II CSK 593/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną uczestnika postępowania, E. T., od postanowienia Sądu Okręgowego w G. z dnia 25 maja 2012 r., które częściowo zmieniło postanowienie Sądu Rejonowego w sprawie o podział majątku wspólnego z wniosku M. T. Głównym przedmiotem sporu były rozliczenia nakładów z majątku wspólnego na majątki osobiste małżonków. Sąd Okręgowy, uwzględniając apelację wnioskodawczyni, zmienił postanowienie Sądu Rejonowego m.in. w zakresie rozliczenia nakładów z majątku wspólnego na nieruchomość wnioskodawczyni (wartość 213 000 zł, z czego 188 000 zł uznano za nakłady zwiększające wartość nieruchomości na zaspokojenie potrzeb rodziny, a 25 000 zł za nakłady na kancelarię adwokacką uczestnika). Sąd Najwyższy uznał, że art. 45 § 1 zdanie trzecie k.r.o. (dotyczące nakładów na zaspokojenie potrzeb rodziny) ma zastosowanie zarówno do nakładów z majątku osobistego na wspólny, jak i z majątku wspólnego na osobisty, a także że nakłady na kancelarię adwokacką były nakładami koniecznymi na przedmiot przynoszący dochód, co uzasadniało ich wyłączenie z rozliczeń. Kolejnym zagadnieniem była spłata kredytu bankowego zaciągniętego przez oboje małżonków (193 000 zł), który uczestnik przeznaczył na spłatę długów hazardowych. Sąd Najwyższy potwierdził, że zaspokojenie długu hazardowego uczestnika z majątku wspólnego uzasadniało zastosowanie art. 45 § 1 w zw. z art. 45 § 3 k.r.o. Trzecią kwestią było rozliczenie kredytu z wspólnego konta, gdzie limit został podniesiony bez zgody wnioskodawczyni. Sąd Najwyższy uznał, że nadwyżka ponad 9 000 zł stanowiła nakład z majątku wspólnego na majątek osobisty uczestnika. Ostatnią sprawą było zaliczenie do majątku wspólnego kwoty 6 657 zł z likwidacji polisy córki, co Sąd Najwyższy uznał za prawidłowe, gdyż przedmiotem podziału są wartości istniejące w chwili ustania wspólności. W konsekwencji Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną uczestnika.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących rozliczeń nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty i odwrotnie, w tym w kontekście zaspokajania potrzeb rodziny, nakładów na przedmioty przynoszące dochód, spłaty długów hazardowych z majątku wspólnego oraz rozliczeń kredytów i zobowiązań zaciągniętych przez małżonków.
Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych, ale przedstawione interpretacje przepisów k.r.o. mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (6)
Czy art. 45 § 1 zdanie trzecie k.r.o. (wyłączenie zwrotu nakładów zużytych na zaspokojenie potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku) ma zastosowanie do nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepis ten ma zastosowanie zarówno do nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny, jak i do nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty.
Uzasadnienie
Ratio legis przepisu, nawiązujące do obowiązku wzajemnej pomocy małżonków, przemawia za objęciem regulacją nakładów w obu kierunkach. Często składniki majątku osobistego są używane do zaspokajania potrzeb rodziny, a nakłady z majątku wspólnego na te składniki również służą tym potrzebom.
Czy nakłady z majątku wspólnego na pomieszczenie w budynku wnioskodawczyni, wykorzystywane przez uczestnika na kancelarię adwokacką, mogą być uznane za nakłady konieczne na przedmiot przynoszący dochód, podlegające wyłączeniu z rozliczeń?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, pomieszczenie wykorzystywane na kancelarię adwokacką można uznać za przedmiot przynoszący dochód, a nakłady na jego utrzymanie w należytym stanie za nakłady konieczne.
Uzasadnienie
Przepis nie wymaga szczególnego wyodrębnienia pomieszczenia. Istotne jest, że przynosi ono dochód, a dochody z majątku osobistego wchodzą do majątku wspólnego, co uzasadnia wyłączenie nakładów. Prowadzenie działalności zarobkowej nadaje pomieszczeniu charakter dochodowy, a nakłady na jego eksploatację jako kancelarii są nakładami koniecznymi.
