II CSK 571/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa o wydanie nieruchomości i rozgraniczenie działek sąsiadujących ze sobą. Powódki twierdziły, że pozwani naruszyli ich prawo własności, zagarniając część ich działki i wznosząc na niej ogrodzenie oraz dom. Sądy niższych instancji oddaliły powództwo, uznając, że głównym problemem jest sporny przebieg granicy między działkami, a nie kwestia własności, i że sprawa powinna być rozpatrywana w trybie postępowania rozgraniczeniowego. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powódek, uchylił zaskarżony wyrok. Sąd Najwyższy uznał, że sądy niższych instancji błędnie zakwalifikowały sprawę. Analiza uzasadnienia pozwu wskazała, że pierwotną przyczyną konfliktu był spór o własność, wynikający z prac budowlanych pozwanych na działce sąsiedniej, które zdaniem powódek naruszyły ich prawo własności. Kwestia rozgraniczenia miała charakter wtórny. W związku z tym, Sąd Najwyższy stwierdził, że zastosowanie powinny mieć przepisy dotyczące wydania nieruchomości (art. 36 Prawa geodezyjnego i kartograficznego), a nie przepisy o rozgraniczeniu (art. 29 P.g.k.). Sąd Najwyższy podkreślił, że nawet jeśli postępowanie administracyjne w sprawie rozgraniczenia mogłoby zostać umorzone z powodu braku dokumentacji, nie przesądza to o niemożności rozstrzygnięcia sprawy przez sąd w oparciu o art. 153 Kodeksu cywilnego. Uchylenie wyroku nastąpiło z powodu naruszenia art. 36 P.g.k. i art. 153 k.c., a także art. 278 § 1 k.p.c. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geodety.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaRozróżnienie między sprawą o wydanie nieruchomości a sprawą o rozgraniczenie, kryteria ustalania granic przez sąd, znaczenie pierwotnej przyczyny konfliktu dla kwalifikacji prawnej sprawy.
Dotyczy specyficznej sytuacji sporów granicznych i własnościowych, gdzie kluczowe jest ustalenie pierwotnej przyczyny konfliktu.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sprawa o wydanie nieruchomości, w której istnieje spór co do przebiegu granicy, powinna być rozpoznana w trybie postępowania o wydanie nieruchomości (art. 36 Prawa geodezyjnego i kartograficznego) czy w trybie postępowania o rozgraniczenie (art. 29 P.g.k.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sprawa o wydanie nieruchomości, w której pierwotną przyczyną konfliktu jest spór o własność i naruszenie prawa własności, powinna być rozpoznana w trybie postępowania o wydanie nieruchomości, nawet jeśli ustalenie przebiegu granicy jest potrzebne do rozstrzygnięcia. Kwestia rozgraniczenia ma wówczas charakter wtórny.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy rozróżnił sprawę o rozgraniczenie od sprawy o wydanie nieruchomości. Kluczowe jest ustalenie pierwotnej przyczyny konfliktu. Jeśli spór wynika z zagarnięcia nieruchomości lub naruszenia prawa własności, sprawa ma charakter windykacyjny. Jeśli natomiast spór dotyczy wyłącznie ustalenia przebiegu granicy, jest to sprawa o rozgraniczenie. W niniejszej sprawie, analizując uzasadnienie pozwu, Sąd Najwyższy uznał, że pierwotną przyczyną konfliktu był spór o własność, a nie o przebieg granicy.
Jakie są kryteria rozróżnienia sprawy o wydanie nieruchomości od sprawy o rozgraniczenie nieruchomości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Kryterium rozróżnienia stanowi pierwotna przyczyna konfliktu. Jeśli spór wynika z zagarnięcia nieruchomości lub naruszenia prawa własności, sprawa ma charakter windykacyjny (art. 36 p.g.k.). Jeśli natomiast spór dotyczy wyłącznie ustalenia przebiegu granicy, jest to sprawa o rozgraniczenie (art. 29 p.g.k.).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odwołał się do utrwalonego orzecznictwa, wskazując, że istotą sprawy o rozgraniczenie jest ustalenie przebiegu granic, podczas gdy w sprawie o wydanie nieruchomości kluczowe jest naruszenie prawa własności. W przypadku, gdy ustalenie granicy jest potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy o wydanie nieruchomości, sąd może przeprowadzić rozgraniczenie w ramach tej sprawy.
