II CSK 643/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPrzedmiotem sprawy była skarga kasacyjna J. O. od postanowienia Sądu Okręgowego w P., które utrzymało w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w P. w przedmiocie podziału majątku wspólnego uczestników postępowania, R. O. i J. O. Kluczową kwestią sporną było ustalenie, czy spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, nabyte w czasie trwania małżeństwa, stanowi majątek wspólny, czy też majątek odrębny uczestnika J. O. Sąd Rejonowy ustalił skład majątku wspólnego, w tym prawo do lokalu mieszkalnego, nakłady na ogródek działkowy, środki ze sprzedaży samochodu oraz środki z funduszu emerytalnego, a następnie dokonał podziału tego majątku. Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację uczestnika, podzielił ustalenia i rozważania prawne Sądu pierwszej instancji co do przynależności prawa do lokalu do majątku wspólnego, opierając się na uchwale Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1974 r. (III CZP 1/74) oraz innych orzeczeniach, wskazując, że prawo to stanowiło majątek wspólny, nawet jeśli wkład budowlany pochodził z majątku odrębnego jednego z małżonków. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania za bezzasadne. Potwierdził, że spółdzielcze prawo do lokalu przydzielone obojgu małżonkom lub jednemu z nich w czasie trwania małżeństwa dla zaspokojenia potrzeb rodziny, należy wspólnie do obojga małżonków, zgodnie z art. 215 § 2 Prawa spółdzielczego, niezależnie od pochodzenia środków na wkład budowlany. Sąd Najwyższy podkreślił, że instytucja przymusowej wspólności spółdzielczego prawa do lokalu była odrębna od regulacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu nabyte w czasie trwania małżeństwa stanowi majątek wspólny, nawet jeśli wkład pochodził z majątku odrębnego, oraz interpretacja przepisów Prawa spółdzielczego w kontekście wspólności majątkowej małżonków.
Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie nabycia prawa do lokalu i przekształcenia prawa lokatorskiego we własnościowe. Interpretacja przepisów Prawa spółdzielczego może być odmienna w przypadku nabycia prawa po wejściu w życie późniejszych ustaw.
Zagadnienia prawne (3)
Czy spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, nabyte w drodze przekształcenia prawa lokatorskiego w czasie trwania małżeństwa, stanowi majątek wspólny małżonków, nawet jeśli wkład budowlany pochodził z majątku odrębnego jednego z małżonków?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, nabyte w drodze przekształcenia prawa lokatorskiego w czasie trwania małżeństwa i w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, stanowi majątek wspólny małżonków, niezależnie od pochodzenia środków na wkład budowlany.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy oparł się na przepisach Prawa spółdzielczego (art. 215 § 2 w brzmieniu obowiązującym w czasie nabycia prawa), które ustanawiały przymusową wspólność spółdzielczego prawa do lokalu dla małżonków, jeśli zostało ono nabyte w czasie trwania małżeństwa i służyło zaspokojeniu potrzeb rodziny. Ta wspólność miała charakter szczególny (lex specialis) i wyłączała stosowanie zasady surogacji z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Czy zarzut naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. (brak należytego uzasadnienia orzeczenia sądu drugiej instancji), może stanowić podstawę kasacyjną, gdy uzasadnienie nie zawiera braków uniemożliwiających kontrolę kasacyjną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. może usprawiedliwiać podstawę kasacyjną tylko wyjątkowo, gdy uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia posiada braki uniemożliwiające przeprowadzenie kontroli kasacyjnej. W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy odniósł się do zarzutów apelującego, a braki uzasadnienia nie uniemożliwiły oceny toku wywodu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. jest uzasadniony tylko w sytuacji, gdy braki uzasadnienia są tak istotne, że uniemożliwiają kontrolę kasacyjną. W analizowanej sprawie uzasadnienie Sądu Okręgowego było wystarczające do oceny stanowiska sądu.
Czy zarzut błędu w ustaleniach faktycznych może być skutecznie podniesiony w skardze kasacyjnej, jeśli pod pozorem kwestionowania wykładni prawa materialnego faktycznie polemizuje się z ustaleniami sądu drugiej instancji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzut, który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji, jest niedopuszczalny w skardze kasacyjnej, nawet jeśli jest przedstawiany pod pozorem kwestionowania wykładni lub zastosowania przepisów prawa materialnego, ze względu na art. 398^3 § 3 k.p.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że skarga kasacyjna nie jest trzecią instancją sądową i nie pozwala na ponowne badanie stanu faktycznego. Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji, a zarzuty dotyczące stanu faktycznego są niedopuszczalne.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. O. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| J. O. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| Miasto P. | organ_państwowy | uczestnik |
Przepisy (18)
Główne
pr. spółdz. art. 215 § § 2
Ustawa - Prawo spółdzielcze
Przepis ustanawiający przymusową wspólność spółdzielczego prawa do lokalu dla małżonków, jeśli zostało ono nabyte w czasie trwania małżeństwa i służyło zaspokojeniu potrzeb rodziny.
pr. spółdz. art. 215 § § 3
Ustawa - Prawo spółdzielcze
Przepis dotyczący powstania wspólności spółdzielczego prawa do lokalu.
pr. spółdz. art. 219 § § 1
Ustawa - Prawo spółdzielcze
Przepis regulujący przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu w prawo własnościowe.
pr. spółdz. art. 219 § § 1a
Ustawa - Prawo spółdzielcze
Przepis dotyczący obowiązku wniesienia wkładu budowlanego przy przekształceniu prawa lokatorskiego.
