II CSK 528/13

Sąd Najwyższy2014-03-27
SNCywilneprawo rzeczoweWysokanajwyższy
droga koniecznaskarga kasacyjnasąd najwyższyskład sąduwyłączenie sędziegonieważność postępowaniaorzecznictwoETPC

Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, uznając, że udział sędziego, który wcześniej orzekał w tej samej instancji, nie stanowi samoistnej podstawy do wyłączenia ani nieważności postępowania.

Wnioskodawcy domagali się ustanowienia drogi koniecznej. Skarżąca I. J. wniosła skargę kasacyjną, podnosząc zarzut nieważności postępowania z powodu udziału w składzie sądu drugiej instancji sędziego, który wcześniej orzekał w tej sprawie, gdy została ona przekazana do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy nie podzielił tego stanowiska, powołując się na wcześniejsze orzecznictwo i wyrok ETPC, i odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej.

Sprawa dotyczyła wniosku o ustanowienie drogi koniecznej. Uczestniczka postępowania I. J. złożyła skargę kasacyjną, argumentując, że postępowanie przed sądem drugiej instancji było nieważne z powodu udziału w składzie orzekającym sędziego, który wcześniej brał udział w rozpoznaniu tej sprawy, gdy została ona uchylona i przekazana do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy, powołując się na art. 398^9 § 1 k.p.c., który określa przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znalazł podstaw do jej przyjęcia. Sąd uznał, że udział sędziego, który wcześniej orzekał w tej samej instancji, nie stanowi samoistnej podstawy do jego wyłączenia ani do stwierdzenia nieważności postępowania z powodu sprzecznego z prawem składu sądu. Sąd Najwyższy odwołał się do swojego wcześniejszego orzecznictwa (V CSK 2012 i III CSK 169/12) oraz do wyroku Europejskiego Trybunału Prawa Człowieka w sprawie B. Toziczka przeciwko Polsce, zgodnie z którym taki udział sędziego nie jest automatycznie podstawą do wyłączenia. Sąd zaznaczył, że w wyjątkowych sytuacjach sędzia może być wyłączony, jeśli jego bezstronność budzi uzasadnione wątpliwości, ale skarżąca nie złożyła takiego wniosku. W związku z brakiem istotnego zagadnienia prawnego lub nieważności postępowania, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził koszty postępowania kasacyjnego od skarżącej na rzecz wnioskodawców.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, udział sędziego w składzie sądu drugiej instancji rozpoznającego apelację, który uprzednio uchylił orzeczenie sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, nie stanowi samoistnej przyczyny wyłączenia go ze składu tego sądu orzekającego w sprawie powtórnie.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy powołał się na swoje wcześniejsze orzecznictwo oraz wyrok ETPC, zgodnie z którym taki udział sędziego nie jest automatycznie podstawą do wyłączenia. Wskazał, że wyłączenie sędziego jest możliwe tylko w sytuacji, gdy jego bezstronność budzi uzasadnione wątpliwości, a skarżąca nie złożyła takiego wniosku.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

Strona wygrywająca

wnioskodawcy

Strony

NazwaTypRola
Z. K.osoba_fizycznawnioskodawca
W. K.osoba_fizycznawnioskodawca
J. J. C.osoba_fizycznanastępca prawny K. C.
B. L.osoba_fizycznanastępca prawny K. C.
[...]inneuczestnik postępowania
R. C.osoba_fizycznauczestnik postępowania
I. J.osoba_fizycznauczestniczka postępowania
[...]inneuczestnik postępowania
K. K.osoba_fizycznauczestnik postępowania
I. K.osoba_fizycznauczestnik postępowania
Gmina Miejska K.instytucjauczestnik postępowania
D. B.osoba_fizycznanastępczyni prawna S. K.

Przepisy (7)

Główne

k.p.c. art. 398^9 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Określa przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania: istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów budzących wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie, nieważność postępowania lub oczywista zasadność skargi.

Pomocnicze

k.p.c. art. 398^9 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Stanowi podstawę do odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jeśli nie zachodzą przesłanki z § 1.

k.p.c. art. 48 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy wyłączenia sędziego z mocy ustawy.

k.p.c. art. 379 § pkt 4

Kodeks postępowania cywilnego

Określa nieważność postępowania spowodowaną sprzecznym z prawem składem sądu.

k.p.c. art. 49

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy wyłączenia sędziego na wniosek strony, gdy istnieją uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności.

k.p.c. art. 520 § § 3

Kodeks postępowania cywilnego

Reguluje zasady orzekania o kosztach postępowania w sprawach, w których strony mają różne interesy.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu § § 8 pkt 3 i § 13 ust. 4 pkt 2

Określa stawki opłat za czynności adwokackie w postępowaniu kasacyjnym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Udział sędziego, który wcześniej orzekał w tej samej instancji, nie stanowi samoistnej podstawy do wyłączenia ani nieważności postępowania.

