II CSK 447/06

Sygn. akt II CSK 447/06 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
Dnia 13 grudnia 2006 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
 
SSN Henryk Pietrzkowski 
 
 
w sprawie z powództwa "Ż." Spółki Akcyjnej  
przeciwko R.W. 
o zapłatę, 
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 13 grudnia 2006 r., 
na skutek skargi kasacyjnej strony powodowej  
od wyroku Sądu Apelacyjnego  
z dnia 28 czerwca 2006 r., sygn. akt [...], 
 
 
 
odrzuca skargę kasacyjną i zasądza od strony powodowej na 
rzecz pozwanego kwotę 3.600 (trzy tysiące sześćset) zł tytułem 
zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 
 
 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego w 
P. i oddalił w stosunku do pozwanego R.W. powództwo o zapłatę kwoty 64 232,43 
zł. Z ustaleń dokonanych w sprawie wynika, że pozwany, prowadząc działalność 
gospodarczą zarejestrowaną na podstawie wpisu do ewidencji działalności 
gospodarczej, dokonanego przez Prezydenta R. pod numerem [...] zawarł ze stroną 
powodową umowę o współpracy gospodarczej, polegającej na prowadzeniu sklepu 
spożywczo-przemysłowego wynajętego i wyposażonego przez stronę powodową. 
W celu zabezpieczenia  roszczeń strony powodowej wynikających z zawartej 
umowy pozwany wystawił na jej rzecz weksel gwarancyjny in blanco wraz 
z deklaracja wekslową. Sąd Apelacyjny, oceniając roszczenie strony powodowej 
wynikające z zawartej umowy zabezpieczonej wspomnianym wekslem, uznał, że 
weksel in blanco został wypełniony niezgodnie z porozumieniem wekslowym. 
Z tego względu przyjął, że  roszczenie wekslowe nie powstało i w konsekwencji 
powództwo oddalił.  
W skardze kasacyjnej, w której jako wartość przedmiotu zaskarżenia 
wskazana została sporna kwota 64 232,43 zł, strona powodowa, wskazując na 
naruszenie przepisów kodeksu cywilnego oraz prawa wekslowego, zarzuciła, że 
Sąd Apelacyjny zbadał zasadność roszczenia wyłącznie w płaszczyźnie stosunku 
prawa wekslowego zamiast także w płaszczyźnie stosunku cywilnoprawnego. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Badając skargę kasacyjną z punktu widzenia przesłanek jej dopuszczalności 
rozważenia wymagała – zważywszy na wartość przedmiotu zaskarżenia – kwestia 
czy zaskarżony wyrok wydany został w sprawie stricte cywilnej, czy w sprawie 
gospodarczej. Zgodnie z art. 3982 § 1 k.p.c., gdy przedmiotem sporu są prawa 
majątkowe, to w pierwszej z wymienionych kategorii spraw skarga kasacyjna jest 
niedopuszczalna, gdy wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt 
tysięcy złotych, natomiast w sprawach  gospodarczych – niższa niż siedemdziesiąt 
pięć tysięcy złotych.  

 
3 
Sprawa, w której wydany został zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu 
Okręgowego rozpoznana została według przepisów o postępowaniu cywilnym 
zwykłym, nie zaś o postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych. 
Okoliczność ta ze względów, nie wymagających bliższego wyjaśnienia, nie 
przesądza o charakterze sprawy.  
Postępowanie w sprawach gospodarczych wprowadzone zostało do kodeksu 
postępowania cywilnego ustawą z dnia 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez 
sądy spraw gospodarczych (Dz.U. Nr 33,  poz. 175 ze zm.). 
Pojęcie sprawy gospodarczej zdefiniowane zostało w art. 2 ust. 1 tej ustawy, 
który stanowi, że sprawami gospodarczymi są sprawy ze stosunków cywilnych 
między przedsiębiorcami prowadzącymi działalność gospodarczą na zasadach 
określonych w odrębnych przepisach, w zakresie prowadzonej przez nie 
działalności gospodarczej. Za sprawy gospodarcze uznane zostały ponadto, 
wymienione w art. 2 ust. 2 tej ustawy, następujące sprawy: 1) ze stosunku spółki, 2) 
przeciwko przedsiębiorcom o zaniechanie naruszania środowiska i przywrócenie do 
stanu poprzedniego lub o naprawienie szkody z tym związanej oraz o zakazanie 
albo ograniczenie działalności zagrażającej środowisku, 3) między organami 
przedsiębiorstwa państwowego, 4) między przedsiębiorstwem państwowym lub 
jego organami a jego organem założycielskim lub organem sprawującym nadzór, 5) 
z zakresu postępowania o poprawie gospodarki przedsiębiorstwa państwowego 
oraz o jego upadłości, 6) z zakresu prawa upadłościowego i prawa o postępowaniu 
układowym, 7) inne, przekazane przez odrębne przepisy.  
Pojęcie sprawy gospodarczej zdefiniowane zostało także w art. 4791 § 1 
k.p.c., według którego sprawami gospodarczymi są sprawy ze stosunków cywilnych 
między przedsiębiorcami, w zakresie prowadzonej przez nie działalności 
gospodarczej, a także sprawy enumeratywnie wymienione w  art. 4791 § 2 k.p.c.  
Zakresy tego samego pojęcia „sprawa gospodarcza”, użytego w obu aktach 
prawnych, nie pokrywają się. Porównując obie definicje należy dojść do wniosku, że 
ustawodawca w ustawie  z dnia 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw 
gospodarczych posłużył się pojęciem spraw gospodarczych sensu largo, 
wyznaczając w ten sposób granice kompetencji sądu gospodarczego, natomiast 

