II CSK 770/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku o ustalenie, że orzeczenie sądu niemieckiego przyznające wnioskodawcy T. K. wyłączną władzę rodzicielską nad małoletnią córką L. K. podlega uznaniu na terytorium Polski. Sąd Okręgowy w S. uznał to orzeczenie, powołując się na przepisy rozporządzenia Rady WE nr 2201/2003 i brak przesłanek odmowy uznania. Sąd Apelacyjny w (…) zmienił to postanowienie, oddalając wniosek. Sąd Apelacyjny uznał, że orzeczenie nie podlega uznaniu, ponieważ byłoby sprzeczne z polskim porządkiem publicznym, uwzględniając dobro dziecka. Sąd Apelacyjny odwołał się do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE i stwierdził, że zasada kierowania się dobrem dziecka jest elementem porządku publicznego. Sąd Apelacyjny z urzędu ocenił, że zaistniała negatywna przesłanka do uznania orzeczenia ze względu na dobro dziecka, analizując szereg późniejszych postępowań i zdarzeń dotyczących L. K., w tym jej lęk przed ojcem i potrzebę stabilizacji. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd Najwyższy wskazał, że po zmianach wprowadzonych ustawą z 5 grudnia 2008 r. orzeczenia sądów państw obcych w sprawach cywilnych podlegają uznaniu z mocy prawa, a postępowanie o ustalenie podlegania uznaniu ma charakter deklaratywny. Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny błędnie zastosował klauzulę porządku publicznego (art. 23 lit. a rozporządzenia nr 2201/2003), dokonując w istocie merytorycznej kontroli orzeczenia zagranicznego, co jest niedopuszczalne. Sąd Najwyższy podkreślił, że postępowanie o uznanie orzeczenia nie jest drogą do pozbawienia skuteczności orzeczenia, któremu wcześniej taką skuteczność zapewniano, ani alternatywą dla postępowań w sprawach rodzinnych dotyczących władzy rodzicielskiej i jej wykonywania. Sąd Najwyższy uznał również za bezzasadny zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c., wskazując, że sąd drugiej instancji nie jest związany wnioskami zaskarżenia i może wydać orzeczenie reformatoryjne.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących uznawania orzeczeń zagranicznych w sprawach rodzinnych, zwłaszcza w kontekście rozporządzenia nr 2201/2003, stosowania klauzuli porządku publicznego oraz charakteru postępowania o uznanie orzeczenia.
Dotyczy specyficznej sytuacji uznawania orzeczeń o władzy rodzicielskiej w ramach UE, z uwzględnieniem specyfiki rozporządzenia Bruksela II bis.
Zagadnienia prawne (2)
Czy uznanie orzeczenia sądu zagranicznego przyznającego wyłączną władzę rodzicielską może zostać odmówione ze względu na sprzeczność z polskim porządkiem publicznym, uwzględniając dobro dziecka?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli odmowa opiera się na merytorycznej ocenie orzeczenia zagranicznego lub na późniejszych okolicznościach, które nie były podstawą pierwotnego orzeczenia, a postępowanie o uznanie ma charakter deklaratywny.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny błędnie zastosował klauzulę porządku publicznego, dokonując merytorycznej oceny orzeczenia zagranicznego i opierając się na późniejszych okolicznościach, co narusza przepisy rozporządzenia nr 2201/2003. Postępowanie o uznanie orzeczenia ma charakter deklaratywny i nie jest drogą do kwestionowania jego merytorycznej zasadności ani do oceny bieżącej sytuacji dziecka.
Jaki jest charakter i zakres postępowania o ustalenie, że orzeczenie sądu państwa obcego podlega uznaniu na podstawie art. 1148 § 1 k.p.c. w świetle rozporządzenia nr 2201/2003?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Postępowanie to ma charakter deklaratywny i służy ustaleniu, czy uznanie z mocy prawa nastąpiło lub nie nastąpiło, a nie jest drogą do pozbawienia skuteczności orzeczenia ani alternatywą dla postępowań rodzinnych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że orzeczenia sądów państw członkowskich UE są uznawane z mocy prawa bez potrzeby specjalnego postępowania (art. 21 rozporządzenia nr 2201/2003). Postępowanie na podstawie art. 1148 k.p.c. ma na celu jedynie deklaratoryjne potwierdzenie tego faktu i nie służy ocenie bieżących okoliczności ani kwestionowaniu skuteczności orzeczenia, które wcześniej było respektowane.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. K. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| J. S. | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| L. K. | osoba_fizyczna | małoletnia córka |
Przepisy (16)
Główne
k.p.c. art. 1148 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Postępowanie o ustalenie, że orzeczenie sądu państwa obcego podlega uznaniu, ma charakter deklaratywny i służy potwierdzeniu uznania z mocy prawa.
rozporządzenie nr 2201/2003 art. 21 § ust. 1
Rozporządzenie Rady (WE) nr 2201/2003
Orzeczenie wydane w jednym państwie członkowskim jest uznawane w innych państwach członkowskich bez potrzeby przeprowadzania specjalnego postępowania.
rozporządzenie nr 2201/2003 art. 23 § lit. a
Rozporządzenie Rady (WE) nr 2201/2003
Przesłanka odmowy uznania orzeczenia, gdy byłoby ono sprzeczne z porządkiem publicznym państwa członkowskiego.
rozporządzenie nr 2201/2003 art. 26
Rozporządzenie Rady (WE) nr 2201/2003
Nie jest możliwa merytoryczna kontrola orzeczenia zagranicznego podlegającego uznaniu.
