II CSK 349/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił postanowienie sądu okręgowego dotyczące wykreślenia hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania z powodu niepełnych ustaleń faktycznych dotyczących przekształcenia praw do lokali i ich wpływu na wygaśnięcie hipoteki.
Sprawa dotyczyła wniosku o wykreślenie hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej w kwocie ponad 27 mln zł z ksiąg wieczystych nieruchomości. Sąd pierwszej instancji i okręgowy oddaliły apelację uczestnika postępowania, uznając, że hipoteka wygasła w wyniku sprzedaży przedsiębiorstwa upadłej spółdzielni mieszkaniowej. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie, wskazując na potrzebę dokonania pełniejszych ustaleń faktycznych dotyczących przedmiotu sprzedaży przedsiębiorstwa i wpływu przekształcenia spółdzielczych praw do lokali na wygaśnięcie hipoteki.
Sąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną uczestnika postępowania, M. AG, od postanowienia Sądu Okręgowego w K., które utrzymało w mocy postanowienie Sądu Rejonowego o wykreśleniu hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej w kwocie 27.958.907,50 zł. Sprawa dotyczyła sprzedaży przedsiębiorstwa upadłej Spółdzielni Mieszkaniowej P. przez syndyka masie upadłości na rzecz B. S.A. Wniosek o wykreślenie hipoteki opierał się na założeniu, że sprzedaż przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów prawa upadłościowego i naprawczego (art. 317 ust. 2 p.u.n.) skutkuje wygaśnięciem obciążających je praw rzeczowych, w tym hipoteki. Sąd Okręgowy podzielił to stanowisko, uznając, że sprzedaż przedsiębiorstwa jest czynnością prawną spełniającą wymogi art. 535 k.c., a przepis art. 317 ust. 2 p.u.n. stanowi przepis szczególny, który powoduje wygaśnięcie hipoteki. Uczestnik M. AG zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym art. 94 k.w.h., art. 317 ust. 2 p.u.n., art. 535 k.c. i art. 17^18 u.s.m., argumentując, że sprzedaż przedsiębiorstwa nie skutkowała nabyciem przez B. S.A. współwłasności nieruchomości w sposób, który prowadziłby do wygaśnięcia hipoteki. Podniósł, że przekształcenie spółdzielczych praw do lokali w odrębną własność lokali, zgodnie z art. 17^18 u.s.m., powoduje powstanie hipoteki łącznej obciążającej wszystkie nieruchomości utworzone przez podział (art. 76 k.w.h.), a wygaśnięcie hipoteki na nieruchomości macierzystej nie pociąga za sobą wygaśnięcia hipoteki na nieruchomościach lokalowych. Sąd Najwyższy, analizując przepisy, uznał, że przekształcenie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w prawo odrębnej własności lokalu na podstawie art. 17^18 u.s.m. nie stanowi zbycia elementu przedsiębiorstwa upadłej spółdzielni w rozumieniu art. 317 p.u.n., lecz prowadzi do wygaśnięcia tego prawa. Podkreślił jednak, że ustanowienie odrębnej własności lokali jest podziałem nieruchomości, co do zasady powoduje powstanie hipoteki łącznej (art. 76 k.w.h.), chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Sąd Najwyższy stwierdził, że w ustaleniach faktycznych sprawy brak jest kluczowych informacji dotyczących przedmiotu umowy sprzedaży z dnia 13 kwietnia 2012 r., w szczególności tego, czy wszystkie lokale przed sprzedażą stanowiły przedmiot spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. W związku z tym, nie można było ocenić prawidłowości zastosowania prawa materialnego, co skutkowało uchyleniem zaskarżonego postanowienia i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie, wskazując na potrzebę dokonania pełniejszych ustaleń faktycznych. Stwierdził, że przekształcenie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w prawo odrębnej własności lokalu na podstawie art. 17^18 u.s.m. nie stanowi zbycia elementu przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 317 p.u.n. i nie powoduje wygaśnięcia hipoteki w taki sam sposób jak sprzedaż przedsiębiorstwa. Podkreślił, że ustanowienie odrębnej własności lokali jest podziałem nieruchomości, co do zasady powoduje powstanie hipoteki łącznej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie, czy wszystkie lokale przed sprzedażą przedsiębiorstwa stanowiły przedmiot spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Wskazał, że przekształcenie tych praw w odrębną własność lokali nie jest zbyciem elementu przedsiębiorstwa, a skutkuje powstaniem hipoteki łącznej, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Brak tych ustaleń uniemożliwił ocenę prawidłowości zastosowania prawa materialnego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| B. Spółka Akcyjna | spółka | wnioskodawca |
| M. AG | spółka | uczestnik postępowania |
| G. K. | osoba_fizyczna | syndyk masy upadłości Spółdzielni Mieszkaniowej P. |
Przepisy (22)
Główne
k.p.c. art. 398 § 15
Kodeks postępowania cywilnego
u.p.u.n. art. 317 § 2
Ustawa Prawo upadłościowe i naprawcze
u.s.m. art. 17 § 18
Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych
k.c. art. 76 § 1
Ustawa Kodeks cywilny
Pomocnicze
k.p.c. art. 108 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
k.c. art. 55 § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 535
Kodeks cywilny
k.c. art. 55 § 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 155 § 1
Kodeks cywilny
u.p.u.n. art. 311
Ustawa Prawo upadłościowe i naprawcze
u.p.u.n. art. 51 § 1
Ustawa Prawo upadłościowe i naprawcze
u.p.u.n. art. 313 § 3
Ustawa Prawo upadłościowe i naprawcze
u.p.u.n. art. 313 § 4
Ustawa Prawo upadłościowe i naprawcze
u.s.m. art. 1
Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych
u.s.m. art. 16 § 1
Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych
u.s.m. art. 222
Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych
u.s.m. art. 231
Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych
k.c. art. 24 § 1
Ustawa Kodeks cywilny
k.c. art. 24 § 1
Ustawa Kodeks cywilny
k.c. art. 94
Ustawa Kodeks cywilny
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przekształcenie spółdzielczych praw do lokali w odrębną własność lokali na podstawie art. 17^18 u.s.m. nie jest zbyciem elementu przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 317 p.u.n. i nie powoduje wygaśnięcia hipoteki w taki sam sposób jak sprzedaż przedsiębiorstwa. Ustanowienie odrębnej własności lokali jest podziałem nieruchomości, co do zasady powoduje powstanie hipoteki łącznej (art. 76 k.w.h.). Brak ustaleń faktycznych dotyczących przedmiotu umowy sprzedaży przedsiębiorstwa i tego, czy wszystkie lokale przed sprzedażą stanowiły przedmiot spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu.
Odrzucone argumenty
Sprzedaż przedsiębiorstwa upadłej spółdzielni mieszkaniowej w postępowaniu upadłościowym skutkuje wygaśnięciem obciążających je praw rzeczowych, w tym hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej, na podstawie art. 317 ust. 2 p.u.n. Sprzedaż przedsiębiorstwa jest czynnością prawną spełniającą wymogi art. 535 k.c., a art. 317 ust. 2 p.u.n. jest przepisem szczególnym powodującym wygaśnięcie hipoteki.
Godne uwagi sformułowania
Przekształcenie w oparciu o art. 17^18 u.s.m. własnościowego prawa do lokalu w odrębną własność lokalu na rzecz osoby uprawnionej uprzednio z tytułu spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, którego podstawa nie wynika z ustawy o postępowaniu upadłościowym, nie stanowi zbycia elementu przedsiębiorstwa upadłej spółdzielni, nie powoduje bowiem przejścia określonego prawa na inny podmiot - nabywcę budynku lub udziału w budynku wchodzącego w skład tego przedsiębiorstwa, w zamian za zapłatę jego równowartości, lecz prowadzi do wygaśnięcie tego prawa. Ustanowienie odrębnej własności lokali jest podziałem nieruchomości zarówno z punktu widzenia prawnego, jak i ekonomicznego. Następstwem takiego podziału i ustanowienia odrębnej własności choćby jednego lokalu w obciążonej hipoteką nieruchomości stanowiącej dotąd własność spółdzielni oraz przeniesienie własności tego lokalu na rzecz innej osoby jest co do zasady powstanie hipoteki łącznej (art. 76 u.k.w.h.), chyba że ten skutek w konkretnym przypadku zostanie wyłączony działaniem przepisów szczególnych.