 
4 
w ujęciu kodeksowym posłużył się pojęciem spraw gospodarczych sensu stricte, 
które rozpoznawane są w procesie według przepisów o postępowaniu odrębnym. 
Innymi słowy definicją przyjętą w ustawie z dnia 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu 
przez sądy spraw gospodarczych, objęte są sprawy gospodarcze, które 
rozpoznawane są w różnych postępowaniach sądowych (zwykłym procesowym – 
art. 4792 § 2 k.p.c.; nieprocesowym – art. 6911  i następne k.p.c.; upadłościowym – 
ustawa z dnia 28 lutego 2003 r., Prawo upadłościowe i naprawcze, Dz. U. Nr 60, 
poz. 535, ze zm.; odrębnym procesowym – art. 4791 k.p.c.), natomiast definicją 
kodeksową objęte są tylko te sprawy, które rozpoznawane są przez sąd 
gospodarczy według przepisów o procesowym postępowaniu odrębnym (art. 4791 – 
47978 k.p.c.). 
W świetle art. 4791 § 1 k.p.c., aby sprawa mogła być zakwalifikowana jako 
gospodarcza, spełnione muszą być trzy warunki, mianowicie: 1) sprawa wynika ze 
stosunku cywilnego, 2) stronami są przedsiębiorcy, 3) spór związany jest 
z działalnością gospodarczą obu stron. Nie budzi wątpliwości, że sprawa, w której 
wydany został zaskarżony wyrok wynika ze stosunku cywilnego, a mianowicie 
umowy „o współpracy z dnia 1 marca 2001 r.”, a wynikające z niej roszczenia 
zabezpieczone zostały wekslem gwarancyjnym in blanco, o którym mowa w art. 10 
pr.weksl.  
Wyjaśniając pojęcie „przedsiębiorcy” na potrzeby dokonania właściwej 
kwalifikacji niniejszej sprawy można ograniczyć się do stwierdzenia, że  pomimo 
występujących różnic przy definiowaniu pojęcia „przedsiębiorcy” w licznych 
ustawach (np. ustawa  z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności 
gospodarczej, Dz. U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.; ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. - 
Prawo własności przemysłowej, Dz. U. 2003 r., Nr 119, poz. 1117; ustawa z dnia 
15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, Dz. U. 2003 r., Nr 86, 
poz. 804, ze zm.; ustawa z dnia 28 marca 2003 r. – Prawo upadłościowe 
i naprawcze, Dz. U. Nr 60, poz. 535, ze zm.), zakresem cywilnoprawnego pojęcia 
przedsiębiorcy (art. 431 k.c.) objęte są wszystkie te podmioty, które w rozumieniu 
ustawy o swobodzie  działalności gospodarczej są przedsiębiorcami. Użyte w art. 
4792 § 1 k.p.c. sformułowanie: „Przedsiębiorcami są w szczególności podmioty 
określone w przepisach o działalności gospodarczej…”, wskazuje, że stronami 

