II CSK 436/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną pozwanej A. R. od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 4 lutego 2016 r., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Ł., który zasądził od pozwanej na rzecz powoda R.R. kwotę 151.755,50 zł tytułem zachowku. Sąd Najwyższy dopatrzył się naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 378 § 1 k.p.c. w zakresie nierozważenia wszystkich zarzutów apelacji dotyczących odsetek, co skutkowało naruszeniem art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Uznano również za usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 6 k.c. w kwestii ciężaru dowodu składu i wartości spadku, wskazując, że to na powodzie spoczywał obowiązek wykazania przysługującej mu wierzytelności, a na pozwanej – zasadności zarzutu potrącenia, w tym wartości ruchomości. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na potrzebę indywidualnego ustalania stanu opóźnienia w płatności zachowku, z uwzględnieniem okoliczności sprawy, a nie automatyzmu. Ponadto, Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny nie rozważył dostatecznie zastosowania art. 5 k.c. w kontekście postawy powoda wobec spadkodawcy i spadkobiercy, sytuacji materialnej stron oraz możliwości spłaty długów spadkowych i zachowku, co czyni zarzut naruszenia tego przepisu usprawiedliwionym. Sąd Najwyższy podkreślił, że zastosowanie art. 5 k.c. wymaga obiektywnej prezentacji argumentacji i wyjaśnienia, jakim wartościom sąd dał pierwszeństwo.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących zachowku, ciężaru dowodu w sprawach spadkowych, zasad naliczania odsetek od roszczeń pieniężnych oraz stosowania art. 5 k.c. w kontekście nadużycia prawa.
Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych sprawy, jednak przedstawione w nim zasady prawne mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (4)
Czy Sąd Apelacyjny prawidłowo rozpoznał wszystkie zarzuty apelacji, w tym dotyczące odsetek od zasądzonego zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, Sąd Apelacyjny naruszył art. 378 § 1 k.p.c. poprzez nierozważenie wszystkich zarzutów apelacji, w szczególności dotyczących odsetek.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że Sąd Apelacyjny nie odniósł się do stanowiska Sądu Okręgowego w zakresie odsetek, co czyni zarzut naruszenia art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. usprawiedliwionym.
Kto ponosi ciężar dowodu w zakresie składu i wartości spadku w sprawie o zachowek?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ciężar dowodu składu i wartości spadku, jako przesłanki ustalenia zachowku, spoczywa na powodzie dochodzącym zachowku, a na stronie pozwanej – na udowodnieniu okoliczności uzasadniających oddalenie powództwa lub zarzut potrącenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na art. 6 k.c. i utrwalone orzecznictwo stwierdził, że to na powodzie spoczywa obowiązek wykazania faktów uzasadniających jego roszczenie o zachowek, w tym składu i wartości spadku, a na pozwanej – zasadności zarzutu potrącenia, w tym wartości ruchomości.
Kiedy następuje stan opóźnienia w płatności roszczenia o zachowek i jakie są konsekwencje dla naliczania odsetek?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Stan opóźnienia w płatności roszczenia o zachowek powinien być ustalany indywidualnie, z uwzględnieniem okoliczności danej sprawy, unikając automatyzmu, a jego określenie może nastąpić przed datą wyrokowania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał na rozbieżności w orzecznictwie dotyczące daty wymagalności roszczenia o zachowek i naliczania odsetek, podkreślając potrzebę indywidualnej oceny, czy stan opóźnienia nastąpił przed datą wyrokowania, zwłaszcza gdy ceny mające wpływ na wysokość świadczenia nie wzrosły.