Skład orzekający
Grzegorz Misiurek
przewodniczący
Marian Kocon
członek
Iwona Koper
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących sprzedaży przedsiębiorstw w postępowaniu upadłościowym, wpływu przekształcenia spółdzielczych praw do lokali na obciążenia hipoteczne oraz zasad powstawania hipoteki łącznej w przypadku podziału nieruchomości."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji sprzedaży przedsiębiorstwa spółdzielni mieszkaniowej i przekształcenia praw do lokali, co może ograniczać jego bezpośrednie zastosowanie w innych kontekstach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonych kwestii związanych z prawem upadłościowym, prawem rzeczowym i prawem spółdzielczym, a jej rozstrzygnięcie ma istotne znaczenie praktyczne dla wierzycieli hipotecznych i nabywców przedsiębiorstw w upadłości.
“Czy sprzedaż upadłej spółdzielni gasi hipotekę? Sąd Najwyższy analizuje złożone kolizje praw.”
Dane finansowe
WPS: 27 958 907,5 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt II CSK 349/13 POSTANOWIENIE Dnia 27 lutego 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Marian Kocon SSN Iwona Koper (sprawozdawca) w sprawie z wniosku B. Spółki Akcyjnej w W. przy uczestnictwie M. AG z siedzibą w S. (Księstwo Liechtenstein) o wykreślenie hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej w kwocie 27.958.907,50 zł z księgi wieczystej (…) ( macierzystej ) oraz z 77 ksiąg wieczystych nieruchomości współobciążonych ( lokalowych), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 27 lutego 2014 r., skargi kasacyjnej uczestnika postępowania od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 10 grudnia 2012 r., sygn. akt VII Ca (…), uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w K. w sprawie z wniosku B. S.A. (B.) w W. z udziałem M. AG z siedzibą w S. (Księstwo Lichtenstein – dalej jako M.) i G. K. jako syndyka masy upadłości Spółdzielni Mieszkaniowej P. w K. w upadłości oddalił apelację uczestnika M. od postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 20 sierpnia 2012 r. o wykreślenie hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej w kwocie 27.958.907,50 zł z księgi wieczystej (...) (macierzystej) oraz 77 ksiąg wieczystych nieruchomości współobciążonych (lokalowych). Postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym. Notarialną umową przeniesienia własności z dnia 30 stycznia 1997 r. Przedsiębiorstwo Budowlane i Drogowe A. S.A w S. nabyło działkę budowlaną niezabudowaną nr […] o powierzchni 0,5157 ha położoną w K. przy ul. P. wpisaną do księgi wieczystej Kw nr (…). Umową z dnia 23 października 1997 r. Przedsiębiorstwo A. przeniosło własność nieruchomości na Spółdzielnię Mieszkaniową A. w S. Wpis prawa własności nabywcy nastąpił 15 listopada 1997 r. W tym samym dniu w umowie o warunkach przydziału lokali Przedsiębiorstwo A. oświadczyło, że nieruchomość opisaną w Kw (…) wnosi do Spółdzielni Mieszkaniowej A. tytułem wkładu budowlanego na budowę lokali w budynku przy ul P. o pow. 333 m 2 . Strony ustaliły wartość wkładu na kwotę 1.300.000 zł. W dniu 22 lutego 2001 wpisano w księdze wieczystej, że nieruchomość jest zabudowana. W dniu 10 stycznia 2002 r. ujawniona została w KRS nowa nazwa i siedziba Spółdzielni – Spółdzielnia Mieszkaniowa P. z siedzibą w K., co ujawniono w księdze wieczystej 25 marca 2002 r. Umową notarialną sprzedaży z dnia 7 lipca 2001 r. Przedsiębiorstwo A. sprzedało M. O. kilkadziesiąt lokali użytkowych w budynku przy ul P. K. S.A. II Oddział w S. wniósł w dniu 16 lipca 2002 r. o wpis hipoteki przymusowej