II CSK 314/11

Sygn. akt II CSK 314/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 lutego 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak SSN Marta Romańska (sprawozdawca) w sprawie z powództwa Genowefy S. i Andrzeja S. przeciwko Magdalenie B. o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 10 lutego 2012 r., skargi kasacyjnej pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 30 grudnia 2010 r., uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. 2 Uzasadnienie Genowefa S. i Andrzej S. wystąpili przeciwko Magdalenie B. z żądaniem pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego - postanowienia Sądu Rejonowego z 14 lipca 2008 r., I Ns 350/06, co do rozstrzygnięcia w pkt II sentencji. Powodowie twierdzili, że wierzytelność stwierdzona tym tytułem wykonawczym, którą pozwana nabyła w drodze cesji od Piotra B., wygasła w związku z jej potrąceniem z wierzytelnością przysługującą powodom w stosunku do Piotra B. Magdalena B. wniosła o oddalenie powództwa i zarzuciła, że oświadczenie powodów o potrąceniu wierzytelności było bezskuteczne, gdyż ich wierzytelność w stosunku do Piotra B. nie stała się wymagalna przed 27 grudnia 2008 r., kiedy to uprawomocniło się postanowienie Sądu Rejonowego, I Ns 350/06, co oznaczało, że wymagalna stała się wierzytelność nim zasądzona. Roszczenie regresowe powoda wobec Piotra B. dotyczyło umowy kredytowej zaciągniętej przez spółkę cywilną założoną przez Andrzeja S. i Piotra B., a zatem rozliczenia zobowiązań z umowy kredytowej zawartej przez spółkę mogą dotyczyć Piotra B. tylko co do okresu, gdy był on jej wspólnikiem. Wyrokiem z 6 lipca 2010 r. Sąd Okręgowy pozbawił wykonalności tytuł wykonawczy – zaopatrzone klauzulą wykonalności postanowienie Sądu Rejonowego z 14 lipca 2008 r., l Ns 350/06 w punkcie II w części dotyczącej Piotra B., a w pozostałej części powództwo oddalił. Rozstrzygnięcie zapadło po ustaleniu, że 29 kwietnia 1999 r. powodowie w udziale do 1/2 oraz Ewa B. i Piotr B. w udziałach po 1/4 kupili nieruchomość gruntową, stanowiącą działkę nr 178/1. Andrzej S. i Piotr B. 4 maja 1999 r. zawarli umowę spółki cywilnej, a 28 czerwca 1999 r. jako wspólnicy tej spółki, zawarli z Bankiem PKO SA umowę o kredyt, z którego środki miały być przeznaczone na sfinansowanie budowy obiektu gastronomicznego z parkingiem na nieruchomości w G. Na zabezpieczenie spłaty kredytu na tej nieruchomości ustanowiono hipotekę zwykłą do kwoty 527.000 zł. Do 30 listopada 2001 r. kredytobiorcy spłacili łącznie 211.108,03 zł oraz 35.346,35 DEM. Od listopada 2001 r. już tylko Andrzej S. spłacał kredyt. Od 1 3 grudnia 2001 r. do 31 marca 2009 r. spłacił kapitał W wysokości 593.810,94 zł i 35.764,57 euro oraz odsetki w wysokości 232.496,66 zł i 20.156,60 euro. Z dniem 1 sierpnia 2002 r. do spółki cywilnej przystąpił Konrad S., a Piotr B. wystąpił z niej 30 września 2002 r. Postanowieniem z 14 lipca 2008 r., I Ns 350/06, Sąd Rejonowy zniósł współwłasność nieruchomości stanowiącej działkę nr 178/1 w G. w ten sposób, że przyznał ją na wyłączną własność powodom na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej i zasądził od nich solidarnie na rzecz Piotra B. i Ewy B. spłaty w kwotach po 123.715,71 zł. Wartość zabudowanej nieruchomości wynosiła wówczas 678.477 zł. Obliczając spłaty należne uczestnikom Sąd uwzględnił zabezpieczenie hipoteczne obciążające nieruchomość w wysokości 183.614,16 zł i za podstawę określenia ich wysokości przyjął kwotę 494.862,84 zł. Postanowienie uprawomocniło się z dniem 26 listopada 2008 r. Powód przez pełnomocnika wezwał Piotra B. do zapłaty kwoty 459.076,59 zł jako połowy wysokości kredytu, który spłacił. Piotr B. nie odebrał pisma z 15 lipca 2008 r., gdyż przebywał poza Polską. List zawierający oświadczenie powoda został wrzucony do jego pocztowej skrzynki odbiorczej. Umową z 7 stycznia 2009 r. Piotr B. przelał na pozwaną wierzytelność stwierdzoną postanowieniem Sądu Rejonowego z 14 lipca 2008 r. W piśmie z 24 czerwca 2009 r. powodowie złożyli pozwanej oświadczenie o potrąceniu wierzytelności w wysokości 540.307,33 zł przysługującej im w stosunku do Piotra B. w związku ze spłaceniem zaciągniętego kredytu z wierzytelnością pozwanej w stosunku do nich w wysokości 123.715,71 zł. W ocenie Sądu Okręgowego powództwo oparte na podstawie art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. było zasadne, przy czym pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego mogło nastąpić tylko co do Piotra B., który został skutecznie wezwany do zapłaty kwoty 459.076,59 zł. Wrzucenie listu zawierającego oświadczenie woli do skrzynki pocztowej adresata, nawet pod jego nieobecność, skutkuje złożeniem mu oświadczenia woli z chwilą, gdy może się on zapoznać z jego treścią. Wierzytelność powoda o zwrot połowy spłaconej należności kredytowej stała się wymagalna z chwilą skutecznego złożenia Piotrowi B. 4 oświadczenia woli wzywającego go do jej zapłacenia w terminie 14 dni od otrzymania wezwania. Skuteczne było też skierowane do pozwanej oświadczenie z 24 czerwca 2009 r. o potrąceniu wierzytelności. Doszło ono do Piotra B. zanim powodowie powzięli wiadomość o przelewie wierzytelności przysługującej Piotrowi B. w stosunku do nich, co dawało im uprawnienie do złożenia pozwanej oświadczenia o potrąceniu wierzytelności (art. 513 § 1 w zw. z art. 498 § 1 k.c. oraz art. 513 § 2 k.c.). