II CSK 33/09
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa o ustalenie, w którym powód J.S. domagał się stwierdzenia, że pełnił funkcję prezesa zarządu pozwanej „O.” Spółki Akcyjnej w okresie od 30 listopada 2004 r. do 16 listopada 2007 r. Sąd Okręgowy w Ł. oddalił powództwo, argumentując, że art. 189 k.p.c. pozwala na ustalenie stosunku prawnego, a nie faktu, chyba że ma on charakter prawotwórczy. Sąd uznał również, że powództwo nie może służyć jako środek do uzyskania dowodów w innym postępowaniu i że powód nie wykazał interesu prawnego, gdyż swoje uprawnienia mógł realizować w postępowaniach wytoczonych przeciwko niemu. Sąd Apelacyjny podzielił te argumenty, oddalając apelację powoda i podkreślając brak uzasadnienia interesu prawnego w żądaniu ustalenia, zwłaszcza w kontekście ewentualnej odpowiedzialności z art. 483 k.s.h. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, oddalił ją, uznając, że powód nie wykazał obiektywnej potrzeby ochrony prawnej, która jest warunkiem skuteczności powództwa o ustalenie. Sąd podkreślił, że interes prawny musi być rozumiany szeroko, ale musi opierać się na rzeczywistej potrzebie udzielenia ochrony prawnej, a nie na subiektywnym odczuciu powoda. Oddalenie powództwa nie pozbawia powoda ochrony sądowej w innych postępowaniach.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Zagadnienia prawne (2)
Czy powód ma interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie, że był prezesem zarządu spółki, jeśli może swoje prawa dochodzić w innym postępowaniu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, powód nie ma interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie, gdyż nie wykazał obiektywnej potrzeby ochrony prawnej, a swoje prawa może dochodzić w innych postępowaniach.
Uzasadnienie
Interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. wymaga obiektywnej potrzeby ochrony prawnej, a nie subiektywnego odczucia powoda. Powód nie wykazał, że nie może uzyskać pełnej ochrony swoich praw w sposób prostszy i łatwiejszy, np. w procesie o świadczenie lub w ramach obrony w postępowaniu wytoczonym przeciwko niemu.
Czy powództwo o ustalenie może służyć do ustalenia faktu pełnienia funkcji w zarządzie spółki?
Odpowiedź sądu
Tak, dopuszczalne jest ustalenie faktu o charakterze prawotwórczym, jeżeli zmierza ono w istocie do ustalenia prawa lub stosunku prawnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że żądanie ustalenia faktu pełnienia funkcji prezesa zarządu prowadzi w istocie do ustalenia stosunku prawnego (organizacyjnego) między członkiem zarządu a spółką. Jednakże, mimo tej kwalifikacji, powództwo zostało oddalone z powodu braku interesu prawnego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J.S. | osoba_fizyczna | powód |
| „O.” Spółka Akcyjna | spółka | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Pozwala na ustalenie istnienia stosunku prawnego lub prawa, a nie tylko faktu, chyba że fakt ma charakter prawotwórczy. Wymaga istnienia interesu prawnego po stronie powoda.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.s.h. art. 483
Kodeks spółek handlowych
Dotyczy odpowiedzialności członków zarządu. Powód wskazywał na potrzebę ustalenia swojej funkcji w celu określenia zakresu tej odpowiedzialności.
k.s.h. art. 368 § § 4
Kodeks spółek handlowych
Reguluje powoływanie członków zarządu przez radę nadzorczą, co było kwestią sporną w sprawie.
k.s.h. art. 2
Kodeks spółek handlowych
Wskazuje na zastosowanie przepisów kodeksu cywilnego do stosunków organizacyjnych w spółkach.
k.c. art. 60
Kodeks cywilny
Dotyczy oświadczeń woli.
k.c. art. 65
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni oświadczeń woli.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy obowiązku rozpoznania zarzutów apelacji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak obiektywnej potrzeby ochrony prawnej po stronie powoda. • Powód może dochodzić swoich praw w innych postępowaniach. • Interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. musi być rzeczywisty i obiektywny.
Odrzucone argumenty
Szerokie rozumienie interesu prawnego z uwzględnieniem konstytucyjnej zasady dostępu do sądu. • Kwestia ważności powołania powoda na funkcję prezesa nie została rozstrzygnięta żadnym orzeczeniem sądowym. • Ustalenie funkcji prezesa pozwoli znieść niepewność co do zakresu odpowiedzialności powoda z art. 483 k.s.h. • Żądanie dotyczy ustalenia istnienia stosunku prawnego, a nie tylko faktu. • Rada nadzorcza poprzez uchwały dotyczące sprawozdania finansowego pośrednio powołała powoda na piastuna organu spółki. • Wybór E.W. na prezesa zarządu nie był skuteczny.
Godne uwagi sformułowania
interes prawny, rozumiany jako potrzeba uzyskania ochrony prawnej, stanowi merytoryczną przesłankę opartego na podstawie z art. 189 k.p.c. powództwa o ustalenie, warunkującą jego skuteczność. • nie można zakwestionować interesu prawnego w żądaniu ustalenia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma ono znaczenie zarówno dla obecnych jak i przyszłych możliwych, ale obiektywnie prawdopodobnych stosunków prawnych i praw, czy sytuacji prawnej podmiotu występującego z żądaniem. • nie zawsze przy tym stosunek organizacyjny będzie wyłączną podstawą wykonywania obowiązków przez członka zarządu. • nie zawsze przy tym stosρισunek organizacyjny będzie wyłączną podstawą wykonywania obowiązków przez członka zarządu.
Skład orzekający
Iwona Koper
przewodniczący, sprawozdawca
Zbigniew Kwaśniewski
członek
Kazimierz Zawada
członek
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.