kaucyjnej do wysokości 40.000.000 zł do księgi wieczystej Kw nr (…). Do wniosku dołączył nakaz zapłaty z 14 listopada 2001 r. (VIII GNc (…)) Sądu Okręgowego w S. zobowiązujący Spółdzielnię A. do zapłaty na rzecz K. kwoty 27.989.907,50 zł z ustawowymi odsetkami, stanowiącej należność z tytułu kredytu udzielonego Przedsiębiorstwu A. na podstawie umowy z dnia z dnia 5 stycznia 2000 r., za który poręczyła Spółdzielnia Mieszkaniowa A.. Dokonany przez referendarza sądowego wpis Sąd Rejonowy w K. uchylił w części na skutek skargi Spółdzielni Mieszkaniowej P. postanowieniem z dnia 14 listopada 2002 r. przez wpisanie w miejsce kwoty 40.000.000 zł kwoty 27.958.907,30 zł. i oddalił dalszy wniosek. Apelacja Spółdzielni Mieszkaniowej P. od tego postanowienia, a następnie jej skarga kasacyjna zostały oddalone. W związku z umowami o ustanowienie własności lokalu i przeniesienie jego własności w dniu 30 lipca 2003 r. referendarz sądowy dokonał następujących wpisów w księdze wieczystej Kw nr (…) pod nr Dz. Kw […]: hipoteka przymusowa kaucyjna łączna do kwoty 40 mln zł na rzecz K. S.A. współobciążająca nieruchomości opisane w Kw (…), Kw (…), Kw (…), Kw (…) i Kw (…). Wpisy zostały sprostowane postanowieniem z dnia 30 września 2004 r. przez wpisanie obniżonej kwoty obciążenia - 27.958.907,50 zł. Sprostowanie zostało ujawnione w Kw nr (…) w dniu 24 listopada 2004 r. W dniu 14 listopada 2008 r. Sąd Rejonowy w K. ogłosił upadłość Spółdzielni Mieszkaniowej P., co ujawniono w księdze wieczystej Kw nr […] w dniu 24 listopada 2004 r. Postanowienie o ogłoszeniu upadłości z możliwością układu zostało zmienione postanowieniem z dnia 6 lutego 2009 r. na upadłość likwidacyjną, wpis postanowienia został dokonany w Kw nr (…) w dniu 17 marca 2009 r. W trakcie postępowania upadłościowego od nieruchomości opisanej w księdze wieczystej Kw nr (…) były odłączane kolejne lokale na podstawie umów zawartych przez Syndyka. W dniu 5 maja 2009 r. Sąd Rejonowy w K. na wniosek M. wykreślił K. S.A. i wpisał M. jako wierzyciela w odniesieniu do wpisanej hipoteki. W dniu 13 kwietnia 2012 r. Syndyk masy upadłości Spółdzielni Mieszkaniowej P. w K. w upadłości i B. S.A. zawarli notarialną umowę sprzedaży upadłego przedsiębiorstwa prowadzonego pod firmą Spółdzielni Mieszkaniowej P., czyli przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55 1 § 1 k.c. W skład przedmiotu sprzedaży wszedł m. innymi udział upadłej do 337.642/1.000.000 części we własności nieruchomości gruntowej zabudowanej kilkupiętrowym budynkiem wielomieszkaniowym, objętej księgą wieczystą (…), a także udział upadłej do 39/64 części we własności nieruchomości lokalowej w budynku przy ul. P. objętej księgą wieczystą (…). Udział upadłej Spółdzielni w nieruchomości macierzystej był obciążony ograniczonymi prawami rzeczowymi w postaci spółdzielczych praw do lokalu przysługujących osobom fizycznym oraz B. w przypadku 39 lokali. Na nieruchomości macierzystej i na lokalach z niej wyodrębnionych ustanowiona była hipoteka przymusowa kaucyjna w wysokości wcześniej wskazanej na rzecz M.. W umowie zawarty został wniosek o: - wykreślenie z działu II księgi wieczystej (…) (macierzystej) i (…) (lokalowej) Spółdzielni Mieszkaniowej P. i wpisanie B. S.A jako właściciela na podstawie umowy sprzedaży z dnia 13 kwietnia 2012 r. oraz art. 45 ust. 3 u.s.m. i art. 24 1 ustawy z dnia 8 lipca 1982 r. (jedn. tekst Dz. U. 2003 r., poz. 707 – dalej jako u.k.w.h.), - o wykreślenie z działu IV księgi macierzystej i z działu IV każdej z ksiąg wieczystych założonych dla wyodrębnionych nieruchomości lokalowych i współobciążonych hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej przysługującej M., na podstawie umowy sprzedaży z dnia 13 kwietnia 2012 r. i art. 317 prawa upadłościowego i naprawczego – ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm., obecnie jedn. tekst Dz. U. 2012 r., poz.1112 ze zm. – dalej u.p.u.n.). Referendarz sądowy w dniu 18 maja 2012 r. dokonał wpisów w księdze wieczystej macierzystej i w księgach wieczystych lokalowych zgodnie z wnioskiem. Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2012 r. utrzymał w mocy zaskarżony skargą przez M. wpis referendarza w części dotyczącej wykreślenia hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej w kwocie 27.958.907,50 zł. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że w dniu sporządzenia umowy sprzedaży przedsiębiorstwa tj. 13 kwietnia 2012 r. z nieruchomości było wyodrębnionych 179 lokali, a dla 77 założono księgi wieczyste dla własnościowego prawa lokalu. Natomiast do dnia orzekania z nieruchomości macierzystej wyodrębniono łącznie 218 lokali w tym 39 powstałych w wynik przekształcenia prawa spółdzielczego w prawo odrębnej własności na rzecz wnioskodawcy. Rozpoznający skargę Sąd uznał, że nie doszło do zarzucanego przez skarżącego naruszenia art. 94 zd. 1 u.k.w.h. i art. 317 ust. 2 u.p.u.n. Przyjął, że do wykreślenia hipoteki obciążającej nieruchomość wchodzącą w skład zbywanego przedsiębiorstwa upadłego nie jest potrzebna zgoda wierzyciela hipotecznego, ani jego oświadczenie o wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, gdyż wpis wykreślenia nie ma charakteru konstytutywnego w przeciwieństwie do wpisu samej hipoteki. Wskazał, że na podstawie art. 317 ust. 2 u.p.u.n. wygasają z mocy prawa ograniczone prawa rzeczowe obciążające nieruchomość wchodzącą w skład przedsiębiorstwa. Podstawą wykreślenia hipoteki jest w takiej sytuacji umowa sprzedaży przedsiębiorstwa upadłego. Przedmiotowa umowa sprzedaży zawiera czynność prawną spełniająca wszystkie wymogi z art. 535 k.c., której przedmiotem jest przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 55 1 k.c. W apelacji od tego postanowienia uczestnik M. zarzucił naruszenie art. 94 u.k.w.h., art. 317 ust. 2 u.p.u.n. i art. 17 18 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jedn. Dz. U. 2013 r., poz. 1222 – dalej u.s.m.) przez przyjęcie, że w wyniku zawarcia przedmiotowej umowy sprzedaży przedsiębiorstwa spółdzielni doszło do nabycia przez B. S.A. współwłasności nieruchomości obciążonej hipoteką łączną i w konsekwencji do wygaśnięcia hipoteki. Zgodnie bowiem z art. 17 18 ust. 1 u.s.m. zbycie w toku postępowania upadłościowego budynku wchodzącego w skład upadłej spółdzielni albo udziału w takim budynku na rzecz nabywcy niebędącego spółdzielnią mieszkaniową powoduje przekształcenie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w prawo odrębnej własności lokalu. Jest to równoznaczne z podziałem nieruchomości, a w takiej sytuacji ma zastosowanie art. 76 ust. 1 u.k.w.h., zgodnie z którym w razie podziału nieruchomości hipoteka dotychczas ją obciążająca przekształca się w hipotekę łączną obciążającą wszystkie nieruchomości utworzone przez podział. Skarżący podnosił, że wygaśnięcie hipoteki na podstawie art. 317 ust. 2 zd. 2 u.p.u.n. nie pociąga za sobą wygaśnięcia hipoteki łącznej powstałej na podstawie art. 76 ust. 1 u.k.w.h., na nieruchomościach lokalowych wyodrębnionych z budynku upadłej na podstawie art. 17 18 ust. 1 u.s.m. Zarzucał, że odmienny pogląd przyjęty w sprawie doprowadził do pozbawienia wierzyciela