II CSK 444/13

Sygn. akt II CSK 444/13
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 maja 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący)
‎
SSN Iwona Koper
‎
SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)
Protokolant Maryla Czajkowska
w sprawie z powództwa W. K. i M. S.
następców prawnych J. K. oraz H. K.
‎
przeciwko Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej "P." w K.
‎
o ustalenie,
‎
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 15 maja 2014 r.,
‎
skargi kasacyjnej strony pozwanej
od wyroku Sądu Apelacyjnego
‎
z dnia 27 lutego 2013 r.
1. oddala skargę kasacyjną;
2. zasądza od pozwanej na rzecz powodów 2 700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 14 września 2012 r. ustalił, że J. K. i H. K. przysługuje na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej spółdzielcze własnościow
e
prawo do lokalu mieszkalnego nr 26 położonego w K. przy ul. W. 15 oraz orzekł
o
koszt
ach
procesu.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych sprawy. W
dniu 20 stycznia 1978 r. Robotnicza Spółdzielnia Mieszkaniowa
"
P.
"
w K. przydzieliła J. K. lokal mieszkalny nr 26 na warunkach lokatorskiego prawa do lokalu w budynku przy ul. W. 33 w K.
oraz
wskaz
ała
jego żon
ę
H. K. oraz dzieci
jako osoby uprawnione do
zamieszka
nia
w
t
ym lokalu.
W dniu 23 listopada 1989 r.
lokatorskie prawo do lokalu zostało przekształcone w prawo własnościowe
.
Uchwałą
r
ady
n
adzorczej Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej
"
P.
"
w K. z dnia 27 maja 1997 r. J. K. został wykluczony z
e
Spółdzielni z powodu uporczywego nieuiszczani
a
opłat za używanie lokalu mieszkalnego.
Zarząd Spółdzielni
wskazał
w
piśmie z dnia 10 marca 2011 r., że zgodnie z art. 17
8
ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych
(jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.; obecny jedn. tekst:
Dz.U. z 2013 r., poz. 1222; dalej: "u.s.m."
)
przysługujące mu własnościowe prawo do lokalu nr 26 wygasło.
J. K. i H. K. nadal mieszkają w lokalu nr 26 położonym w budynku przy ul. W. 15 w K., nie
s
ą zadłużeni
z tytułu opłat
za używanie lokalu. Pozwana nie wnosiła o orzeczenie eksmisji powodów z zajmowan
ego
przez nich lokalu.
W ocenie Sądu Okręgowego zgłoszone przez powodów żądanie zasługuje na uwzględnienie. J. K. i H. K. wykazali, że
m
ają interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie.
A
rt
ykuł
17
8
ust. 1
u.s.m.
utracił moc obowiązującą na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 marca 2004 r., K 32/03 (OTK-A 2004
, nr
3
, poz.
22). Sąd Okręgowy podzielił stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 23 czerwca 2005 r., III CZP 35/05 (OSNC 2006
, nr
5
, poz.
81)
,
że
wyrok
Trybunału Konstytucyjnego wywarł skutek wsteczny od chwili wejścia w życie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, sprawiając
,
i
ż powodo
m
nadal
przysługuje
spółdzielcz
e
własnościow
e
praw
o
do lokalu.
P
ozwan
a
w
nios
ł
a a
pelację od wyroku
Sądu Okręgowego.
Sąd Apelacyjny
wyrokiem
z dnia 27 lutego 2013 r. oddalił apelację oraz zasądził od pozwanej na rzecz powodów 2.700 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.
Z
godzi
ł
się z
pozwaną
, że art. 17
8
ust. 1
u.s.m.
zaczął
obowiązywać dopiero od dnia 15 stycznia 2003 r.
J
ednak p
o
woływany w apelacji art. 227 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r.
-
Prawo spółdzielcze (
jedn. tekst:
Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288
ze zm.; obecny jedn. tekst:
Dz.U. z 2013 r., poz. 1443; dalej: "Pr. spółdz."
) również został uznany za niezgodny z Konstytucją RP przez Trybunał Konstytucyjny
w
wyroku z dnia 11 grudnia 2008 r., K 12/08 (Dz.U.
Nr
225
, poz
.
1503). Pomimo tego, że
wspomniany
wyrok został wydany po wykluczeniu J. K. ze
S
półdzielni oraz po wygaśnięciu
przysługującego mu
spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, od
nosi się
on
do
stan faktyczn
ego
istni
ejącego
przed d
niem
jego wejścia w życie
.
Wynika
to z
uchwa
ły
Sądu Najwyższego
z dnia 23
czerwca 2005 r., III CZP 35/05
,
według
której
art. 190 Konstytucji RP stwarza podstawy do uznania retroaktywnego skutku orzeczeń T
rybunału
K
onstytucyjnego
pomimo rozbieżności stanowisk judykatury oraz przedstawicieli doktryny w tym zakresie.
Sąd Apelacyjny podkreślił
, że w prawie cywilnym zasada niedziałania prawa wstecz nie jest bezwzględna,
a
odstąpienie od niej jest dopuszczalne, gdy wymaga tego realizacja wartości konstytucyjnych, ocenianych jako ważniejsze od wartości chronionej zakazem retroakcji
(wyroki Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 2004 r., I CK 125/04 oraz z dnia 26 listopada 2004 r., V CK 270/04, niepubl.).
Chociaż z art. 2 Konstytucji
RP
możliwe jest wywiedzenie zasady niedziałania prawa wstecz oraz zasady pewności bezpieczeństwa obrotu prawnego, ustępują one w niniejszej sprawie pierwszeństwa innym dobrom chronionym konstytucyjnie, a w szczególności prawom majątkowym oraz dobru rodziny.
Pozwana
wniosła skargę kasacyjną, w której zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego w całości, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, mianowicie
art. 190 w związku z art. 2 Konstytucji RP oraz art. 227 § 1 pr. spółdz.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przepisy
art. 190 Konstytucji RP nie określają czasowych skutków orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie się przyjmuje, że orzeczenia stwierdzające niezgodność w szczególności przepisów ustaw z Konstytucją RP co do zasady są skuteczne
ex tunc
. Stanowisko to najpełniej zostało przedstawione w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2005 r., III CZP 35/05, na co trafnie zwróciły uwagę Sądy Okręgowy i Apelacyjny. Znajduje ono pełne zastosowanie również w odniesieniu do skutków uznania niezgodności z Konstytucją RP art. 17
8
ust. 1
u.s.m. i mającego zastosowanie w niniejszej sprawie
art. 227 § 1
Pr. spółdz. Dlatego zarzuty naruszenia art. 190 Konstytucji RP i
art. 227 § 1
Pr. spółdz. są nietrafne.
Trafny jest natomiast zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 2 Konstytucji RP. Z tego przepisu rzeczywiście wywodzi się w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zasadę niedziałania prawa wstecz (
lex retro non agit
). Zasada ta jednak odnosi się do aktów normatywnych, a nie do orzeczeń sądowych, w tym orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Skuteczność
ex tunc
orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie może być zatem postrzegana jako wyjątek od zasady
lex retro non agit
. Trafność rozważanego zarzutu nie może jednak prowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie.
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398
14
k.p.c. orzekł, jak w sentencji.