II CSK 4/13

Sąd Najwyższy2013-09-20

SAOSnieruchomościprawo rzeczowenajwyższy

nacjonalizacjareforma rolnadekretnieruchomościwłasnośćSkarb Państwalasyodszkodowanieskarga kasacyjnaSąd Najwyższy

Podsumowanie

Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną powódek domagających się zwrotu lasów przejętych przez Skarb Państwa na podstawie dekretów nacjonalizacyjnych z lat 40. XX wieku, uznając przejęcie za legalne.

Powódki dochodziły zwrotu nieruchomości leśnych przejętych przez Skarb Państwa na podstawie dekretów o reformie rolnej i przejęciu lasów z lat 40. XX wieku, lub zasądzenia odszkodowania. Sądy obu instancji uznały, że przejęcie było legalne i nie przysługują im żadne roszczenia. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając legalność przejęcia lasów na rzecz Skarbu Państwa na podstawie wskazanych dekretów, a także oddalając roszczenia odszkodowawcze z uwagi na brak podstaw prawnych i przedawnienie.

Powódki I. C.-T. i Z. C.-H. domagały się od Skarbu Państwa wydania nieruchomości leśnych o powierzchni 493,67 ha, które wchodziły w skład majątków ziemskich ich poprzedników prawnych, przejętych na podstawie dekretów nacjonalizacyjnych z lat 40. XX wieku. Alternatywnie wnosiły o zasądzenie odszkodowania w kwocie ponad 34 milionów złotych. Sądy niższych instancji oddaliły powództwo, uznając przejęcie za legalne na podstawie dekretów o reformie rolnej i przejęciu lasów. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 września 2013 r. oddalił skargę kasacyjną powódek. Sąd uznał, że przejęcie lasów i gruntów leśnych na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o przejęciu lasów z 1944 r. było zgodne z prawem, nawet jeśli pierwotnie grunty te nie podlegały pod dekret o reformie rolnej. Podkreślono, że wpis własności Skarbu Państwa do księgi wieczystej miał charakter deklaratoryjny, a kluczowe było ustalenie, czy Skarb Państwa nabył własność z mocy prawa. Sąd Najwyższy stwierdził, że majątki ziemskie powódek spełniały kryteria do przejęcia na podstawie dekretów nacjonalizacyjnych, a wyłączenia dotyczące podziału na mniejsze parcele nie miały zastosowania w tej sytuacji. Roszczenia odszkodowawcze zostały oddalone ze względu na brak podstaw prawnych oraz przedawnienie, a także z uwagi na fakt, że samo przejęcie było legalne. Sąd Najwyższy odstąpił od obciążania powódek kosztami postępowania kasacyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism

Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, przejęcie lasów i gruntów leśnych na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretów nacjonalizacyjnych (o reformie rolnej i o przejęciu lasów) było legalne, a następcy prawni nie mogą dochodzić ich zwrotu ani odszkodowania.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że przejęcie lasów na podstawie dekretu o przejęciu lasów z 1944 r. było zgodne z prawem, nawet jeśli pierwotnie nie podlegały one pod dekret o reformie rolnej. Własność Skarbu Państwa nabyta z mocy prawa na podstawie tych dekretów jest skuteczna. Roszczenia odszkodowawcze są bezzasadne z uwagi na brak podstaw prawnych oraz przedawnienie.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
I. C. – T.	osoba_fizyczna	powódka
Z. C. – H.	osoba_fizyczna	powódka
Skarb Państwa - Nadleśniczy Nadleśnictwa D.	organ_państwowy	pozwany

Przepisy (750)

Główne

dekret o reformie rolnej art. 2 § ust. 1 lit. e

Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

Podstawa przejęcia nieruchomości ziemskich na własność Skarbu Państwa. Nieruchomość ziemska interpretowana jako nieruchomość o charakterze rolniczym.

dekret o przejęciu lasów art. 1 § ust. 1

Dekret PKWN z 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa

Podstawa przejęcia lasów i gruntów leśnych o obszarze ponad 25 ha na własność Skarbu Państwa.

k.c. art. 222 § § 1

Kodeks cywilny

Podstawa prawna roszczenia windykacyjnego o wydanie rzeczy właścicielowi.

ustawa z 15 listopada 1956 r. art. 6 § ust. 1

Ustawa z dnia 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych

Reguluje roczny termin do dochodzenia wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych, jeśli Państwo nie ponosiło odpowiedzialności na podstawie wcześniejszych przepisów. Uznany za przepis szczególny wobec art. 442 k.c.

