II CSK 747/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód domagał się od pozwanego zapłaty kwoty 444.760,57 zł, obejmującej wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z lokalu, karę umowną oraz skapitalizowane odsetki. Po sprecyzowaniu żądania, powód domagał się kary umownej w wysokości 17.247,68 zł oraz odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokalu w kwocie 369.201,56 zł i odsetek 58.284,32 zł. Sąd Okręgowy zasądził jedynie kwotę 17.274,68 zł tytułem kary umownej, oddalając pozostałe żądanie z powodu przedawnienia, uznając je za wynagrodzenie za bezumowne korzystanie. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok, zasądzając pozostałą kwotę, uznając całe żądanie za karę umowną, a nie wynagrodzenie za bezumowne korzystanie, co skutkowało zastosowaniem dłuższego terminu przedawnienia (3 lata zamiast rocznego). Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną pozwanego, uznając, że strony mogły umownie uregulować zasady rozliczeń po ustaniu najmu, a wybór reżimu kontraktowego przez powoda (kara umowna) był prawidłowy. Sąd potwierdził, że kara umowna zastrzeżona na wypadek niezwrócenia lokalu nie podlega rocznemu przedawnieniu z art. 229 k.c., a termin 3 lat z art. 118 k.c. był prawidłowo zastosowany. Sąd Najwyższy oddalił również zarzut naruszenia art. 321 k.p.c. oraz zarzut dotyczący nieopłacenia apelacji.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie zasad odpowiedzialności kontraktowej (kara umowna) za bezumowne korzystanie z lokalu po wygaśnięciu umowy najmu oraz kwestii przedawnienia tych roszczeń.
Dotyczy specyficznej sytuacji umownej i kwalifikacji roszczeń jako kary umownej.
Zagadnienia prawne (3)
Czy roszczenie o zapłatę kary umownej zastrzeżonej na wypadek niezwrócenia przedmiotu najmu po ustaniu stosunku najmu podlega rocznemu terminowi przedawnienia z art. 229 k.c. czy też terminowi ogólnemu z art. 118 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, roszczenie o zapłatę kary umownej zastrzeżonej na wypadek niezwrócenia przedmiotu najmu po ustaniu stosunku najmu nie podlega rocznemu terminowi przedawnienia z art. 229 k.c., lecz terminowi właściwemu dla roszczeń kontraktowych, w tym przypadku 3-letniemu z art. 118 k.c., jeśli wynikało z działalności gospodarczej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że wybór reżimu kontraktowego przez powoda (kara umowna) wyklucza stosowanie przepisów o ochronie własności i związanych z nimi terminów przedawnienia (art. 229 k.c.). Kara umowna zastrzeżona na wypadek niewykonania zobowiązania nie jest uzależniona od wykazania szkody, a jej przedawnienie powinno być rozpatrywane w kontekście przepisów dotyczących zobowiązań.
Czy sąd może orzec o innym roszczeniu niż oznaczone w pozwie, jeśli powód w toku postępowania sprecyzował swoje żądanie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli powód w toku procesu wyraźnie sprecyzował swoje stanowisko i sposób ochrony, sąd może orzec na tej podstawie, nawet jeśli pierwotne sformułowanie w pozwie było mniej jednoznaczne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że stanowisko powoda wyrażone w późniejszych pismach procesowych, wskazujące na reżim kontraktowy i karę umowną, stanowiło wybór sposobu ochrony i czyniło nietrafnym zarzut naruszenia art. 321 k.p.c. przez orzeczenie o innym roszczeniu.
Czy sąd drugiej instancji ma obowiązek odrzucić apelację, która nie została opłacona w terminie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, po uchyleniu art. 130^2 § 3 k.p.c., brak jest przepisu pozwalającego na odrzucenie bez wezwania środka odwoławczego, który nie został opłacony. Należy wdrożyć tryb naprawczy z art. 130 § 1 k.p.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na aktualne przepisy i orzecznictwo (m.in. wyrok SN z dnia 29 czerwca 2012 r., I CSK 532/11), stwierdził, że brak opłaty apelacji nie prowadzi do jej automatycznego odrzucenia, lecz wymaga wezwania do uzupełnienia braków.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Miasto P. | organ_państwowy | powód |
| A. M. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (14)
Główne
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Podstawa odpowiedzialności odszkodowawczej najemcy za szkodę wynikłą z nienależytego wykonania umowy (niezwrotnego lokalu).
k.c. art. 118
Kodeks cywilny
Trzyletni termin przedawnienia dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, zastosowany do kary umownej.
k.c. art. 483
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące kary umownej.
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawy skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.c. art. 675
Kodeks cywilny
Ustawowy obowiązek najemcy zwrotu lokalu po ustaniu najmu.
k.c. art. 224
Kodeks cywilny
Przepisy o ochronie własności, dotyczące roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości.
k.c. art. 225
Kodeks cywilny
Przepisy o ochronie własności, dotyczące roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości.
k.c. art. 230
Kodeks cywilny
Stosowanie przepisów o ochronie własności do posiadacza zależnego.
k.c. art. 229
Kodeks cywilny
Roczny termin przedawnienia dla roszczeń o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości, który nie miał zastosowania w tej sprawie.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów.
k.p.c. art. 321
Kodeks postępowania cywilnego
Zakaz orzekania ponad żądanie.
k.p.c. art. 130 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Tryb naprawczy dla braków formalnych pisma.
u.o.p.l. art. 18 § 1
Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego
Przepis dotyczący zryczałtowanego odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokalu, wskazujący na podobieństwo do postanowień umownych.
u.k.s.c. art. 112
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Wyjątek od zasady naprawczej dotyczący opłat sądowych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Kwalifikacja należności z § 13 ust. 2 pkt 2 umowy jako kary umownej, a nie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie. • Zastosowanie 3-letniego terminu przedawnienia z art. 118 k.c. do kary umownej. • Prawidłowy wybór reżimu kontraktowego przez powoda w toku postępowania. • Naruszenie art. 321 k.p.c. nie nastąpiło, gdyż powód sprecyzował żądanie. • Apelacja nie podlegała odrzuceniu z powodu braku opłaty, lecz wymagała wezwania do uzupełnienia.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 224, 225, 230, 56, 65, 483 k.c. przez błędną kwalifikację należności jako kary umownej. • Zastosowanie rocznego terminu przedawnienia z art. 229 k.c. do kary umownej. • Naruszenie art. 483 w zw. z art. 65 k.c. przez orzeczenie o odszkodowaniu na podstawie wygasłej umowy. • Niewłaściwe zastosowanie art. 118 i 229 k.c. przez uznanie 3-letniego terminu przedawnienia. • Naruszenie art. 321 k.p.c. przez orzeczenie o innym roszczeniu niż w pozwie. • Naruszenie art. 373 w zw. z art. 370 k.p.c. przez nieodrzucenie nieopłaconej apelacji.
Godne uwagi sformułowania
Wybór reżimu odpowiedzialności dłużnika i tym samym sposobu ochrony własnego interesu prawnego należy do powoda. • Nie jest dopuszczalne stosowanie mieszanych reżimów prawnych i tworzenia roszczenia opartego na różnych podstawach prawnych. • Zastrzeżenie kary umownej na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania nie zwalnia dłużnika z obowiązku jej zapłaty w razie wykazania, że wierzyciel nie poniósł szkody.
Skład orzekający
Anna Kozłowska
przewodniczący, sprawozdawca
Monika Koba
członek
Marian Kocon
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie zasad odpowiedzialności kontraktowej (kara umowna) za bezumowne korzystanie z lokalu po wygaśnięciu umowy najmu oraz kwestii przedawnienia tych roszczeń."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji umownej i kwalifikacji roszczeń jako kary umownej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu rozliczeń po zakończeniu umowy najmu, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego wyjaśnia kluczowe kwestie dotyczące kar umownych i przedawnienia, co jest bardzo praktyczne dla prawników i przedsiębiorców.
“Kara umowna za bezumowne korzystanie z lokalu – kiedy przedawnienie nie działa na Twoją niekorzyść?”
Dane finansowe
WPS: 444 760,57 PLN
kara umowna: 17 274,68 PLN
odszkodowanie: 427 485,89 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.