finansowe
WPS: 188 402,55 PLN
zwrot kosztów procesu za I i II instancję: 17 915 PLN
zwrot kosztów postępowania kasacyjnego: 5103 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.