Pomocnicze

dekret o przejęciu lasów art. 1 § ust. 3 lit. a i b

Dekret PKWN z 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa

Określa wyjątki od przejęcia lasów, m.in. podział na parcele nie większe niż 25 ha, jednakże te wyłączenia nie miały zastosowania w przypadku właścicieli objętych reformą rolną.

k.c. art. 223 § § 1

Kodeks cywilny

Stwierdza, że roszczenia właściciela o wydanie nieruchomości nie ulegają przedawnieniu, pod warunkiem wykazania prawa własności.

u.g.n. art. 216

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Przepis dotyczący roszczeń o zwrot mienia, który nie miał zastosowania w przypadku przejęcia na podstawie dekretów nacjonalizacyjnych.

u.g.n. art. 136

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Przepis dotyczący roszczeń o zwrot mienia, który nie miał zastosowania w przypadku przejęcia na podstawie dekretów nacjonalizacyjnych.

u.z.n.k.s.n.k. art. 7

Ustawa z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju

Nie stanowi normy prawnej możliwej do zastosowania wprost jako podstawa roszczenia odszkodowawczego za przejęte mienie.

k.c. art. 417¹ § § 4

Kodeks cywilny

Nie miał zastosowania do stanu zaniechania prawodawczego sprzed 1 września 2004 r.

k.p.c. art. 398³ § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa skargi kasacyjnej z powodu naruszenia prawa materialnego.

k.p.c. art. 398³ § § 1 pkt 2

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa skargi kasacyjnej z powodu naruszenia przepisów postępowania.

k.p.c. art. 398³ § § 3

Kodeks postępowania cywilnego

Ograniczenie podstaw skargi kasacyjnej – nie można opierać na zarzutach dotyczących ustalenia faktów i oceny dowodów.

k.p.c. art. 398¹³ § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.

k.p.c. art. 233 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Zarzut naruszenia granic swobodnej oceny dowodów, uznany za nieskuteczny w skardze kasacyjnej.

k.p.c. art. 328 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Zarzut niewłaściwego uzasadnienia wyroku, uznany za bezzasadny.

k.p.c. art. 382

Kodeks postępowania cywilnego

Zarzut nieuwzględnienia materiału dowodowego, uznany za nieskuteczny w skardze kasacyjnej.

k.p.c. art. 213 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Zarzut pominięcia faktów notoryjnych, uznany za nieskuteczny.

k.p.c. art. 228

Kodeks postępowania cywilnego

Zarzut pominięcia faktów notoryjnych, uznany za nieskuteczny.

k.p.a. art. 156 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Odwołanie do pojęcia 'nieodwracalne skutki prawne', które nie miało zastosowania w sprawie, gdyż przejęcie nie nastąpiło na podstawie decyzji administracyjnej.

k.c. art. 5

Kodeks cywilny

Zarzut naruszenia przez podniesienie zarzutu przedawnienia, uznany za niezasadny.

prawo rzeczowe art. 3

Ustawa z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe

Definicja nieruchomości jako części powierzchni ziemskiej stanowiącej odrębny przedmiot własności.

Ustawa z dnia 11 października 1946 r.

Dotyczy ujednolicenia systemu prowadzenia ksiąg wieczystych.

dekret o wpisywaniu w księgach hipotecznych art. 1 § ust. 1

Dekret z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej

Określał zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego jako podstawę wpisu własności na rzecz Skarbu Państwa, miało charakter deklaratoryjny.

dekret o przejęciu lasów art. 6 § ust. 1

Dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa

Dotyczy wniosku o wpis własności do ksiąg hipotecznych, miało charakter deklaratoryjny.

k.c. art. 442

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody, wyłączony przez art. 6 ust. 1 ustawy z 15 listopada 1956 r.

p.w.k.c. art. XXXV § pkt 1

Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny

Dotyczy skutków zmian umożliwiających ponowny bieg terminu przedawnienia.

p.w.k.c. art. XXXV

Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny

Dotyczy sytuacji, gdy terminy przedawnienia wynikały z przepisów, które utraciły moc.

p.w.k.c. art. XXXVI

Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny

Dotyczy sytuacji, gdy terminy przedawnienia wynikały z przepisów, które utraciły moc.

k.c. art. 124 § § 1

Kodeks cywilny

Dotyczy biegu terminu przedawnienia po ustaniu przeszkód.

k.c. art. 121 § pkt 4

Kodeks cywilny

Zarzut naruszenia, uznany za nieuzasadniony w kontekście roszczeń odszkodowawczych.

Konstytucja art. 2