II CSK 655/14

Sygn. akt II CSK 655/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 września 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Wojciech Katner SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca) w sprawie z powództwa "M." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Spółki komandytowo - akcyjnej w J. przeciwko Korporacji […] Spółce Akcyjnej w W. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 września 2015 r., skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 14 maja 2014 r., uchyla zaskarżony wyrok w części obejmującej zasądzenie odsetek ustawowych od kwoty 260.236,37 złotych za okres od dnia 7 lipca 2011r. do dnia 25 października 2013r i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. 2 UZASADNIENIE Powódka M. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa wniosła o wydanie nakazu zapłaty przeciwko pozwanej Korporacji […] S.A. w W. obejmującego kwotę 273.845,51 złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 27 lutego 2010 r. do dnia zapłaty tytułem odszkodowania objętego umową ubezpieczenia należności pieniężnych przysługujących powódce od spółki U. W dniu 14 marca 2013 r. Sąd Okręgowy w P. wydał zgodny z żądaniem nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym. Pozwana Spółka wniosła sprzeciw od nakazu zapłaty. Podniosła w nim, że powódka nie zgłosiła do ubezpieczenia obrotów ze spółką U. obrotów wynikających z faktury […]. Zaniedbanie tego obowiązku uzasadnia odmowę wypłaty odszkodowania w związku z ubezpieczeniem do kwoty 80.000 euro należności wynikających z transakcji ze spółką U. Z ostrożności procesowej zakwestionowała wysokość wyliczonego przez powódkę roszczenia. Zakwestionowała też termin wymagalności dochodzonych roszczeń, a w konsekwencji ich przeliczenie na złote polskie oraz termin żądanych odsetek, który według pozwanej spółki może być przyjęty dopiero na dzień 7 lipca 2011 r. Wyrokiem z dnia 21 listopada 2013 r. Sąd Okręgowy w P. oddalił w całości powództwo. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Okręgowy wskazał między innymi, że pozwana ubezpieczyła z dniem 27 sierpnia 2008 r. należności powódki od spółki U. z siedzibą na Litwie przez ustalenie limitu kredytowego, zgodnie z którym należności wynikające z transakcji z tą spółką podlegały ubezpieczeniu do kwoty 80.000 EURO. W dniu 22 stycznia 2010 r. powódka zgłosiła pozwanej roszczenie odszkodowawcze z powodu braku płatności przez wymienioną spółkę z Litwy. Pozwana po otrzymaniu tego wniosku zwróciła się o przesłanie kompletnej dokumentacji prowadzonej z litewską firmą, w tym kopii nieuregulowanych faktur. Po kilkukrotnej korespondencji elektronicznej powódka w dniu 20 czerwca 2011 r. oraz 4 lipca 2011 r. poinformowała, że obroty z kontrahentem wynikające z wymienionej faktury nie zostały zgłoszone do ubezpieczenia z powodów 3 technicznych leżących po jej stronie. Faktura ta na kwotę 15.203,85 euro z terminem płatności na dzień 25 grudnia 2008 r. była jednak fakturą z odroczonym terminem płatności, której zapłata była realizowana w kredycie krótkoterminowym poniżej dwóch lat. Nie była to tzw. „faktura gotówkowa” płatna w dzień jej wystawienia. Okoliczność tę przyznała sama powódka w treści pisma procesowego z dnia 15 listopada 2013 r. Sąd Okręgowy uznał, że skoro powódka nie zgłosiła pozwanej wymienionej faktury wystawionej dnia 26 września 2008 r. to, zgodnie z § 10 ust. 1 w zw. z § 1 Ogólnych warunków ubezpieczenia krótkoterminowych należności eksportowych, pozwana skutecznie uchyliła się od wypłaty odszkodowania. W wyniku apelacji pozwanej Spółki, Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 