II CA 1581/15

Sygn. akt II Ca 1581/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 maja 2016 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Anna Czarnecka Sędziowie: SO Ryszard Małecki SR del. do SO Joanna Mataczyńska Protokolant: prot. sąd. Marta Miernik po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2016 r. w Poznaniu na rozprawie sprawy z powództwa H. L. przeciwko M. G. i P. G. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na skutek skargi powoda o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 12 lutego 2013 r. w sprawie II Ca 1269/12 oddala skargę. Ryszard Małecki Anna Czarnecka Joanna Mataczyńska UZASADNIENIE W dniu 24 listopada 2015 r. do Sądu Okręgowego w Poznaniu wpłynęła skarga powoda H. L. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 12 lutego 2013 r., sygn. akt II Ca 1269/12, w której skarżący domagał się zmiany wyroku poprzez uzgodnienie księgi wieczystej nr (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Szamotułach, (...) z jej rzeczywistym stanem prawnym poprzez wykreślenie w dziale I księgi wieczystej działki nr (...) , a w wyniku tego wpisanie umniejszonego obszaru o powierzchni 1.23.00 ha w miejsce dotychczasowego wpisu „obszar-2.02.60” z jednoczesnym wykreśleniem ostrzeżeń o niezgodności stanu prawnego z rzeczywistym stanem prawnym w dziale III księgi wieczystej nr KW (...) oraz w dziale III dawnej księgi (...) , w których to obu księgach w dziale I figuruje działka (...) , a nadto o zasądzenie od pozwanych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi powód wskazał, że po wydaniu wyroku z dnia 12 lutego 2013r. ujawniła się okoliczność faktyczna, że księga wieczysta (...) została zamknięta dopiero 17 czerwca 2015 r., a zatem argumentacja sądów obu instancji oparta była na wadliwie ustalonym stanie faktycznym. Jako podstawę wznowienia powód wskazał przepis art. 403 § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Pozwem wniesionym do Sądu Rejonowego w Szamotułach, skierowanym przeciwko pozwanym M. G. i P. G. powód H. L. wniósł o uzgodnienie treści księgi wieczystej nr (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Szamotułach z jej rzeczywistym stanem prawnym poprzez wykreślenie w dziale I tej księgi działki o nr geodezyjnym (...) , a w wyniku wpisanie umniejszonego obszaru o powierzchni 1.23.00 ha w miejsce dotychczasowego 2.02.60 ha z jednoczesnym wykreśleniem ostrzeżeń o niezgodności stanu prawnego z rzeczywistym stanem prawnym w dziale III księgi wieczystej KW nr (...) oraz w dziale III dawnej księgi (...) , w których to obu księgach w dziale I figuruje działka (...) . Wyrokiem wydanym dnia 6 kwietnia 2012 r. w sprawie IC 207/10 Sąd Rejonowy w Szamotułach oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanych M. G. i P. G. solidarnie kwotę 1817 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Apelacja wniesiona przez powoda od powyższego orzeczenia została oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego w Poznaniu wydanym w dniu 12 lutego 2013 r. w sprawie II Ca 1269/13. Sąd Okręgowy uznał za niewątpliwe, że do dnia l stycznia 1989 r. istniały dwie księgi wieczyste – (...) oraz KW (...) . Podzielił stanowisko Sądu I instancji, że w związku z zamknięciem księgi wieczystej (...) z mocy prawa, z dniem l stycznia 1989 r. księga ta utraciła swą moc prawną i jest tylko dokumentem, a ujawniony w niej stan prawny nie może powodować powstania niezgodności stanu prawnego ujawnionego w innej księdze wieczystej dotyczącej tej samej nieruchomości. Sąd nie podzielił argumentów powoda, że księga wieczysta (...) nie została zamknięta, gdyż brak jest jakiegokolwiek orzeczenia w tym zakresie wydanego przez kompetentny podmiot. Zaakcentował, że w przedmiocie zamknięcia księgi wieczystej nie toczy się żadne postępowanie. Jest to czynność o charakterze czysto technicznym, zatem nie wymaga wydania postanowienia i na jej dokonanie nie przysługuje żaden środek odwoławczy. Jedynymi wpisami, jakie mogły następować w tzw. dawnych księgach wieczystych były wpisy dotyczące wykreślenia obciążeń, odłączeń oraz ograniczeń w rozporządzaniu nieruchomością i hipoteki przymusowej ( § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1986 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed dniem l stycznia 1947 r. oraz utraty mocy prawnej niektórych takich ksiąg (Dz.U. 86.28.141). Zgodnie z § 6 ww. rozporządzenia dawna księga po jej zamknięciu zachowała jedynie znaczenie dokumentów. W znajdujących w aktach sprawy odpisach księgi wieczystej (...) z lat 2000, 2002, 2006, 2007 figuruje adnotacja, że powyższa księga utraciła moc prawną i zachowała znaczenie dokumentu. Reasumując Sąd odwoławczy stanął na stanowisku, że skoro nie istnieją dwie księgi wieczyste, w których figuruje działka (...) , gdyż księga wieczysta (...) utraciła moc prawną z dniem 1 stycznia 1989 r., nie ma podstaw do uzgodnienia treści księgi wieczystej KW (...) z rzeczywistym stanem prawnym w sposób określony w pozwie. W dniu 31 sierpnia 2015 r. Sąd Rejonowy w Szamotułach, (...) wydał zaświadczenie, że księga wieczysta (...) została zamknięta z urzędu w dniu 17 czerwca 2015 r. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Sąd Okręgowy uznał, że skarga nie podlegała odrzuceniu, ponieważ była oparta na ustawowej podstawie wznowienia ( art. 403 § 2 kpc .). Co do zasady zaświadczenie nie może być uznane za nowy dowód, ani też za dowód nowej okoliczności w rozumieniu powołanego przepisu. Skarżący w istocie polemizuje bowiem z ustaleniem Sądu Okręgowego w sprawie II Ca 1269/12, że księga wieczysta (...) była księgą zamkniętą w dacie nabycia nieruchomości przez pozwanych. W niniejszym wypadku zachodzi jednak sytuacja szczególna. Sąd Rejonowy, oddalając powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, nie przywiązywał wagi do zamknięcia księgi wieczystej, lecz do utraty mocy prawnej przez księgę wieczystą i z tego faktu wywodził objęcie pozwanych jako nabywców nieruchomości ochroną wynikającą z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Z kolei Sąd Okręgowy, rozpoznając apelacje od wyroku Sądu Rejonowego, położył nacisk również na fakt zamknięcia księgi wieczystej, nie zważając na okoliczność, że Sąd wieczystoksięgowy wydaje odpisy z tej księgi. W tej sytuacji nie sposób odmówić racji skarżącemu, że dopiero na skutek odmowy wydania odpisu z księgi wieczystej już po prawomocnym rozpoznaniu apelacji, z zaświadczenia Sądu wieczystoksięgowego uzyskał informację, że księga wieczysta została zamknięta dopiero w dniu 17 czerwca 2015 r. Skarga o wznowienie postępowania II Ca 1269/12 nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd Okręgowy stoi na stanowisku, że fakt zamknięcia lub zaniechania zamknięcia księgi wieczystej nie ma znaczenia dla przypisania księdze wieczystej przymiotu księgi wieczystej. W oparciu o treść § 6 ust. 1 w zw. z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1986 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed dniem 1 stycznia 1947 r. oraz utraty mocy prawnej niektórych takich ksiąg (zwanego dalej „rozporządzeniem”) należy stwierdzić, że skutek w postaci utraty statusu księgi wieczystej, a zyskania jedynie znaczenia dokumentu, następuje z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1989 r. w wyniku utraty mocy prawnej przez księgę wieczystą. Samo zamknięcie księgi wieczystej jest czynnością o charakterze technicznym i nie wiąże się z jej dokonaniem lub zaniechaniem jej dokonania żaden skutek prawny. Oznacza to, że wynikający z zaświadczenia załączonego do skargi o wznowienie postępowania fakt zamknięcia księgi wieczystej (...) dopiero w dniu 17 czerwca 2015 r. pozostaje bez wpływu na ocenę utraty mocy prawnej przez tę księgę wieczystą. W konsekwencji okoliczność, że księga wieczysta nie była księgą zamkniętą w dacie nabycia nieruchomości przez pozwanych w dniu 11 kwietnia 1990 r., nie pozwala na uznanie, że w dacie tej istniały dwie księgi wieczyste, w których ujawniona była przedmiotowa nieruchomość. Sama utrata mocy prawnej przez księgę wieczystą skutkuje utratą statusu księgi wieczystej, a co za tym idzie w dacie tej istniała jedna księga wieczysta nr (...) , w zaufaniu do treści której działali pozwani i byli objęci ochroną wynikającą z instytucji rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Powyższej tezy nie może podważać przy tym argument skarżącego, że pozwani nie mieli świadomości utraty mocy prawnej przez księgę wieczystą (...) , skoro nie była zamknięta, więc winni mieć świadomość istnienia dwóch ksiąg wieczystych. Instytucja rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych jest wyłączona w przypadku prowadzenia dwóch ksiąg wieczystych dla tej samej nieruchomości nie z tego względu, że nabywca nieruchomości ma świadomość istnienia dwóch ksiąg wieczystych (Sądowi nie są zresztą znane przypadki, w których nabywca ma świadomość istnienia dwóch ksiąg wieczystych dla tej samej nieruchomości). Rękojmia jest wyłączona z uwagi na prymat ustawowego celu prowadzenia ksiąg wieczystych, tj. ustalenia stanu prawnego nieruchomości nad interesem nabywcy działającego w zaufaniu do treści księgi wieczystej. Rękojmia ta jest zatem wyłączona w sytuacji, gdy nabywca nie wiedział i nie mógł się dowiedzieć, że dla nieruchomości prowadzone są dwie księgi wieczyste. Całkowicie błędnie także skarżący interpretuje orzeczenia Sądu Okręgowego zapadłe w postępowaniach wieczystoksięgowych dotyczących ksiąg wieczystych nr (...) (z dnia 1 grudnia 2015 r. – II Ca 1145/15) i (...) (z dnia 30 września 2015 r. – II Ca 504/15). Z orzeczeń tych nie wynika niezgodność czy też brak niezgodności między stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, a jedynie brak dokumentów stanowiących podstawę odpowiednio – wykreślenia wpisu o niezgodności i wpisu ostrzeżenia o niezgodności. W tym stanie rzeczy należało na podstawie art. 412 § 2 kpc . oddalić skargę jako niezasadną. Ryszard Małecki Anna Czarnecka Joanna Mataczyńska