Czy zaspokojenie długu hazardowego jednego z małżonków z majątku wspólnego uzasadnia zastosowanie art. 45 § 1 w zw. z art. 45 § 3 k.r.o. (zwrot nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli dług ten można zakwalifikować jako zobowiązanie dotyczące odrębnego (osobistego) majątku małżonka.
Uzasadnienie
Zobowiązanie zaciągnięte przez jednego małżonka, które można zakwalifikować jako dotyczące jego majątku osobistego (np. długi hazardowe), zaspokojone z majątku wspólnego, stanowi podstawę do rozliczenia na podstawie art. 45 § 1 i 3 k.r.o. Regulacja ta jest elastyczna i pozwala objąć także koszty kredytu bankowego użytego do spłaty tego długu.
Czy zaspokojenie zobowiązania zaciągniętego przez oboje małżonków (kredyt bankowy) z majątku wspólnego podlega regulacji art. 45 § 1 i 3 k.r.o. w kontekście spłaty długu hazardowego jednego z małżonków?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zobowiązanie zaciągnięte przez oboje małżonków nie podlega tej regulacji.
Uzasadnienie
Artykuł 45 § 1 i 3 k.r.o. ma zastosowanie do długów jednego z małżonków, które dotyczą jego majątku osobistego. Kredyt zaciągnięty przez oboje małżonków stanowi zobowiązanie wspólne i nie podlega tej specyficznej regulacji rozliczeń nakładów.
Czy podniesienie limitu kredytu na wspólnym koncie bez zgody jednego z małżonków stanowi nakład z majątku wspólnego na majątek osobisty drugiego małżonka?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w zakresie przekraczającym uzgodniony limit, jeśli zostało zaspokojone z majątku wspólnego.
Uzasadnienie
Dług wynikający z przekroczenia limitu kredytu bez zgody jednego z małżonków, zaspokojony z majątku wspólnego, może być traktowany jako zobowiązanie jednego małżonka (uczestnika) i podlegać rozliczeniu jako nakład z majątku wspólnego na jego majątek osobisty.
Czy kwota uzyskana z likwidacji polisy ubezpieczeniowej, na którą składki były wpłacane z majątku wspólnego, powinna być zaliczona do majątku wspólnego przy podziale?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli jest to wartość istniejąca w chwili ustania wspólności.
Uzasadnienie
Zasadą jest, że przedmiotem podziału są wartości majątkowe objęte wspólnością w chwili jej ustania i istniejące nadal. Kwota uzyskana z likwidacji polisy, nawet jeśli składki pochodziły z majątku wspólnego, stanowi wartość, która powstała w wyniku działania jednego z małżonków po ustaniu wspólności i podlega rozliczeniu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. T. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| E. T. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
Przepisy (19)
Główne
k.r.o. art. 45 § § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepis reguluje zwrot wydatków i nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty i odwrotnie. Zdanie trzecie wyłącza zwrot nakładów zużytych na zaspokojenie potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności. Zdanie pierwsze in fine wyłącza zwrot nakładów koniecznych na przedmioty przynoszące dochód.
Pomocnicze
k.r.o. art. 45 § § 3
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepis stanowi o odpowiednim stosowaniu § 1 w przypadku zaspokojenia długu jednego z małżonków z majątku wspólnego.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący ciężaru dowodu.
k.p.c. art. 227
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący dopuszczalności dowodu.
k.p.c. art. 231
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący ustalania faktów.
k.p.c. art. 245
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący mocy dowodowej dokumentów.
k.p.c. art. 39813 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji, których nie podważono.
k.p.c. art. 39814
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Odpowiednie stosowanie przepisów k.p.c. do postępowania przed Sądem Najwyższym.
k.p.c. art. 520 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania w sprawach nieprocesowych.
k.r.o. art. 23
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków.
k.r.o. art. 27
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny.
k.r.o. art. 31
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Skład majątku wspólnego.
k.r.o. art. 32
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Zarząd majątkiem wspólnym.
k.r.o. art. 41 § § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Odpowiedzialność za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z małżonków.
k.r.o. art. 41 § § 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Odpowiedzialność za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z małżonków (w brzmieniu obowiązującym do 19.01.2005 r.).
k.r.o. art. 41 § § 3
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Odpowiedzialność za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z małżonków (w obecnym brzmieniu).
k.r.o. art. 52
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Rozdzielność majątkowa.