Czy w sprawie o zachowek możliwe jest obniżenie należnej sumy na podstawie art. 5 k.c. i jakie przesłanki należy brać pod uwagę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, obniżenie zachowku na podstawie art. 5 k.c. jest możliwe w przypadkach wyjątkowych, gdy żądanie zapłaty musiałoby być ocenione negatywnie ze względu na zasady współżycia społecznego, jednakże wymaga to obiektywnej prezentacji argumentacji i uwzględnienia wszystkich okoliczności sprawy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że Sąd Apelacyjny nie rozważył dostatecznie zastosowania art. 5 k.c., nie wyjaśniając, jakim wartościom dał pierwszeństwo i nie analizując obiektywnych możliwości spłaty długów spadkowych i zachowku przez pozwaną, ani sytuacji materialnej stron.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R.R. | osoba_fizyczna | powód |
| A.R. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (16)
Główne
k.c. art. 991 § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 931 § 1
Kodeks cywilny
Pomocnicze
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Możliwość obniżenia zachowku w przypadkach wyjątkowych, gdy żądanie zapłaty jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Wymaga obiektywnej oceny okoliczności sprawy i nie może udaremniać przepisów o zachowku.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Reguluje ciężar dowodu. W sprawie o zachowek na powodzie spoczywa obowiązek udowodnienia składu i wartości spadku, a na pozwanej – zasadności zarzutów.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Świadczenie z tytułu zachowku powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania, co wpływa na ustalenie stanu opóźnienia.
k.p.c. art. 378 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek rozpoznania sprawy w granicach apelacji, obejmujący rozważenie wszystkich zarzutów i aspektów materialnoprawnych.
k.p.c. art. 328 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymóg uzasadnienia orzeczenia, w tym odniesienia się do zarzutów apelacji.
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 15
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 108 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.c. art. 224 § 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 225
Kodeks cywilny
k.c. art. 481 § 1
Kodeks cywilny
Podstawa prawna zasądzenia odsetek ustawowych w przypadku opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego.
k.c. art. 229
Kodeks cywilny
k.c. art. 230
Kodeks cywilny
k.c. art. 320
Kodeks cywilny
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 378 § 1 k.p.c. poprzez nierozważenie wszystkich zarzutów apelacji (w tym dotyczących odsetek). • Naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 6 k.c. w zakresie ciężaru dowodu składu i wartości spadku. • Niewystarczające rozważenie przez Sąd Apelacyjny zastosowania art. 5 k.c. w kontekście okoliczności sprawy.
Godne uwagi sformułowania
Obowiązek rozpoznania sprawy w granicach apelacji wyrażony w art. 378 § 1 k.p.c. obejmuje nakaz rozważenia wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i podanie motywów, dlaczego sąd drugiej instancji uznał je za nieuzasadnione oraz rozpoznania wszystkich aspektów materialnoprawnych sprawy, niezależnie od przedstawionych zarzutów. • W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, iż obliczenie zachowku następuje na podstawie wartości spadku ustalonej według cen obowiązujących w dacie orzekania o roszczeniach z tego tytułu. • Zastosowanie lub odmowa zastosowania art. 5 k.c. musi być zobiektywizowana, co zapewnia precyzyjna prezentacja argumentacji będącej podstawą rozstrzygnięcia.
Skład orzekający
Henryk Pietrzkowski
przewodniczący
Monika Koba
sprawozdawca
Agata Zając
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zachowku, ciężaru dowodu w sprawach spadkowych, zasad naliczania odsetek od roszczeń pieniężnych oraz stosowania art. 5 k.c. w kontekście nadużycia prawa."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych sprawy, jednak przedstawione w nim zasady prawne mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kwestii zachowku, która jest często problematyczna i budzi emocje. Analiza Sądu Najwyższego w zakresie ciężaru dowodu, odsetek i stosowania klauzuli generalnej z art. 5 k.c. jest cenna dla praktyków prawa.
“Sąd Najwyższy uchyla wyrok w sprawie o zachowek – kluczowe błędy Sądu Apelacyjnego i nowe spojrzenie na art. 5 k.c.”
Dane finansowe
WPS: 151 755,5 PLN
zachowek: 151 755,5 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.