 
5 
postępowania odrębnego w sprawach gospodarczych mogą być również inne 
podmioty, niż wymienione w art.4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie 
działalności gospodarczej. Według zaś tego przepisu przedsiębiorcą  jest osoba 
fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której 
odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu 
działalność gospodarczą.  Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki 
cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Zarówno 
strona powodowa (osoba prawna) jak i pozwany (osoba fizyczna) spełniają 
z punktu widzenia przesłanki podmiotowej wymaganie konieczne do uznania, iż są 
przedsiębiorcami w rozumieniu pojęcia, użytego w art. 4792 § 1 k.p.c.    
Ostatni warunek dotyczy pojęcia „działalności gospodarczej”. Zostało ono 
zdefiniowane  w art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej  jako 
zarobkowa 
działalność 
wytwórcza, 
handlowa, 
budowlana, 
usługowa 
oraz 
poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatacja  zasobów naturalnych, wykonywana 
w sposób zorganizowany i ciągły. W orzecznictwie Sądu Najwyższego stwierdzono, 
że działalność tę wyróżnia kilka cech charakterystycznych, a mianowicie 
fachowość, podporządkowanie regułom opłacalności i zysku lub zasadzie 
racjonalnego gospodarowania, działanie na własny rachunek, powtarzalność 
działań oraz uczestnictwo w obrocie gospodarczym (por. np. uzasadnienia uchwał 
składów siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1991 r., III CZP 
40/91, OSNCP 1992, nr 2, poz. 17 oraz z dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 117/91, 
OSNCP 1992, nr 5, poz. 65,  a także uchwały z dnia 14 marca 1995 r., III CZP 6/95, 
OSNC 1995, nr 5, poz. 72). Nie ulega wątpliwości, że zarówno pozwany, jak 
i strona powodowa prowadzili działalność wyróżniającą się tymi cechami, i na tle tej 
działalności – w ramach „umowy o współpracy gospodarczej” – powstał spór. Skoro 
więc spór powstał między przedsiębiorcami w zakresie prowadzonej przez nich 
działalności gospodarczej, to spełniona została także przesłanka przedmiotowa 
pojęcia „sprawa gospodarcza”. Nie powinno budzić zastrzeżeń zakwalifikowanie 
niniejszej sprawy jako gospodarczej.  
Poza zakresem rozważań pozostawić należy, jako nie mające znaczenia 
w sprawie, uregulowanie przyjęte w art. 4791 § 2 k.p.c., według którego sprawami 
gospodarczymi są także sprawy: 1) ze stosunku spółki, 2) przeciwko 

 
6 
przedsiębiorcom o zaniechanie naruszania środowiska i przywrócenie do stanu 
poprzedniego lub naprawienie szkody z tym związanej oraz zakazanie lub 
ograniczenie działalności zagrażającej środowisku, 3) należące do właściwości 
sądów na podstawie przepisów o ochronie konkurencji, Prawa energetycznego, 
Prawa telekomunikacyjnego, Prawa pocztowego oraz przepisów o transporcie 
kolejowym, 4) przeciwko przedsiębiorcom o uznanie postanowień umownych za 
niedozwolone. Wymienione sprawy zostały więc poddane rozpoznaniu według 
przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych mimo, że obie 
strony nie zawsze muszą być  przedsiębiorcami.  
Nie można natomiast pominąć unormowania przyjętego w art. 4792 § 2 
k.p.c., zgodnie z którym przepisów działu IVa tj. art. 4791 – 47978 k.p.c. nie stosuje 
się w sprawach, w których przynajmniej jedną ze stron jest: 1) osoba fizyczna 
prowadząca osobiście, nie wymagającą zgłoszenia do Krajowego Rejestru 
Sądowego, działalność gospodarczą, z której zarobek stanowi dodatkowe źródło 
dochodu, 2) indywidualny rolnik w zakresie prowadzonej przez niego działalności 
wytwórczej, dotyczącej produkcji roślinnej, zwierzęcej, ogrodnictwa i sadownictwa. 
Działalność gospodarcza prowadzona osobiście przez pozwanego nie podlegała 
zgłoszeniu do Krajowego Rejestru Sądowego, lecz tylko do ewidencji działalności 
gospodarczej rejestrowanej przez gminę. Powstaje więc pytanie, jakie jest 
znaczenie art. 4792 § 2 pkt 1 k.p.c. oraz czy powód objęty jest jego działaniem.  
Sąd Najwyższy dokonując interpretacji tego przepisu w  uchwale składu 7 
sędziów SN z dnia 18 marca 1991 r. (III CZP 9/91, OSNCP 1991, nr 8-9, poz. 98), 
którą podjął w sprawie, w której stroną był rolnik prowadzący działalność wytwórczą 
w zakresie produkcji zwierzęcej, wyraził zapatrywanie - oparte na argumentach 
rozszerzającej wykładni celowościowej - że wyłączenie z art. 4792 § 2 k.p.c. 
podyktowane jest przede wszystkim potrzebą wyeliminowania sytuacji, w której 
sprawy gospodarcze z udziałem osób w tym przepisie wymienionych, toczyłyby się 
w sądach położonych częstokroć z dala od ich miejsca zamieszkania. Intencją 
ustawodawcy przy wprowadzaniu tego wyłączenia było – jak podkreślił w tej 
uchwale Sąd Najwyższy - by sprawy te, mimo gospodarczego charakteru, z uwagi 
na swoją społeczną specyfikację rozpoznawane były wedle dotychczasowych 

