II CSK 337/09
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa Urszuli W. przeciwko Zakładowi Opieki Zdrowotnej w Ł. o zapłatę kwoty 77.000 zł tytułem zadośćuczynienia i 2.000 zł skapitalizowanej renty. Powódka doznała porażenia lewego fałdu głosowego po operacji tarczycy, co uznała za powikłanie, o którym nie została odpowiednio poinformowana. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, uznając, że powikłanie było rzadkie (1-5% przypadków) i nie można było go przypisać błędu lekarzy, a powódka wyraziła zgodę na zabieg. Sąd Apelacyjny oddalił apelację, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, zgodnie z którym lekarz nie ma obowiązku informowania o wszystkich możliwych, nawet rzadkich powikłaniach, a jedynie o tych „zwykłych” i „normalnie przewidywalnych”. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 328 § 2 k.p.c. (brak należytego uzasadnienia wyroku) oraz art. 321 § 1 k.p.c. (orzekanie poza granicami żądania). Sąd Najwyższy podkreślił, że roszczenie o zadośćuczynienie na podstawie ustawy o zakładach opieki zdrowotnej (naruszenie prawa do informacji) jest odrębne od roszczenia z art. 445 k.c. (zadośćuczynienie za uszczerbek na zdrowiu). Wskazał również, że obowiązek informowania o następstwach zabiegu, zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, powinien obejmować również rzadkie, ale poważne powikłania, jeśli są przewidywalne. Sąd Najwyższy przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaObowiązek informowania pacjenta o rzadkich, ale poważnych powikłaniach pooperacyjnych; odrębność roszczeń z tytułu błędu medycznego i naruszenia prawa do informacji; granice orzekania sądu.
Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego w dacie zabiegu (ustawa o zakładach opieki zdrowotnej, ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty), choć zasady ogólne dotyczące obowiązku informowania pozostają aktualne.
Zagadnienia prawne (4)
Czy lekarz ma obowiązek informowania pacjenta o rzadkich, ale poważnych powikłaniach pooperacyjnych, nawet jeśli zabieg jest konieczny do ratowania życia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli powikłania te są przewidywalne, nawet jeśli występują rzadko, pacjent powinien być o nich poinformowany. Zakres informacji zależy od rodzaju zabiegu, ale obejmuje poważne uszczerbki na zdrowiu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że obowiązek informowania pacjenta o następstwach zabiegu, zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, obejmuje również te dające się przewidzieć, choćby rzadko występujące, komplikacje, które mają szczególnie niebezpieczny charakter dla zdrowia lub zagrażają życiu. Nie można ograniczać tego obowiązku do powikłań „zwykłych” czy „normalnie przewidywalnych”.
Czy roszczenie o zadośćuczynienie z tytułu naruszenia prawa pacjenta do informacji (ustawa o zakładach opieki zdrowotnej) jest odrębne od roszczenia o zadośćuczynienie za uszczerbek na zdrowiu (kodeks cywilny)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, oba roszczenia mają odrębny charakter, opierają się na innych podstawach faktycznych i prawnych, a także chronią inne dobra.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że roszczenie z ustawy o zakładach opieki zdrowotnej dotyczy naruszenia autonomii pacjenta i prawa do samostanowienia, podczas gdy roszczenie z kodeksu cywilnego dotyczy naprawienia szkody wynikłej z uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. Różnią się także podmioty uprawnione i przedmiot ochrony.
Czy sąd jest związany kwalifikacją prawną roszczenia wskazaną przez powoda w pozwie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie jest związany kwalifikacją prawną roszczenia i powinien orzekać na podstawie przedstawionych okoliczności faktycznych, nawet jeśli powód wskazał błędną podstawę prawną lub nie wskazał jej wcale.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy przypomniał utrwalone stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym przedmiotem procesu jest roszczenie procesowe wynikające z okoliczności faktycznych przedstawionych przez powoda. Sąd powinien uwzględnić roszczenie, jeśli jest ono uzasadnione przytoczoną podstawą faktyczną, niezależnie od błędnej lub braku wskazania podstawy prawnej.
Czy naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 328 § 2 k.p.c. (wymagania dotyczące uzasadnienia wyroku), może stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonego wyroku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny naruszył art. 328 § 2 k.p.c. poprzez zaniechanie zbadania, czy ustalony stan faktyczny mieści się w hipotezie normy prawnej dotyczącej odpowiedzialności za naruszenie prawa pacjenta do informacji, co stanowiło istotne naruszenie przepisów postępowania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Urszula W. | osoba_fizyczna | powódka |
| Zakład Opieki Zdrowotnej w Ł. | instytucja | pozwany |
Przepisy (25)
Główne
u.z.l. art. 31 § ust. 1
Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty
Lekarz ma obowiązek udzielać pacjentowi przystępnej informacji o stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych, leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu. Obowiązek ten obejmuje również rzadkie, ale poważne i przewidywalne powikłania.