14 maja 2014 r. zmienił zaskarżony wyrok i uwzględnił powództwo do kwoty 230 236,37 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 7 lipca 2011 r. do dnia zapłaty. Sąd Apelacyjny uchylił w pozostałej części wyrok Sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny, wbrew stanowisku Sądu Okręgowego przyjął, że powódka nie przyznała w treści pisma procesowego z dnia 5 listopada 2013 r., że faktura o nr […] z dnia 6 września 2008 r. nie jest fakturą gotówkową tj. zapłaconą przed wysłaniem towaru. Należności za towary objęte tą fakturą nigdy nie powstały, gdyż zapłata nastąpiła przed ich wysłaniem kontrahentowi i w konsekwencji nie były objęte ubezpieczeniem. Dlatego, zdaniem Sądu Apelacyjnego oddalenie powództwa o należność główną nie znajduje podstaw, a roszczenie jest co do zasady usprawiedliwione. Uchylając zaskarżone orzeczenie odnośnie ustawowych odsetek od należności głównej za okres przed dniem 7 lipca 2011 r. Sąd Apelacyjny wskazał, że pozwana nie kwestionowała w sprzeciwie od nakazu zapłaty ani wysokości roszczenia, ani terminu płatności odsetek, a w piśmie z dnia 15 listopada 2013 r. podniosła, że dopiero w toku procesu powódka wskazała, że sporna faktura jest fakturą gotówkową. Zdaniem pozwanej powinno to spowodować uznanie powództwa za przedwczesne, zwłaszcza w zakresie dochodzonych kosztów i odsetek. Sąd Apelacyjny podkreślił, że Sąd pierwszej 4 instancji uznając powództwo za niezasadne w całości nie badał tych okoliczności a przez to nie rozpoznał istoty sprawy. Pozwana Spółka wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji w części obejmującej odsetki ustawowe od należności głównej w kwocie 260.236, 37 złotych za okres od dnia 7 lipca 2011 r. do dnia 25 października 2013 r. Zarzuciła w niej naruszenie prawa procesowego a mianowicie art. 328 § 2 k.p.c. przez brak wskazania podstawy prawnej zasądzenia odsetek ustawowych, a także naruszenie tego samego przepisu łącznie z art. 325 k.p.c., polegające na sprzeczności sentencji wyroku z jego uzasadnieniem w zakresie zasądzenia odsetek ustawowych od dnia 7 lipca 2011 r., podczas gdy w uzasadnieniu ten sam Sąd zlecił Sądowi Okręgowemu ustalenie, od kiedy pozwana popadła w opóźnienie. Ponadto, zdaniem pozwanej Sąd drugiej instancji naruszył prawo materialne przez niewłaściwe zastosowanie art. 817 § 1 i 2 k.c. oraz art. 481 § 1 k.c. polegające na uznaniu, że odsetki od świadczenia głównego należą się od daty wcześniejszej, niż data ustalenia okoliczności będących podstawą do wypłaty odszkodowania. Na tych podstawach pozwana Spółka wniosła o uchylenie wyroku Sądu drugiej instancji w zaskarżonej części i przekazanie w tym zakresie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty przez oddalenie apelacji strony powodowej w zakresie roszczenia o zapłatę odsetek ustawowych od kwoty 260.236,13 złotych za okres od dnia 7 lipca 2011 r. do dnia 25 października 2013 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przedmiotem zaskarżenia, a zatem także przedmiotem oceny Sądu kasacyjnego, jest rozstrzygnięcie w zakresie ustawowych odsetek za opóźnienie zakładu ubezpieczeń w spełnieniu świadczenia odszkodowawczego. Sąd drugiej instancji zasądzając odsetki ustawowe od dnia 7 lipca 2011 r. do dnia zapłaty uznał w ten sposób, że najpóźniej z tym dniem świadczenie zakładu ubezpieczeń stało się wymagalne. Z pisemnych motywów zaskarżonego wyroku wynika, że jedyną podstawą takiego wniosku stanowiło stwierdzenie pozwanej zawarte w sprzeciwie od nakazu zapłaty w którym, obok warunkowego przyznania istnienie obowiązku 5 zapłaty 260.236,37 złotych tytułem odszkodowania, pozwana