II CSK 344/07
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowodowie T. M. i A. M. domagali się od Gminy W. zapłaty 114 982,83 zł za roboty budowlane. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, uznając umowę za ryczałtową i brak podstaw do podwyższenia wynagrodzenia, a także prawidłowo naliczoną karę umowną za opóźnienie. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok, zasądzając 45 244,79 zł, uznając krótszy okres opóźnienia i częściowo zasadność roszczenia o roboty dodatkowe, jednakże uznał ustną umowę za nieważną i powództwo oparte na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu za niedopuszczalne na etapie apelacji. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powodów, uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację i powództwo o zapłatę kwoty 16 773,04 zł, zasądzając tę kwotę od pozwanej na rzecz powodów. Sąd Najwyższy uznał, że nieważność ustnej umowy dotyczącej robót dodatkowych nie stanowi przeszkody do zasądzenia ich wartości na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, gdyż pozwana wzbogaciła się o wartość wykonanych prac, a podstawa faktyczna żądania (wartość wykonanych robót) była w obu przypadkach taka sama. W pozostałej części skargę kasacyjną oddalono.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że nieważność umowy nie wyklucza roszczenia opartego na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu, gdy podstawa faktyczna jest ta sama. Interpretacja art. 321 § 1 k.p.c. w kontekście zmiany podstawy prawnej roszczenia.
Dotyczy specyficznej sytuacji nieważności ustnej umowy o roboty budowlane i zastosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Wymaga tożsamości podstawy faktycznej żądania.
Zagadnienia prawne (3)
Czy nieważność ustnej umowy o roboty dodatkowe wyklucza możliwość dochodzenia zapłaty ich wartości na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nieważność ustnej umowy nie wyklucza możliwości dochodzenia zapłaty wartości wykonanych robót na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, jeśli pozwana wzbogaciła się o wartość tych robót.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że podstawa faktyczna żądania (wartość wykonanych robót) jest ta sama, niezależnie od tego, czy dochodzi się jej jako wynagrodzenia z umowy, czy zwrotu wartości na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Nieważność umowy nie stoi na przeszkodzie uwzględnieniu roszczenia o zwrot wartości prac, które doprowadziły do wzbogacenia pozwanej.
Czy wpis do dziennika budowy o zakończeniu robót montażowych stanowi skuteczne zawiadomienie o zakończeniu wszystkich robót objętych umową o roboty budowlane?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wpis do dziennika budowy dotyczący zakończenia robót montażowych nie jest równoznaczny z zakończeniem wszystkich robót objętych umową, jeśli umowa obejmuje również inne prace (np. remontowe, porządkowe).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że zakończenie robót montażowych, wymagające wpisu do dziennika budowy, nie było równoznaczne z zakończeniem wszystkich prac objętych umową, które obejmowały również prace remontowe, wykonanie ogrodzenia i doprowadzenie terenu do stanu istniejącego. Brak żądania odbioru robót i późniejsze zawiadomienie o zakończeniu prac potwierdziły opóźnienie.
Czy sąd może zasądzić świadczenie na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, jeśli powód dochodził zapłaty jako wynagrodzenia z umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli podstawa faktyczna żądania jest ta sama, a sąd jest związany granicami żądania w zakresie przedmiotu, ale niekoniecznie podstawy prawnej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odwołał się do zasady, że sąd jest związany granicami żądania (art. 321 § 1 k.p.c.), ale podkreślił, że nie można wyrokować co do rzeczy, która nie była przedmiotem żądania, ani z innej podstawy faktycznej. W tym przypadku podstawa faktyczna (wartość wykonanych robót) była ta sama, a jedynie podstawa prawna uległa zmianie z umowy na bezpodstawne wzbogacenie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. M. | osoba_fizyczna | powód |
| A. M. | osoba_fizyczna | powód |
| Gmina W. | instytucja | pozwana |
Przepisy (19)
Główne
k.c. art. 647
Kodeks cywilny
Dotyczy umowy o roboty budowlane, w tym obowiązku zawiadomienia o zakończeniu robót i odbioru.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu.
k.p.c. art. 321 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. Określa granice wyrokowania.
k.p.c. art. 39816
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 39814
Kodeks postępowania cywilnego
Pomocnicze
k.c. art. 631 § § 1
Kodeks cywilny
Wykonawca nie może żądać podwyższenia ryczałtowego wynagrodzenia, chyba że nastąpiła zmiana stosunków, której nie można było przewidzieć i która powoduje rażącą stratę.
k.c. art. 632
Kodeks cywilny
Dotyczy umowy o dzieło, przepisy dotyczące umowy o roboty budowlane nie normują instytucji wynagrodzenia ryczałtowego ani sytuacji jego podwyższenia.
k.c. art. 648 § § 1
Kodeks cywilny
Forma umowy o roboty budowlane.
k.c. art. 415
Kodeks cywilny
Podstawa czynu niedozwolonego.
k.c. art. 478
Kodeks cywilny
k.c. art. 472
Kodeks cywilny
k.c. art. 484
Kodeks cywilny
k.p.c. art. 233
Kodeks postępowania cywilnego
Ocena dowodów.
k.p.c. art. 383
Kodeks postępowania cywilnego
Niedopuszczalna zmiana powództwa w postępowaniu apelacyjnym.
k.p.c. art. 187 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi pozwu, w tym określenie żądania.
k.p.c. art. 39813 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku.
Pb art. 45
Ustawa Prawo budowlane
Pb art. 22 § pkt 3
Ustawa Prawo budowlane
Pb art. 25
Ustawa Prawo budowlane
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nieważność ustnej umowy o roboty dodatkowe nie wyklucza roszczenia opartego na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu. • Podstawa faktyczna żądania zapłaty za wykonane roboty budowlane jest ta sama, niezależnie od podstawy prawnej (umowa vs. bezpodstawne wzbogacenie). • Opóźnienie w wykonaniu robót było krótsze niż ustalił Sąd Okręgowy.
Odrzucone argumenty
Wpis do dziennika budowy o zakończeniu robót montażowych stanowił skuteczne zawiadomienie o zakończeniu wszystkich robót objętych umową. • Sąd Apelacyjny prawidłowo uznał niedopuszczalność zmiany powództwa na etapie postępowania apelacyjnego w zakresie roszczenia opartego na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu. • Sąd Apelacyjny prawidłowo ustalił okres opóźnienia w wykonaniu robót.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku. • Podstawa faktyczna żądania jest w istocie ta sama. Chodzi o zapłatę należności za bezspornie wykonane roboty budowlane przez powodów na rzecz pozwanej, których wartość także nie jest sporna. • Niezastosowanie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu uzasadnia uwzględnienie skargi kasacyjnej w tym zakresie.
Skład orzekający
Gerard Bieniek
przewodniczący-sprawozdawca
Krzysztof Strzelczyk
członek
Katarzyna Tyczka-Rote
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że nieważność umowy nie wyklucza roszczenia opartego na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu, gdy podstawa faktyczna jest ta sama. Interpretacja art. 321 § 1 k.p.c. w kontekście zmiany podstawy prawnej roszczenia."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji nieważności ustnej umowy o roboty budowlane i zastosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Wymaga tożsamości podstawy faktycznej żądania.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu wykonawców robót budowlanych, którzy wykonali prace dodatkowe na podstawie ustnej umowy, a następnie napotykają trudności z uzyskaniem zapłaty z powodu formalnych przeszkód prawnych. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego jest praktyczne i pokazuje, jak można obejść formalizm prawny w celu ochrony słusznych interesów.
“Nieważna umowa, a jednak zapłata? Sąd Najwyższy o bezpodstawnym wzbogaceniu wykonawcy.”
Dane finansowe
WPS: 114 982,83 PLN
wynagrodzenie za roboty dodatkowe: 16 773,04 PLN
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.