Czy niepowodzenie postępowania rozgraniczeniowego na etapie administracyjnym (np. z powodu braku dokumentacji) wyklucza możliwość rozstrzygnięcia sprawy przez sąd w trybie art. 153 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, niepowodzenie postępowania administracyjnego nie przesądza o niemożności rozstrzygnięcia sprawy przez sąd w trybie art. 153 k.c. Sąd może ustalić granicę według stanu prawnego, ostatniego stanu posiadania, a w braku tych podstaw – z uwzględnieniem wszelkich okoliczności.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przesłanki wydania decyzji o rozgraniczeniu przez organ administracyjny nie są tożsame z przesłankami rozgraniczenia przez sąd. Nawet jeśli postępowanie administracyjne zakończy się umorzeniem, sąd może nadal ustalić granicę, stosując kryteria określone w art. 153 k.c.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. B. – G. | osoba_fizyczna | powódka |
| M. K. | osoba_fizyczna | powódka |
| M.S. | osoba_fizyczna | pozwany |
| M.S. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 153
Kodeks cywilny
Granice ustala się według stanu prawnego, a gdy ten nie jest możliwy do ustalenia, według ostatniego stanu posiadania. Gdyby natomiast takiego stanu nie można stwierdzić, a postępowanie rozgraniczeniowe nie doprowadziło do ugody między interesowanymi, sąd ustala granicę z uwzględnieniem wszelkich okoliczności.
p.g.k. art. 29
Ustawa Prawo geodezyjne i kartograficzne
Dotyczy postępowania o rozgraniczenie nieruchomości.
p.g.k. art. 36
Ustawa Prawo geodezyjne i kartograficzne
Dotyczy sprawy o własność lub o wydanie nieruchomości albo jej części, w ramach której sąd posiada możliwość uwzględnienia stanów prawnych w dacie orzekania.
Pomocnicze
p.g.k. art. 34 § 2
Ustawa Prawo geodezyjne i kartograficzne
W razie sporu co do przebiegu linii granicznych, jeżeli nie dojdzie do zawarcia ugody lub nie ma podstaw do wydania decyzji, organ umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi.
k.p.c. art. 278 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy przeprowadzania dowodu z opinii biegłego.
k.p.c. art. 39815 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa uchylenia zaskarżonego orzeczenia przez Sąd Najwyższy.
k.p.c. art. 108 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 39821
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Pierwotną przyczyną konfliktu był spór o własność, a nie o przebieg granicy. • Naruszenie prawa własności przez pozwanych uzasadnia zastosowanie art. 36 p.g.k. • Niewłaściwe zastosowanie przepisów o rozgraniczeniu zamiast przepisów o wydaniu nieruchomości. • Konieczność przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego geodety dla ustalenia przebiegu granicy i rozstrzygnięcia sprawy.
Odrzucone argumenty
Sprawa dotyczy przede wszystkim rozgraniczenia nieruchomości, a nie sporu o własność. • Brak możliwości ustalenia przebiegu granicy z powodu braku dokumentacji geodezyjnej. • Postępowanie administracyjne w sprawie rozgraniczenia zostało umorzone, co wyklucza możliwość rozstrzygnięcia przez sąd.
Godne uwagi sformułowania
pierwotną przyczyną konfliktu między stronami nie był spór o przebieg granicy pomiędzy działkami nr 435 i 436, lecz spór o własność. • kwestia rozgraniczenia nieruchomości miała charakter wtórny. • ustalenie granic w postępowaniu rozgraniczeniowym stanowi bowiem warunek sine qua non możliwości uwzględnienia żądania wydania terenu • niepowodzenie postępowania rozgraniczeniowego na etapie postępowania administracyjnego [...] nie przesądza o niepowodzeniu tego postępowania także na etapie postępowania sądowego
Skład orzekający
Grzegorz Misiurek
przewodniczący
Dariusz Dończyk
sprawozdawca
Zbigniew Kwaśniewski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Rozróżnienie między sprawą o wydanie nieruchomości a sprawą o rozgraniczenie, kryteria ustalania granic przez sąd, znaczenie pierwotnej przyczyny konfliktu dla kwalifikacji prawnej sprawy."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji sporów granicznych i własnościowych, gdzie kluczowe jest ustalenie pierwotnej przyczyny konfliktu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu sporów granicznych między sąsiadami, ale Sąd Najwyższy wyjaśnia subtelne różnice między roszczeniem o wydanie nieruchomości a rozgraniczeniem, co jest kluczowe dla praktyki prawniczej.
“Spór o granicę czy o własność? Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy można żądać wydania nieruchomości od sąsiada.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.