II CSK 67/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku H.Z. o założenie księgi wieczystej dla działki gruntu, którą nabył od M.O. na podstawie umowy z dnia 16 kwietnia 2012 r. M.O. nabył nieruchomość od swoich rodziców, A.O. i E.O., na podstawie umowy przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego z dnia 11 listopada 1980 r. Rodzice nabyli własność na podstawie aktu własności ziemi. Sądy niższych instancji (Referendarz, Sąd Rejonowy, Sąd Okręgowy) oddaliły wniosek, uznając, że umowa z 1980 r. była nieważna, ponieważ oświadczenie o przeniesieniu własności złożył wyłącznie A.O., który nie posiadał pełnomocnictwa od żony E.O., a jej podpis pod umową nie stanowił wyraźnego oświadczenia woli. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, uchylił zaskarżone postanowienia. Zgodnie z art. 6268 § 2 k.p.c., sąd wieczystoksięgowy bada dokumenty pod kątem ich treści i formy, ale jego kognicja obejmuje również ocenę skuteczności materialnej czynności i wykładnię oświadczeń woli zgodnie z art. 65 k.c. Sąd Najwyższy uznał, że sądy niższych instancji nieprawidłowo ograniczyły się do analizy jednego fragmentu umowy, pomijając szerszą wykładnię. Wskazał, że E.O., jako współwłaścicielka, uczestniczyła w czynności przed Naczelnikiem Gminy, a jej podpis pod umową, mimo braku wyraźnego oświadczenia woli o przekazaniu gospodarstwa, mógł być kwalifikowany jako zgoda na czynność przekraczającą zwykły zarząd majątkiem wspólnym (art. 37 k.r.o.). Sąd Najwyższy podkreślił, że wykładnia umowy powinna uwzględniać zgodny zamiar stron, cel umowy oraz kontekst i okoliczności jej zawarcia, zgodnie z art. 65 § 2 k.c. Ponieważ sądy niższych instancji nie zastosowały tych zasad, Sąd Najwyższy przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWykładnia oświadczeń woli w postępowaniu wieczystoksięgowym, ocena skuteczności czynności prawnych na podstawie dokumentów, znaczenie podpisu współmałżonka pod umową jako zgody.
Dotyczy specyficznej sytuacji umowy przekazania gospodarstwa rolnego i wykładni przepisów z lat 70. i 80. XX wieku, ale zasady wykładni są uniwersalne.
Zagadnienia prawne (3)
Jaki jest zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego przy badaniu dokumentów stanowiących podstawę wpisu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Zakres badania sądu wieczystoksięgowego jest ograniczony do treści wniosku i dołączonych dokumentów, ale obejmuje również ocenę skuteczności materialnej czynności i wykładnię oświadczeń woli zgodnie z art. 65 k.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że choć sąd wieczystoksięgowy nie przeprowadza własnych dowodów, to musi badać treść dokumentów, co obejmuje ocenę ich skuteczności i wykładnię oświadczeń woli, aby zapewnić prawidłowość wpisów.
Jak należy wykładać oświadczenia woli stron umowy, zwłaszcza w kontekście zgody małżonka na czynność przekraczającą zwykły zarząd majątkiem wspólnym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wykładnia oświadczeń woli powinna być zgodna z dyrektywami art. 65 k.c., uwzględniając tekst dokumentu, kontekst, związki treściowe, okoliczności złożenia oświadczenia oraz zgodny zamiar i cel umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że sądy niższych instancji błędnie ograniczyły się do literalnego odczytania fragmentu umowy, pomijając analizę całości dokumentu, udział E.O. w czynności i jej podpis, które mogły stanowić zgodę na przekazanie gospodarstwa rolnego.