hipotecznego jakiejkolwiek rekompensaty z tytułu wygaśnięcia jego hipoteki w postępowaniu upadłościowym, gdyż kupujący B. nie wpłacił jakiejkolwiek kwoty tytułu kupna tego składnika przedsiębiorstwa spółdzielni, jakim jest współwłasność zabudowanej nieruchomości. W toku upadłości oszacowano majątek tego przedsiębiorstwa na 1.784.849,44 zł w tym udział w nieruchomości zabudowanej (działce […]) związany z 77 lokalami niewyodrębnionymi na 1.070.000 zł. Zapłacona cena nie uwzględnia natomiast udziału w nieruchomości. Skarżący nie zgodzi się też z poglądem sądu, że przy sprzedaży przedsiębiorstwa upadłego odpowiednio stosuje się art. 535 k.c. Istotą umowy sprzedaży jest bowiem zobowiązanie sprzedawcy do przeniesienia na kupującego własności rzeczy i wydanie jej kupującemu, gdy tymczasem do takiego skutku w odniesienia do nieruchomości objętej Kw nr (…) nie doszło z uwagi na zastosowanie art. 17 18 u.s.m. Nie mógł więc nastąpić skutek przeniesienia własności nieruchomości obciążonej, stanowiącej składnik upadłego przedsiębiorstwa, określony w art. 317 u.p.u.n. w postaci wygaśnięcia hipoteki. Wprawdzie B. S.A. nabył udział w działce […], lecz nie z mocy umowy, a na mocy prawa (art. 17 18 ust. 1 u.s.m.), albowiem już wcześniej nabył prawa do 39 lokali niewyodrębnionych. Sąd Okręgowy w K. nie podzielił tych zarzutów. W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazał, że wygaśnięcie hipoteki nie powoduje wygaśnięcia wierzytelności nią zabezpieczonej, wierzyciel hipoteczny może więc uzyskać zaspokojenie wierzytelności z ceny uzyskanej za zbycie obciążonej wcześniej nieruchomości lub z innego majątku upadłego. W okolicznościach sprawy wierzyciel powinien żądać zaspokojenia od dłużnika głównego, za którego poręczyła upadła Spółdzielnia Mieszkaniowa „P.”. Oddalił zarzut naruszenia art. 535 k.c. podnosząc, że na mocy przepisu szczególnego możliwe jest odstępstwo od zasady, iż skutkiem umowy sprzedaży nieruchomości jest przejście własności na kupującego, co wynika z art. 155 § 1 k.c. Takim zaś przepisem szczególnym w stosunku do art. 535 k.c. jest art.17 18 ust. 1 u.s.m. Skoro więc doszło do sprzedaży przedsiębiorstwa upadłego to jego skutkiem jest wygaśnięcie hipoteki. Postanowienie Sądu Okręgowego zaskarżył uczestnik M. zarzucając w skardze kasacyjnej naruszenie: 1) art. 94 u.k.w.h. i art. 317 ust.2 u.p.u.n., art. 535 k.c. i art. 17 18 u.s.m. – przez przyjęcie, że w wyniku zawarcia w postępowaniu upadłościowym umowy sprzedaży przedsiębiorstwa spółdzielni mieszkaniowej z nabywcą nie będącym spółdzielnią mieszkaniową doszło do nabycia przez kupującego składnika przedsiębiorstwa w postaci współwłasności nieruchomości w całości obciążonej spółdzielczymi własnościowymi prawami do lokali obciążonej hipoteką łączną, które skutkowało wygaśnięciem hipoteki, 2) art. 1 u.s.m., art. 311 u.p.u.n. i art. 55 1 k.c. przez przyjęcie, że w postępowaniu upadłościowym spółdzielni mieszkaniowej doszło do sprzedaży przedsiębiorstwa spółdzielni mieszkaniowej obejmującego cały majątek spółdzielni mieszkaniowej. Wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Sądu Rejonowego w K. i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w K. do ponownego rozpoznania lub uchylenie obu postanowień i zmianę orzeczenia przez wpisanie w dziale IV księgi wieczystej (…) hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej na rzecz uczestnika M. i zasądzanie kosztów postępowania. W uzasadnieniu podstaw skargi kasacyjnej przywołał argumentację przytoczoną uprzednio na poparcie zarzutów apelacji, a nadto podniósł, że