Odrzucone argumenty

Udział sędziego, który wcześniej orzekał w tej samej instancji, skutkuje nieważnością postępowania z powodu sprzecznego z prawem składu sądu.

Godne uwagi sformułowania

nie stanowi samoistnej przyczyny wyłączenia go ze składu tego sądu orzekającego w sprawie powtórnie w sytuacji wyjątkowej, możliwe jest jednak wyłączenie sędziego na wniosek strony, jeżeli w konkretnej sprawie, na skutek tego, że wyraził pogląd prawny rzutujący bezpośrednio na jej wynik, powstała uzasadniona wątpliwość, co do jego bezstronności

Skład orzekający

Anna Kozłowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności udziału sędziego w ponownym rozpoznaniu sprawy przez sąd drugiej instancji, po uchyleniu wcześniejszego orzeczenia."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej, gdzie nie złożono wniosku o wyłączenie sędziego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z prawem do rzetelnego procesu i bezstronności sądu, co jest istotne dla praktyków prawa.

Czy sędzia może orzekać w tej samej sprawie dwukrotnie? Sąd Najwyższy wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt II CSK 528/13
POSTANOWIENIE
Dnia 27 marca 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Anna Kozłowska
w sprawie z wniosku Z. K. i W. K.
oraz następców prawnych K. C. – J. J. C. i B. L.
‎
przy uczestnictwie […], R. C., I. J., […], K. K., I. K., Gminy Miejskiej K. i następczyni prawnej S. K. – D. B.
‎
o ustanowienie drogi koniecznej,
‎
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 27 marca 2014 r.,
‎
na skutek skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania I. J.
od postanowienia Sądu Okręgowego w K.
‎
z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt I […] Ca […],
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
2. zasądza od uczestniczki I. J. na rzecz wnioskodawców W. i Z. małż. K. kwotę 120 (sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 398
9
§ 1 k.p.c., przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Skarżąca w skardze powołała przesłankę z art. 398
9
§ 1 pkt 2 k.p.c., to jest występowanie istotnego zagadnienia prawnego. Sformułowane w skardze zagadnienie dotyczy dopuszczalności uczestniczenia w składzie sądu drugiej instancji sędziego, który w składzie tego sądu zsiadał uprzednio, gdy sprawa była po raz pierwszy rozpoznawana przez sąd odwoławczy i sąd ten uchylił zaskarżone orzeczenie przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. W ocenie skarżącej, sędzia taki jest wyłączony od rozpoznania sprawy z mocy ustawy, a jego udział w rozpoznaniu sprawy skutkuje nieważnością postępowania.
Sąd Najwyższy nie podziela stanowiska skarżącej co do skutków uczestniczenia w składzie sądu drugiej instancji sędziego, który uprzednio orzekał w tej instancji w danej sprawie, jako nieważności postępowania spowodowanej sprzecznym z prawem składem sądu (art. 48 § 1 w związku z art. 379 pkt 4 k.p.c.). Zagadnieniem, które skarżąca sformułowała, Sąd Najwyższy zajmował się w  orzeczeniach z dnia 28 marca 2012 r. V CSK 2012 (nie publ.) i z dnia 20 lutego 2013 r. III CSK 169/12 (OSNC z 2013 r., Nr 7-8, poz. 101) wyrażając pogląd, już z uwzględnieniem stanowiska Europejskiego Trybunału Prawa Człowieka zajętego w wyroku z dnia 24 lipca 2012 r., nr 29995/08 w sprawie B. Toziczka przeciwko Polsce, że udział sędziego w składzie sądu drugiej instancji rozpoznającego apelację, który uchylił orzeczenie sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, nie stanowi samoistnej przyczyny wyłączenia go ze składu tego sądu orzekającego w sprawie powtórnie. W sytuacji wyjątkowej, możliwe jest jednak wyłączenie sędziego na wniosek strony, jeżeli w  konkretnej sprawie, na skutek tego, że wyraził pogląd prawny rzutujący bezpośrednio na jej wynik, powstała uzasadniona wątpliwość, co do jego bezstronności przy powtórnym rozpoznawaniu sprawy na skutek ponownego wniesienia apelacji dotyczącej tego samego problemu prawnego (art. 49 k.p.c.). Skarżąca nie złożyła wniosku              o wyłączenie tego sędziego.
Nie stwierdzając wystąpienia w sprawie istotnego zagadnienia prawnego ani też nieważności postępowania, należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 398
9
§ 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. w związku z § 8 pkt 3 i § 13 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (jedn. tekst: Dz.U. z 2013, poz. 461).
[aw]
jw

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI