II CSK 373/19

SN
Sygn. akt II CSK 373/19
POSTANOWIENIE
Dnia 21 stycznia 2020 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Marta Romańska
w sprawie z powództwa A. G. E.
‎
przeciwko Wojewódzkiemu Funduszowi Ochrony Środowiska
i Gospodarki Wodnej w Ł.
‎
o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności,
‎
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 21 stycznia 2020 r.,
‎
na skutek skargi kasacyjnej powódki
od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)
‎
z dnia 30 stycznia 2019 r., sygn. akt I ACa (…),
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 398
9
§ 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 398
4
§ 2 k.p.c.), a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa w art. 398
9
§ 1 k.p.c.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powódka powołała się na potrzebę wykładni przepisów prawa w związku z występowaniem w sprawie istotnych zagadnień prawnych, które przedstawiła w formie pytań: „Czy dopuszczalne jest zastosowanie konstrukcji nadużycia prawa podmiotowego określonej w art. 5 k.c., tj. normy bez wątpienia o charakterze materialnoprawnym, w kontekście nieuwzględnienia upływu terminu zawitego (art. 584 k.s.h.)?”, „Czy dopuszczalne jest zastosowanie do przewidzianego w art. 584 k.s.h. terminu zawitego ogólnych przepisów k.c. o przedawnieniu, w tym dotyczących zawieszenia i przerwania terminów przedawnienia (art. 123 § 1 pkt 1 i art. 124 § 2 k.c.)?”, „Jeżeli dopuszczalne jest zastosowanie nadużycia praw podmiotowych z art. 5 k.c. jako podstawy do nieuwzględnienia upływu terminu zawitego (art. 584
13
k.s.h. oraz inne terminy zawite prawa cywilnego), to czy dopuszczalne jest zastosowanie art. 5 k.c. wobec jednej strony postępowania, bez względu na zachowanie strony przeciwnej, powołującej się na klauzulę generalną z art. 5 k.c., jeśli ta strona jest wystarczająco chroniona przez prawo, a szczególnie jeśli nie czyni użytku ze swoich praw, albo sama dopuściła się szeregu zaniedbań dochodzenia swoich praw sprzecznym ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa albo łamała zasady współżycia społecznego?”, „Czy dopuszczalne jest zastosowanie klauzuli generalnej nadużycia praw podmiotowych z art. 5 k.c. jeśli strona, na której ciąży ciężar dowodu, wobec domniemania korzystania z praw w sposób zgodny z zasadami współżycia społecznego, tego dowodu nie przedstawiła?”, „Czy dopuszczalne jest zastosowanie klauzuli generalnej nadużycia praw podmiotowych z art. 5 k.c., która winna być stosowana ostrożnie i tylko wyjątkowych wypadkach po wnikliwym rozważeniu wszystkich okoliczności w sytuacji, kiedy nie zostały rozważone przez Sąd wszystkie okoliczności i dowody wniesione przez jedną ze stron postępowania, czyli nie dokonano oceny całokształtu okoliczności konkretnej sprawy?”
Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego i potrzebę wykładni przepisów prawa jako przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga wskazania na problem o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygnięty w dotychczasowym orzecznictwie i wymagający pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy
meriti
stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 398
3
§ 3 i art. 398
13
§ 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.
Problem sformułowany przez powódkę nie ma cech określonych wyżej, gdyż odpowiedzi na postawione przez nią pytania dostarcza orzecznictwo Sądu Najwyższego. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca przytoczyła uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2013 r., III CZP 2/13 (
OSNC 2014, nr 2, poz. 10)
, w której Sad Najwyższy, z przytoczeniem licznego orzecznictwa, wypowiedział się szeroko na temat warunków stosowania art. 5 k.c. w odniesieniu do upływu terminu prekluzyjnego.
Zasady wykładni i przesłanki stosowania art.
548
13
k.s.h.
Sąd Najwyższy wyjaśnił natomiast w powoływanych przez Sądy
meriti
uchwałach z 9 lutego 2017 r.,
III CZP 98/16 (
OSNC 2017, nr 10, poz. 109) i
III CZP 113/16 (
OSNC 2018, nr 1, poz. 1),
w których wskazał, że przesłanką zastosowania art. 548
13
k.s.h. w odniesieniu do
dłużnika będącego osobą fizyczną jest wytoczenie przeciwko niemu przez wierzyciela powództwa w okresie biegu terminu określonego w tym przepisie. W motywach uchwał Sąd Najwyższy stwierdził, że
dosłowne odczytanie art.
548
13
k.s.h. czyniłoby regulację wprowadzoną nią pozorną, gdyż w okresie trzech lat wierzyciel z reguły nie zdołałby uzyskać przeciwko przekształcanemu przedsiębiorcy tytułu wykonawczego oraz zaspokojenia w drodze egzekucji. Takie odczytanie przepisu mogłoby nawet zachęcać zadłużonego przedsiębiorcę do przekształcenia formy prowadzonej działalności w spółkę kapitałową i przedłużania ewentualnego procesu, aby uwolnić się od odpowiedzialności swoim majątkiem osobistym. Zasadnicze znaczenie dla ustalenia sensu normy prawnej wyrażonej w art.
548
13
k.s.h. mają zatem dyrektywy wykładni systemowej oraz zasada jedności prawa cywilnego. Terminy zawite występujące w systemie prawa cywilnego, zaliczanie do terminów prekluzji sądowej są terminami do dochodzenia roszczeń, praw stanu cywilnego lub do wytaczania powództw o ustalenie lub ukształtowanie praw majątkowych, a więc terminami, które umożliwiają uprawnionemu podjęcie działań w celu uzyskania ochrony prawnej. Dyrektywy systemowe przemawiają za przyjęciem, że trzyletni termin przewidziany w art.
548
13
k.s.h. jest terminem zawitym do dochodzenia roszczeń, co oznacza, że dłużnik będący osobą fizyczną ponosi solidarną odpowiedzialność na podstawie art.
548
13
k.s.h., jeżeli wierzyciel wytoczy przeciwko niemu powództwo w okresie biegu terminu określonego w tym przepisie.
Sądy
meriti
w niniejszej sprawie wyłożyły art.
548
13
k.s.h. w sposób zgodny z kierunkiem wykładni tego przepisu ustalonym w przytoczonych wyżej uchwałach Sądu Najwyższego, a skoro od kilkunastu lat nie budzi on wątpliwości, to nie ma też potrzeby zajmowania się zagadnieniem sformułowanym przez skarżącą. Pozwany uzyskał tytuł wykonawczy przeciwko powódce zanim upłynął termin określony w art.
548
13
k.s.h., a zatem może dochodzić od niej zasądzonego od niej świadczenia niezależnie od tego, jakie działania powódka podjęła w celu przeniesienia majątku, na bazie którego niegdyś prowadziła działalność gospodarczą na inne podmioty prawa handlowego.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 398
9
§ 1 k.p.c., orzeczono jak w postanowieniu.
aj