 
7 
zasad. A zatem mimo że mają charakter gospodarczy w ogóle wyłączone są spod 
kompetencji sądów gospodarczych.  
Ścisła wykładnia art. 4792 § 2 k.p.c., którą przyjął Sąd Najwyższy 
rozpoznający niniejszą sprawę, prowadzi do wniosku, że obie sprawy wymienione 
w pkt 1 i 2 tego przepisu, zachowując charakter spraw gospodarczych, 
rozstrzygane są przez sądy gospodarcze, tyle że nie według przepisów 
o postępowaniu procesowym odrębnym w sprawach gospodarczych, lecz według 
przepisów o postępowaniu procesowym zwykłym. Taki pogląd wynika także 
z uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego  z dnia 16 maja 1991 r. (III CZP 39/91, 
OSNCP 1992, nr 1, poz. 9), podjętej w sprawie gospodarczej, w której przynajmniej 
jedną ze stron jest indywidualny rolnik, w zakresie prowadzonej przez niego 
działalności gospodarczej innej niż wytwórcza, dotycząca produkcji roślinnej, 
zwierzęcej, ogrodniczej i sadownictwa.  
Różnica stanowisk, jaką dostrzec można – z jednej strony w powołanej 
uchwale z dnia 18 marca 1991 r. oraz z drugiej strony w uchwale z dnia 16 maja 
1991 r. oraz stanowisku prezentowanym przez Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie,  
dotyczy więc tylko kwestii, czy sprawy, o których mowa w art. 4792 § 2 k.p.c. należą 
do kompetencji sądów gospodarczych. Zgodnie natomiast przyjmuje się, że sprawy 
z udziałem podmiotów wymienionych w omawianym przepisie są sprawami 
gospodarczymi. Gdyby zatem nawet uznać, że pozwany objęty jest działaniem art. 
4792 § 2 pkt 1 k.p.c., to nie oznacza to, że rozpoznawana  sprawa nie ma 
charakteru gospodarczego. 
Analizując treść art. 4792 § 2 pkt 1 k.p.c. należy dojść do wniosku, że jego 
zastosowanie możliwe jest w razie łącznego spełnienia następujących przesłanek: 
1) działalność gospodarcza prowadzona jest przez osobę fizyczną osobiście, 2) nie 
jest wymagane zgłoszenie tej działalności do Krajowego Rejestru Sądowego, 3) 
zarobek z działalności gospodarczej stanowi dodatkowe źródło dochodu. 
W przypadku pozwanego spełnione zostały tylko dwie pierwsze przesłanki, trzecia 
zaś nie została spełniona, skoro zarobek z działalności prowadzonej w ramach 
umowy o współpracy gospodarczej, polegającej na prowadzeniu sklepu 
spożywczo-przemysłowego, nie był dodatkowym, lecz podstawowym źródłem jego 

 
8 
dochodu. Trzecia z wymienionych przesłanek z reguły spełniona jest wtedy, gdy 
działalność gospodarcza ma charakter uboczny. W literaturze jako przykłady takiej 
działalności, przynoszącej tylko „dodatkowe źródło dochodu” wskazuje się 
wytwarzanie 
i 
sprzedaż 
przedmiotów 
użytku 
osobistego, 
domowego 
i gospodarskiego oraz rękodzieła ludowego i artystycznego, naprawa i konserwacja 
wymienionych przedmiotów, a także wykonywanie innych usług z użyciem 
materiałów i narzędzi własnych.   
Konkludując stwierdzić należy, że rozpoznawana sprawa jest sprawą 
gospodarczą, podlegającą kompetencji sądu gospodarczego. Wobec tego, że  nie 
jest objęta działaniem art. 4792 § 2 pkt 1 k.p.c., to powinna  zostać rozpoznana 
według przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych (art. 
4791- 47922 k.p.c.). Okoliczność, że rozpoznał ją sąd w wydziale cywilnym według 
przepisów o postępowaniu zwykłym, jest bez znaczenia dla kwalifikacji tej sprawy 
jako gospodarczej, a nadto nie rodzi skutku nieważności postępowania (por. 
uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia  21 sierpnia 1999 r., II CZ 160/90, 
OSNCP 1991, nr 2, s. 32). Skoro w rozpoznawanej sprawie gospodarczej wartością 
przedmiotu zaskarżenia jest kwota niższa, niż siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, 
to skarga kasacyjna jest niedopuszczalna (art. 3982 § 1 k.p.c.).  
Z przytoczonych względów należało skargę kasacyjną odrzucić (art. 3986 § 3 
k.p.c.),  a o kosztach postępowania kasacyjnego orzec na podstawie art. 98 § 1 i 2 
w zw. z art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.