jak wynika z księgi wieczystej nr (…) i treści przedmiotowej umowy w oparciu o art. 17 18 u.s.m. całość współwłasności nieruchomości należąca do upadłej stała się współwłasnością właścicieli lokali w wyniku przekształcenia się spółdzielczych własnościowych praw do lokali w odrębne nieruchomości lokalowe (w tym w 39 nieruchomości lokalowych powstałych z przekształcenia spółdzielczych własnościowych praw do lokali przysługujących B.), zatem B. nie nabył tej współwłasności, a tylko w takim przypadku miałby zastosowanie art. 317 p.u.p.n. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zbycie przedsiębiorstwa upadłego (art. 317 u.p.u.n.) powoduje przeniesienie na nabywcę ogółu elementów (rzeczy i praw) wchodzących w jego skład, przykładowo wymienionych w art. 55 1 k.c., chyba że co innego wynika z treści czynności prawnej albo z przepisów szczególnych (art. 55 2 k.c.). Nabycie przedsiębiorstwa w upadłości, podobnie jak nabycie ruchomości, czy nieruchomości, ma charakter nabycia pierwotnego. Powoduje wygaśnięcie praw i roszczeń osobistych ujawnionych przez wpis do księgi wieczystej lub nieujawnionych w ten sposób, lecz zgłoszonych sędziemu komisarzowi w terminie określonym w art. 51 ust. 1 pkt 5. W miejsce prawa, które wygasło, uprawniony nabywa prawo do zaspokojenia wartości wygasłego prawa z ceny uzyskanej ze sprzedaży obciążonej nieruchomości. Zasada ta doznaje wyjątków wynikających z przepisów szczególnych. Wyjątek taki w przypadku nabycia przedsiębiorstwa polega na utrzymaniu w mocy niektórych obciążeń określonych w art. 313 ust. 3 i 4. Zgodnie z art. 17 18 u.s.m. jeżeli w toku postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku upadłej spółdzielni mieszkaniowej nabywcą budynku lub udziału w budynku nie będzie spółdzielnia mieszkaniowa, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu przekształca się w prawo odrębnej własności lokalu lub we własność domu jednorodzinnego. Przekształcenie dokonuje się z mocy samego prawa, nie wymaga więc składania oświadczeń woli. Powstanie w drodze tego przekształcenia odrębnej własności lokalu, odmiennie niż ustanowienie odrębnej własności lokalu w drodze czynności prawnej, nie wymaga wpisu w księdze wieczystej. Przekształcenie się spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w prawo odrębnej własności lokalu lub we własność domu następuje z chwilą sprzedaży budynku lub udziału w budynku, w którym znajdują się lokale będące przedmiotem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Przepis art. 17 18 u.s.m., tak jak art. 16 ust. 1 u.s.m. w odniesieniu do lokatorskiego prawa do lokalu wiąże skutek przekształcenia, ze sprzedażą w toku postępowania upadłościowego budynku nabywcy nie będącemu spółdzielnią mieszkaniową. Trafnie w piśmiennictwie wskazuje się na zmianę stanu prawnego w tym zakresie w stosunku do poprzedzających obecne unormowanie przepisów art. 222 i 231 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze oraz art. 16 u.s.m. w poprzednim brzmieniu, które łączyły przekształcenie prawa do lokalu z chwilą zakończenia likwidacji lub postępowania upadłościowego oraz z dniem wykreślenia spółdzielni z rejestru po zakończeniu jej likwidacji lub postępowania upadłościowego. Przekształcenie w oparciu o art. 17 18 u.s.m. własnościowego prawa do lokalu w odrębną własność lokalu na rzecz osoby uprawnionej uprzednio z tytułu spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, którego podstawa nie wynika z ustawy o postępowaniu upadłościowym, nie stanowi zbycia elementu przedsiębiorstwa upadłej spółdzielni, nie