u.z.o.z. art. 19a § ust. 1
Ustawa o zakładach opieki zdrowotnej
Pacjent ma prawo do wyrażenia zgody lub odmowy udzielenia zgody na określone świadczenie zdrowotne po uzyskaniu odpowiedniej informacji. Naruszenie tego prawa może skutkować roszczeniem o zadośćuczynienie.
u.z.o.z. art. 19a § ust. 1 w zw. z art. 19 ust. 1 pkt 3
Ustawa o zakładach opieki zdrowotnej
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Uzasadnienie wyroku musi zawierać wskazanie podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia. Zaniechanie zbadania, czy stan faktyczny mieści się w hipotezie normy prawnej, stanowi naruszenie tego przepisu.
k.c. art. 445 § § 1
Kodeks cywilny
Zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę (uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia) jest zasądzane w zależności od staranności i skuteczności zabiegu leczniczego.
Pomocnicze
k.c. art. 416
Kodeks cywilny
k.c. art. 430
Kodeks cywilny
u.z.l. art. 32 § ust. 1
Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty
u.z.l. art. 34 § ust. 1
Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty
u.z.l. art. 34 § ust. 2
Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty
u.z.o.z. art. 19 § ust. 1 pkt 2
Ustawa o zakładach opieki zdrowotnej
u.z.o.z. art. 19 § ust. 1 pkt 3
Ustawa o zakładach opieki zdrowotnej
k.p.c. art. 187 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 199 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 316 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 321 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 366
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 383
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 39815 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 39821
Kodeks postępowania cywilnego
k.c. art. 448
Kodeks cywilny
k.c. art. 444 § § 1
Kodeks cywilny
u.p.p.
Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez Sąd Apelacyjny przepisów postępowania, w szczególności art. 328 § 2 k.p.c. poprzez zaniechanie zbadania, czy stan faktyczny mieści się w hipotezie normy prawnej dotyczącej naruszenia prawa pacjenta do informacji. • Naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 321 § 1 k.p.c. poprzez orzekanie wyłącznie na podstawie art. 445 k.c. i pominięcie art. 19a ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, mimo że okoliczności faktyczne mogły uzasadniać roszczenie z tej drugiej podstawy. • Odrębność roszczenia o zadośćuczynienie z tytułu naruszenia prawa do informacji od roszczenia o zadośćuczynienie za uszczerbek na zdrowiu.
Odrzucone argumenty
Argumenty sądów niższych instancji, że lekarz nie ma obowiązku informowania o rzadkich powikłaniach, jeśli zabieg jest konieczny i powikłanie nie jest „zwykłe” lub „normalnie przewidywalne”. • Stanowisko Sądu Apelacyjnego, że roszczenie oparte na ustawie o zakładach opieki zdrowotnej nie było przedmiotem żądania w pierwszej instancji i nie mogło być oceniane w postępowaniu apelacyjnym.
Godne uwagi sformułowania
„chirurdzy operujący powódkę nie mieli bezpośredniego wpływu na powstanie tego powikłania, jak również nie mieli realnej sposobności, aby temu powikłaniu zapobiec” • „lekarz nie ma obowiązku informowania o wszystkich możliwych, nawet rzadko występujących powikłaniach, ale tylko o następstwach definiowanych w literaturze jako: „zwykłe”, „normalnie przewidywalne”, „przeciętne” • „jeśli zatem w ramach przewidywalnych, choćby nawet występujących rzadko, następstw zabiegu operacyjnego mieszczą się komplikacje, które mają szczególnie niebezpieczny charakter dla zdrowia lub zagrażają życiu, pacjent powinien być o nich poinformowany” • „nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku lekarz ma obowiązek informowania o wszelkich możliwych nawet poważnych skutkach zabiegu operacyjnego niezależnie od rodzaju zabiegu i prawdopodobieństwa ich wystąpienia” • „roszczenie o zadośćuczynienie uregulowane w art. 445 § 1 k.c. oraz roszczenie o zadośćuczynienie uregulowane w art. 19a ustawy o zakładach opieki zdrowotnej będące następstwem zawinionego naruszenia praw pacjenta mają odrębny charakter”
Skład orzekający
Zbigniew Kwaśniewski
przewodniczący
Marian Kocon
członek
Krzysztof Strzelczyk
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Obowiązek informowania pacjenta o rzadkich, ale poważnych powikłaniach pooperacyjnych; odrębność roszczeń z tytułu błędu medycznego i naruszenia prawa do informacji; granice orzekania sądu."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego w dacie zabiegu (ustawa o zakładach opieki zdrowotnej, ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty), choć zasady ogólne dotyczące obowiązku informowania pozostają aktualne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu praw pacjenta – prawa do informacji o ryzyku medycznym, co jest tematem budzącym zainteresowanie zarówno prawników, jak i pacjentów.
“Czy lekarz musi mówić o rzadkich powikłaniach? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice obowiązku informowania pacjenta.”
Dane finansowe
WPS: 77 000 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.