wskazała także, że odsetki ustawowe powinny należeć się od dnia 7 lipca 2011 r. Słusznie wobec tego zarzuca się w skardze kasacyjnej naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. przez zaniechanie wskazania w pisemnych motywach podstawy faktycznej oraz wyjaśnienia podstawy prawnej zasądzenia odsetek za opóźnienie od dnia 7 lipca 2011 r. Tych konstrukcyjnych elementów pisemnych motywów nie może zastąpić odwołanie się do stanowiska pozwanej wyrażonego w sprzeciwie od nakazu zapłaty. Przytoczone przez Sąd twierdzenia strony pozwanej nie mają waloru uznania powództwa (art. 213 § 2 k.p.c.) ani też przyznania (art. 231 k.p.c.), które odnosi się do faktu a nie do oceny prawnej powstania stanu wymagalności świadczenia. Poza tym należy uwzględnić, że pozwana zajęła takie stanowisko w oparciu o stan faktyczny istniejący w chwili wnoszenia sprzeciwu od nakazu zapłaty i hipotetyczne założenie, że powodowa spółka nie zgłosiła do ubezpieczyciela wymienionej faktury, pomimo iż była ona płatna w kredycie. Wadliwość pisemnych motywów zaskarżonego wyroku polega także na tym, że zasądzenie należności głównej z odsetkami ustawowymi od dnia 7 lipca 2011 r. rozmija się z przyjętym w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku stwierdzeniem, że Sąd pierwszej instancji, uznając powództwo za niezasadne w całości nie badał podniesionych przez pozwaną w piśmie z dnia 15 listopada 2011 r. okoliczności, w tym także poinformowania przez powódkę dopiero w toku procesu, iż sporna faktura jest fakturą gotówkową, która nie podlegała zgłoszeniu i nie była objęta umową ubezpieczenia. Jednocześnie trzeba uwzględnić, że Sąd drugiej instancji nie poczynił samodzielnie żadnych ustaleń niezbędnych do zastosowania art. 817 k.c. w związku z treścią art. 481 k.c. Ubezpieczyciel popada w opóźnienie po upływie terminu określonego w art. 817 § 1 k.c., chyba że wykaże zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 817 § 2 k.c. Opóźnienie ubezpieczyciela może być wyłączone, gdy wykaże on istnienie przeszkód dla ustalenia jego odpowiedzialności albo wysokości świadczenia. Nie może jednocześnie budzić wątpliwości, że okolicznością 6 istotną, niezbędną do ustalenia odpowiedzialności ubezpieczyciela był rodzaj faktury […]. Od tego, czy faktura miała „gotówkowy”, czy też „kredytowy” charakter zależała umowna odpowiedzialność odszkodowawcza ubezpieczyciela. W takiej sytuacji miarodajny mógłby stać się termin czternastu dni liczony od wyjaśnienia tej okoliczności (art. 817 § 2 k.c.). Wobec braku ustaleń faktycznych w tym zakresie nie można stanowczo ocenić zawartego w skardze kasacyjnej zarzutu niewłaściwego zastosowania art. 817 § 1 i 2 w zw. z art. 481 § 1 k.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że zastosowanie prawidłowej normy prawa materialnego, czyli prawidłowa subsumcja, a więc skonfrontowanie okoliczności faktycznych z hipotezą normy prawnej i poddanie ich ocenie prawnej na podstawie treści tej normy, jest możliwa tylko wówczas gdy stan faktyczny zostaje ustalony prawidłowo. Skuteczne zgłoszenie zarzutu kasacyjnego dotyczącego naruszenia prawa materialnego wchodzi tym samym w rachubę wówczas, gdy ustalony w postępowaniu apelacyjnym stan faktyczny będący podstawą zaskarżonego wyroku, nie budzi zastrzeżeń (zob. m. in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2013 r., IV CSK 730/12, niepubl.; z dnia 17 grudnia 2009 r., IV CSK 258/09, niepubl.). Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. uchylił wyrok Sądu drugiej instancji w zaskarżonej części i w tym zakresie przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. eb