Dz. U. 2004.162.1691 art. 5 § ust. 5 pkt 1
Ustawa o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw
Przepis przejściowy dotyczący art. 41 k.r.o.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Art. 45 § 1 zd. 3 k.r.o. ma zastosowanie do nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty. • Nakłady na kancelarię adwokacką są nakładami koniecznymi na przedmiot przynoszący dochód. • Zaspokojenie długu hazardowego uczestnika z majątku wspólnego uzasadnia zastosowanie art. 45 § 1 i 3 k.r.o. • Nadwyżka kredytu z wspólnego konta ponad uzgodniony limit stanowi nakład z majątku wspólnego na majątek osobisty uczestnika. • Kwota z likwidacji polisy jest wartością podlegającą podziałowi jako istniejąca w chwili ustania wspólności.
Odrzucone argumenty
Art. 45 § 1 zd. 3 k.r.o. dotyczy tylko nakładów z majątku osobistego na wspólny. • Nakłady na kancelarię nie są nakładami koniecznymi ani na przedmiot przynoszący dochód. • Kredyt zaciągnięty przez oboje małżonków nie podlega rozliczeniu jako zaspokojenie długu jednego z małżonków. • Ustalenia faktyczne dotyczące długów hazardowych i przeznaczenia kredytu są wadliwe (naruszenie art. 231 k.p.c.). • Odmowa mocy dowodowej kserokopii umowy narusza art. 245 k.p.c.
Godne uwagi sformułowania
Wbrew zapatrywaniu skarżącego uregulowanie zawarte w art. 45 § 1 zdanie trzecie k.r.o. ma zastosowanie zarówno do nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny, jak i do nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty. • W świetle ratio legis przepisu art. 45 § 1 zdanie trzecie k.r.o. nie ma żadnych powodów do odmiennego traktowania tych nakładów w porównaniu z nakładami polegającymi na remoncie lub przebudowie ze środków majątku osobistego jednego z małżonków zamieszkałego przez nich domu, stanowiącego ich współwłasność. • Z przytoczonego przepisu nie wynika, aby przedmiotem objętych nim nakładów z majątku wspólnego mogło być jedynie pomieszczenie w jakiś szczególny sposób wyodrębnione. • W przypadku nieruchomości czymś zupełnie normalnym jest możliwość wykorzystywania poszczególnych jej części w różny sposób, np. jednej części budynku do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a innej do celów działalności dochodowej. • Zobowiązanie wynikające z umowy o kredyt bankowy zaciągnięty przez oboje małżonków niewątpliwie więc nie podlegało regulacji przewidzianej w art. 45 § 1 w związku z art. 45 § 3 k.r.o. • Jakkolwiek więc uzasadnienie rozpatrywanego rozstrzygnięcia w zakresie zastosowania art. 45 § 1 i § k.r.o. nie jest w pełni poprawne i mogło sprawiać wrażenie dokonania przez Sąd Okręgowy swoistej konwersji kredytu zaciągniętego przez oboje małżonków w dług hazardowy uczestnika, to jednak samo to rozstrzygnięcie w ostatecznym rezultacie odpowiada prawu.
Skład orzekający
Barbara Myszka
przewodniczący
Marian Kocon
członek
Kazimierz Zawada
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących rozliczeń nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty i odwrotnie, w tym w kontekście zaspokajania potrzeb rodziny, nakładów na przedmioty przynoszące dochód, spłaty długów hazardowych z majątku wspólnego oraz rozliczeń kredytów i zobowiązań zaciągniętych przez małżonków."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych, ale przedstawione interpretacje przepisów k.r.o. mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnych problemów związanych z podziałem majątku po rozwodzie, w tym rozliczeń nakładów i długów, co jest interesujące dla szerokiego grona prawników i osób w podobnej sytuacji życiowej.
“Długi hazardowe małżonka a podział majątku: Sąd Najwyższy wyjaśnia, kto płaci.”
Dane finansowe
zwrot kosztów postępowania kasacyjnego: 3600 PLN
Sektor
rodzina
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.