Pomocnicze
k.r.o. art. 31
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepis dotyczący wspólności majątkowej małżeńskiej, który został wyłączony przez szczególne regulacje Prawa spółdzielczego w zakresie spółdzielczego prawa do lokalu.
k.r.o. art. 33 § pkt 3
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepis dotyczący surogacji, który nie miał zastosowania w sprawie ze względu na specyfikę wspólności spółdzielczego prawa do lokalu.
k.p.c. art. 398^3 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa kasacyjna z tytułu naruszenia przepisów postępowania.
k.p.c. art. 398^3 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Ograniczenie dopuszczalności podważania ustalonego stanu faktycznego w skardze kasacyjnej.
k.p.c. art. 398^13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji w granicach apelacji.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymagania dotyczące uzasadnienia orzeczenia.
k.p.c. art. 13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Odpowiednie stosowanie przepisów k.p.c. w postępowaniu nieprocesowym.
k.p.c. art. 316 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada aktualności orzeczenia (stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy).
k.p.c. art. 139
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący doręczeń zastępczych.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie sądu drugiej instancji w przypadku bezzasadności apelacji.
k.p.c. art. 386
Kodeks postępowania cywilnego
Sytuacje, w których sąd drugiej instancji może uchylić orzeczenie sądu pierwszej instancji.
u.s.m.
Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych
Ustawa wprowadzająca zmiany w Prawie spółdzielczym, mająca wpływ na przekształcanie praw do lokali.
pr. adw. art. 29 § ust. 1
Ustawa - Prawo o adwokaturze
Podstawa prawna do ustalenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, nabyte w czasie trwania małżeństwa i w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, stanowi majątek wspólny, nawet jeśli wkład budowlany pochodził z majątku odrębnego jednego z małżonków. • Przepisy Prawa spółdzielczego dotyczące wspólności spółdzielczego prawa do lokalu mają charakter szczególny (lex specialis) i wyłączają stosowanie zasady surogacji z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. • Zarzuty naruszenia przepisów postępowania dotyczące uzasadnienia orzeczenia sądu drugiej instancji są bezzasadne, jeśli braki uzasadnienia nie uniemożliwiają kontroli kasacyjnej. • Zarzuty dotyczące błędnych ustaleń faktycznych są niedopuszczalne w skardze kasacyjnej.
Odrzucone argumenty
Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego stanowi majątek odrębny uczestnika J. O. na zasadzie surogacji lub ekspektatywy. • Sąd Okręgowy nie rozpoznał zarzutu błędnie dokonanych ustaleń faktycznych. • Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia Sądu Okręgowego jest wadliwe i uniemożliwia kontrolę kasacyjną. • Sąd Okręgowy nie odniósł się do zasady aktualności orzeczeń sądowych w kontekście powoływanej uchwały Sądu Najwyższego. • Brak podstaw do wydawania przez Spółdzielnię Mieszkaniową nowego przydziału dotyczącego przekształconego prawa. • Nieuzasadnione obciążenie uczestnika kosztami opinii biegłego. • Naruszenie art. 385 i 386 k.p.c. przez oddalenie apelacji w sytuacji, gdy nie wszystkie zarzuty zostały rozpoznane.
Godne uwagi sformułowania
„Rodziną w rozumieniu art. 215 § 2 pr. spółdz. jest rodzina, którą małżonkowie założyli przez swój związek.” • „Małżeńska łączna wspólność spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego powstawała obligatoryjnie i istniała przymusowo na zasadach określonych w art. 215 § 2 i 3 pr. spółdz., jeżeli łącznie zostały spełnione przesłanki konstytutywnego nabycia tego prawa: w czasie trwania małżeństwa i w celu zaspokojenia potrzeb rodziny.” • „Instytucja samoistna i odmienna (lex specialis) od uregulowań kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dotyczących stosunków majątkowych między małżonkami.” • „Wkład mieszkaniowy nie stanowił „przedmiotu” w rozumieniu art. 33 pkt 3 k.r.o. w pierwotnym brzmieniu, a zatem nie miała do niego zastosowania zasada surogacji.”
Skład orzekający
Bogumiła Ustjanicz
przewodniczący, sprawozdawca
Anna Kozłowska
członek
Roman Trzaskowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu nabyte w czasie trwania małżeństwa stanowi majątek wspólny, nawet jeśli wkład pochodził z majątku odrębnego, oraz interpretacja przepisów Prawa spółdzielczego w kontekście wspólności majątkowej małżonków."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie nabycia prawa do lokalu i przekształcenia prawa lokatorskiego we własnościowe. Interpretacja przepisów Prawa spółdzielczego może być odmienna w przypadku nabycia prawa po wejściu w życie późniejszych ustaw.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu podziału majątku wspólnego, w szczególności kluczowego składnika jakim jest mieszkanie spółdzielcze. Wyjaśnia zawiłości prawne związane z pochodzeniem środków i momentem nabycia prawa.
“Mieszkanie spółdzielcze: wspólne czy osobiste? Sąd Najwyższy rozstrzyga kluczową kwestię podziału majątku.”
Dane finansowe
koszty pomocy prawnej: 5400 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.