Pomocnicze
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji nie jest związany wnioskami zaskarżenia i może wydać orzeczenie reformatoryjne.
k.p.c. art. 386 § § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji może przeprowadzić postępowanie dowodowe, ale w tym przypadku nie było to konieczne do rozstrzygnięcia o uznaniu orzeczenia.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym.
k.r.o. art. 109
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepis dotyczący władzy rodzicielskiej, przywołany przez Sąd Apelacyjny w kontekście dobra dziecka.
k.r.o. art. 111 § § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepis dotyczący powierzenia władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, przywołany przez Sąd Apelacyjny.
k.r.o. art. 111 § § 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepis dotyczący władzy rodzicielskiej, przywołany przez Sąd Apelacyjny w kontekście dobra dziecka.
k.r.o. art. 107 § § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepis dotyczący władzy rodzicielskiej, przywołany przez Sąd Najwyższy jako podstawa postępowań rodzinnych.
k.r.o. art. 579
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepis dotyczący postępowań w sprawach rodzinnych, przywołany przez Sąd Najwyższy.
rozporządzenie nr 2201/2003 art. 15 § ust. 2 pkt c
Rozporządzenie Rady (WE) nr 2201/2003
Podstawa do złożenia wniosku o przekazanie jurysdykcji, przywołana przez Sąd Rejonowy w L.
Karta praw podstawowych UE art. 47
Karta praw podstawowych Unii Europejskiej
Prawo do rzetelnego procesu, przywołane przez wnioskodawcę w skardze kasacyjnej.
Karta praw podstawowych UE art. 51
Karta praw podstawowych Unii Europejskiej
Zakaz dyskryminacji, przywołany przez wnioskodawcę w skardze kasacyjnej.
Karta praw podstawowych UE art. 24 § ust. 3
Karta praw podstawowych Unii Europejskiej
Prawo dziecka do utrzymywania stałego kontaktu z obojgiem rodziców, przywołane przez wnioskodawcę w skardze kasacyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Apelacyjny dokonał merytorycznej kontroli orzeczenia zagranicznego, naruszając art. 26 rozporządzenia nr 2201/2003. • Zastosowanie klauzuli porządku publicznego było nieprawidłowe, gdyż nie zachodziły przesłanki do jej zastosowania w sposób wyłączający uznanie orzeczenia. • Postępowanie o uznanie orzeczenia ma charakter deklaratywny i nie służy ocenie bieżących okoliczności dotyczących dobra dziecka. • Sąd Apelacyjny naruszył art. 378 § 1 k.p.c. poprzez wydanie orzeczenia reformatoryjnego, gdy skarżący wnosił o uchylenie.
Odrzucone argumenty
Orzeczenie sądu niemieckiego jest sprzeczne z polskim porządkiem publicznym ze względu na dobro dziecka. • Należy uwzględnić późniejsze okoliczności faktyczne i emocjonalne dziecka, które przemawiają przeciwko uznaniu orzeczenia. • Sąd Apelacyjny prawidłowo zastosował art. 23 lit. a rozporządzenia nr 2201/2003, uwzględniając dobro dziecka jako element porządku publicznego.
Godne uwagi sformułowania
nie jest możliwa merytoryczna kontrola orzeczenia zagranicznego podlegającego uznaniu • zasada równego traktowania obywateli polskich i obywateli państw członkowskich UE • powołanie się na klauzulę porządku publicznego (...) jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy (...) narusza w sposób niedopuszczalny porządek prawny • zasada kierowania się dobrem dziecka (...) została uznana za element porządku publicznego • orzeczenia wydawane na podstawie art. 1148 k.p.c. mają charakter deklaratywny i sprowadzają się do ustalenia, że uznanie z mocy prawa nastąpiło (lub nie nastąpiło) • nie stanowi ono także alternatywy dla znanych porządkowi prawnemu postępowań w sprawach rodzinnych
Skład orzekający
Władysław Pawlak
przewodniczący
Marta Romańska
sprawozdawca
Bogumiła Ustjanicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących uznawania orzeczeń zagranicznych w sprawach rodzinnych, zwłaszcza w kontekście rozporządzenia nr 2201/2003, stosowania klauzuli porządku publicznego oraz charakteru postępowania o uznanie orzeczenia."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji uznawania orzeczeń o władzy rodzicielskiej w ramach UE, z uwzględnieniem specyfiki rozporządzenia Bruksela II bis.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy uznania zagranicznego orzeczenia o władzy rodzicielskiej, co jest tematem o dużym znaczeniu praktycznym dla rodzin transgranicznych. Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe zasady stosowania prawa UE w tym zakresie, co jest cenne dla prawników.
“Czy niemieckie orzeczenie o władzy rodzicielskiej musi być uznane w Polsce? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice stosowania prawa UE.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.