Czy podpis współmałżonka pod umową przekazania gospodarstwa rolnego, w której oświadczenie złożył tylko drugi małżonek, może być uznany za zgodę na czynność przekraczającą zwykły zarząd majątkiem wspólnym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, stawiennictwo współmałżonka przed organem i złożenie podpisu pod dokumentem umowy może spełniać wymóg zachowania formy dla wyrażenia zgody na dokonanie czynności przekraczającej zarząd majątkiem wspólnym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że udział E.O. w czynności i jej podpis pod umową przekazania gospodarstwa rolnego, mimo braku wyraźnego oświadczenia woli, mógł być kwalifikowany jako zgoda na czynność przekraczającą zwykły zarząd majątkiem wspólnym, co sądy niższych instancji pominęły.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| H. Z. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| M. O. | osoba_fizyczna | sprzedawca |
| A. O. | osoba_fizyczna | przekazujący gospodarstwo |
| E. O. | osoba_fizyczna | przekazująca gospodarstwo |
Przepisy (12)
Główne
k.p.c. art. 6268 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres badania sądu wieczystoksięgowego jest ograniczony do treści wniosku i dokumentów, ale obejmuje ocenę skuteczności materialnej czynności i wykładnię oświadczeń woli.
k.c. art. 65
Kodeks cywilny
Dyrektywy wykładni oświadczeń woli, uwzględniające tekst, kontekst, okoliczności i cel umowy.
k.c. art. 65 § § 2
Kodeks cywilny
Wykładnia umowy wymaga analizy zgodnego zamiaru stron i celu umowy, z uwzględnieniem całego kontekstu badanych oświadczeń.
k.c. art. 37
Kodeks cywilny
Czynność prawna przekraczająca zwykły zarząd majątkiem wspólnym małżonków wymaga zgody drugiego małżonka.
Ustawa o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym rolników i ich rodzin
Pomocnicze
k.c. art. 65 § § 1
Kodeks cywilny
Wykładnia oświadczeń woli powinna być zgodna z dyrektywami zawartymi w art. 65 k.c.
k.c. art. 78 § § 1
Kodeks cywilny
Zachowanie formy pisemnej dla wyrażenia zgody na czynność przekraczającą zarząd majątkiem wspólnym.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi formalne uzasadnienia orzeczenia.
k.p.c. art. 39815 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 39821
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewłaściwa wykładnia oświadczeń woli przez sądy niższych instancji, które ograniczyły się do literalnego brzmienia umowy, pomijając jej kontekst, cel oraz udział i podpis E.O. • Sądy niższych instancji nie zbadały, czy podpis E.O. pod umową może być uznany za zgodę na czynność przekraczającą zwykły zarząd majątkiem wspólnym.
Godne uwagi sformułowania
zakres badania sądu rozpoznającego wniosek o wpis do księgi wieczystej jest ograniczony do badania treści wniosku, treści i formy dołączonych do wniosku dokumentów • nie oznacza to jednak, że w ramach ustawowej kompetencji sąd wieczystoksięgowy pozbawiony jest możliwości wyjaśnienia znaczenia oświadczeń woli wyrażonych w dokumentach stanowiących podstawę wpisu • sąd wieczystoksięgowy dokonuje również wykładni oświadczeń woli mających stanowić podstawę wpisu i czyni to zgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 65 k.c. • wykładnia oświadczeń woli powoływanych jako podstawa wpisu w księdze wieczystej powinna być zgodna z dyrektywami zawartymi w art. 65 k.c. • wykładnia umowy wymaga więc analizy zgodnego zamiaru stron i celu umowy, należy jej dokonywać z uwzględnieniem całego kontekstu badanych oświadczeń w aspekcie treści, jak i okoliczności, w których zostały one złożone.
Skład orzekający
Henryk Pietrzkowski
przewodniczący
Anna Kozłowska
sprawozdawca
Dariusz Zawistowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wykładnia oświadczeń woli w postępowaniu wieczystoksięgowym, ocena skuteczności czynności prawnych na podstawie dokumentów, znaczenie podpisu współmałżonka pod umową jako zgody."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji umowy przekazania gospodarstwa rolnego i wykładni przepisów z lat 70. i 80. XX wieku, ale zasady wykładni są uniwersalne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest dokładne badanie dokumentów i stosowanie zasad wykładni prawa, nawet w pozornie rutynowych sprawach dotyczących nieruchomości. Podkreśla, że podpis pod dokumentem może mieć znaczenie prawne nawet bez wyraźnego oświadczenia woli.
“Czy podpis pod umową to już zgoda? Sąd Najwyższy wyjaśnia zasady wykładni oświadczeń woli w sprawach wieczystoksięgowych.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.