powoduje bowiem przejścia określonego prawa na inny podmiot - nabywcę budynku lub udziału w budynku wchodzącego w skład tego przedsiębiorstwa, w zamian za zapłatę jego równowartości, lecz prowadzi do wygaśnięcie tego prawa. Jego celem nie jest spieniężenie majątku upadłej i zapewnienie środków na zaspokojenie wierzycieli upadłej, a uprawniony z hipoteki nie uzyskuje prawa do zaspokojenia wartości wygasłego prawa z ceny uzyskanej ze sprzedaży obciążonej nieruchomości (tak również w odniesieniu do sprzedaży w trybie art. 313 u.p.u.n. Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia z dnia 14 stycznia 2011 r., II CSK 361/10, II CSK 364/10, niepubl.). Ustanowienie odrębnej własności lokali jest podziałem nieruchomości zarówno z punktu widzenia prawnego, jak i ekonomicznego. Następstwem takiego podziału i ustanowienia odrębnej własności choćby jednego lokalu w obciążonej hipoteką nieruchomości stanowiącej dotąd własność spółdzielni oraz przeniesienie własności tego lokalu na rzecz innej osoby jest co do zasady powstanie hipoteki łącznej (art. 76 u.k.w.h.), chyba że ten skutek w konkretnym przypadku zostanie wyłączony działaniem przepisów szczególnych. Zgodnie z art. 24 1 ust. 2 u.k.w.h., w razie przekształcenia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w prawo własności nieruchomości, księga wieczysta prowadzona dla spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu staje się księgą wieczystą dla nieruchomości, a wpisana w tej księdze hipoteka na spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu obciąża nieruchomość. Przepis ten dotyczy przekształceń uregulowanych w art. 17 18 u.s.m. W takim przypadku księga wieczysta prowadzona dla ograniczonego prawa staje się księgą wieczystą dla nieruchomości, a hipoteka obciążająca to prawo staje się hipoteką na nieruchomości. Zasadnie podnosi skarżący, że w przypadku, gdy wszystkie lokale przed sprzedażą budynku (udziału w budynku) w warunkach określonych w art. 17 18 u.s.m., na rzecz nabywcy, który nie jest spółdzielnią mieszkaniową, stanowiły przedmiot spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, udziały we wspólnej nieruchomości nabyte w wyniku przekształcenia tego prawa w odrębną własność lokalu wyczerpują prawa do całej nieruchomości (udziału w nieruchomości) tj. własności budynku i gruntu. W takiej sytuacji nie następuje przeniesienie tych praw na nabywcę, ze skutkiem określonym w art. 317 ust. 2 zd. 2 u.p.u.n. W obszernych, chociaż w znacznej części pozbawionych znaczenia dla rozstrzygnięcia, ustaleniach faktycznych sprawy brak jest jednak uwzględniającego ten aspekt sprawy ustalenia odnośnie do przedmiotu umowy sprzedaży z dnia 13 kwietnia 2012 r., w szczególności ustalenia, czy jak podnosi skarżący wszystkie lokale przed sprzedażą należącego do upadłej Spółdzielni udziału w budynku, stanowiły przedmiot spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. W tej sytuacji nie sposób odeprzeć sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów art. 311 u.p.u.n., art. 317 ust. 2 u.p.u.n. w zw. z art. 55 1 k.c. i art. 17 18 u.s.m., o prawidłowym albo nieprawidłowym zastosowaniu prawa materialnego można bowiem mówić dopiero wówczas, gdy ustalenia stanowiące podstawę wydania zaskarżonego wyroku pozwalają na ocenę tej kwestii. Z tych względów na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c., a zakresie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego stosownie do art. 108 § 2 w zw. z art. 391 § 1 i art. 398 21 k.p.c., orzeczono jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI