II CSK 349/09
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa o ustalenie, że powódka, jako spadkobierczyni rodziców, pozostawiła poza obecnymi granicami Polski gospodarstwo rolne położone na terytorium dzisiejszej Ukrainy. Celem powództwa było uzyskanie podstawy do dochodzenia rekompensaty za utracone mienie. Sąd Rejonowy w S. uwzględnił powództwo, uznając, że wyrok ustalający jest niezbędny do postępowania administracyjnego o rekompensatę. Sąd Okręgowy w S. oddalił apelację pozwanego Skarbu Państwa, aprobując ustalenia i ocenę prawną sądu pierwszej instancji, a także odrzucając zarzut braku jurysdykcji krajowej, wskazując na wcześniejsze postanowienie w tej sprawie. Sąd Okręgowy nie podzielił również zarzutu niedopuszczalności drogi sądowej. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną pozwanego, uznał za zasadny zarzut naruszenia przepisów dotyczących jurysdykcji krajowej. Powołując się na umowy o pomocy prawnej z Ukrainą i Białorusią, a także na wcześniejsze orzecznictwo Sądu Najwyższego, stwierdził, że w sprawach dotyczących nieruchomości położonych poza granicami Polski jurysdykcję posiadają sądy państwa, na którego terytorium nieruchomość się znajduje. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok sądu pierwszej instancji i odrzucił pozew z powodu braku jurysdykcji krajowej. Podkreślono, że skarga kasacyjna była jedynym środkiem pozwalającym na wzruszenie orzeczenia wydanego z naruszeniem jurysdykcji krajowej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie jurysdykcji krajowej w sprawach dotyczących nieruchomości położonych za granicą, w tym interpretacja umów międzynarodowych i przepisów k.p.c. dotyczących jurysdykcji.
Orzeczenie dotyczy stanu prawnego sprzed nowelizacji przepisów dotyczących unieważniania prawomocnych orzeczeń oraz stosowania rozporządzenia Bruksela I. Konieczność analizy konkretnych umów międzynarodowych.
Zagadnienia prawne (2)
Czy polskie sądy posiadają jurysdykcję krajową do rozpatrywania spraw o ustalenie prawa własności nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nawet jeśli nieruchomość ta w chwili powstania prawa własności znajdowała się w granicach Polski?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, polskie sądy nie posiadają jurysdykcji krajowej w takich sprawach, jeśli nic innego nie wynika z normy jurysdykcyjnej, a okoliczności istotne dla oceny jurysdykcji ustala się według stanu z chwili wszczęcia postępowania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na umowy o pomocy prawnej z Ukrainą i Białorusią, które przyznają wyłączną jurysdykcję sądom państwa, na którego terytorium znajduje się nieruchomość. Podkreślono, że dla jurysdykcji krajowej istotny jest stan z chwili wszczęcia postępowania, a nie historyczne granice państwa.
Czy postanowienie sądu drugiej instancji oddalające zażalenie na postanowienie o braku jurysdykcji krajowej jest prawomocne i wiąże sąd w dalszym postępowaniu, nawet jeśli skarga kasacyjna dotyczy braku jurysdykcji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, postanowienie o braku jurysdykcji krajowej, które nie kończy postępowania w sprawie, nie jest prawomocne w rozumieniu art. 365 § 1 k.p.c. w kontekście skargi kasacyjnej dotyczącej braku jurysdykcji.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że postanowienie o braku jurysdykcji krajowej, które nie kończy postępowania w sprawie, nie podlega zaskarżeniu skargą kasacyjną jako orzeczenie kończące postępowanie. W związku z tym, związanie tym postanowieniem nie stanowi przeszkody do uwzględnienia zarzutu braku jurysdykcji w skardze kasacyjnej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. L. | osoba_fizyczna | powódka |
| Skarb Państwa – Wojewoda (...) | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (14)
Główne
k.p.c. art. 199 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Brak jurysdykcji krajowej jako podstawa do odrzucenia pozwu.
k.p.c. art. 1099
Kodeks postępowania cywilnego
Okoliczności istotne dla oceny jurysdykcji krajowej ustala się według stanu z chwili wszczęcia postępowania.
ustawa z 2005 r. art. 1 § ust. 1
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji praw do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej
Przekazanie stwierdzenia i realizacji prawa do rekompensaty na drogę postępowania administracyjnego.
umowa o pomocy prawnej art. 32
Ustawa z dnia 14 września 1993 r. zawarta pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Ukrainą o pomocy prawnej w stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych
Do stosunków prawnych dotyczących nieruchomości właściwe są prawo i sądy tej umawiającej się strony, na której terytorium nieruchomość jest położona. W sprawie o ustalenie istnienia prawa własności nieruchomości położonej na Ukrainie jurysdykcję posiadają sądy ukraińskie.
Pomocnicze
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Uznano, że wyrok ustalający jest niezbędny do dochodzenia rekompensaty pieniężnej za utracone mienie.
k.p.c. art. 365 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie prawomocnym orzeczeniem sądu. Sąd Najwyższy uznał, że nie dotyczy to postanowienia o braku jurysdykcji, które nie kończy postępowania.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres rozpoznania apelacji. Zarzut naruszenia w skardze kasacyjnej.
k.p.c. art. 398 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Skarga kasacyjna od postanowień kończących postępowanie.
ustawa z 2005 r. art. 5
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji praw do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej
ustawa z 2005 r. art. 7
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji praw do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej
ustawa z 2005 r. art. 9
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji praw do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej
ustawa z 2005 r. art. 20
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji praw do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej
ustawa z 2005 r. art. 27
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji praw do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej
ustawa o SN art. 64
Ustawa z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym
Tryb unieważnienia prawomocnego orzeczenia przez Sąd Najwyższy na wniosek Prokuratora Generalnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak jurysdykcji krajowej polskich sądów do rozpatrywania spraw dotyczących nieruchomości położonych poza granicami Polski, zgodnie z umowami międzynarodowymi i orzecznictwem SN. • Okoliczności istotne dla oceny jurysdykcji krajowej ustala się według stanu z chwili wszczęcia postępowania. • Postanowienie o braku jurysdykcji krajowej, które nie kończy postępowania, nie wiąże sądu w dalszym toku postępowania w takim zakresie, jak postanowienie kończące sprawę.
Odrzucone argumenty
Argumenty sądów niższych instancji o istnieniu jurysdykcji krajowej i dopuszczalności drogi sądowej. • Związanie sądu postanowieniem o braku jurysdykcji krajowej wydanym przez sąd niższej instancji.
Godne uwagi sformułowania
jurysdykcja krajowa i droga sądowa stanowią dwie odrębne przesłanki procesowe, funkcjonujące w odmiennych płaszczyznach • dla obecny jurysdykcji krajowej nie ma znaczenia fakt, iż nieruchomość pozostawała – w chwili, w której istniało stanowiące przedmiot ustalenia prawo własności – w ówczesnych granicach Rzeczypospolitej Polskiej • w tym szczególnym trybie i w każdym czasie Sąd Najwyższy może unieważnić prawomocne orzeczenie, także sądu pierwszej instancji, wtedy, gdy w chwili orzekania dana osoba korzystała z immunitetu sądowego. Ten szczególny przepis nie obują już zatem obecnie braku jurysdykcji krajowej.
Skład orzekający
Jan Górowski
przewodniczący
Hubert Wrzeszcz
sprawozdawca
Barbara Trębska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie jurysdykcji krajowej w sprawach dotyczących nieruchomości położonych za granicą, w tym interpretacja umów międzynarodowych i przepisów k.p.c. dotyczących jurysdykcji."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego sprzed nowelizacji przepisów dotyczących unieważniania prawomocnych orzeczeń oraz stosowania rozporządzenia Bruksela I. Konieczność analizy konkretnych umów międzynarodowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonego problemu jurysdykcji krajowej w kontekście utraconego mienia za granicą, co może być interesujące dla prawników zajmujących się prawem prywatnym międzynarodowym i sprawami odszkodowawczymi.
“Czy polskie sądy mogą rozstrzygać o majątku utraconym za granicą? Sąd Najwyższy mówi stanowcze NIE.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.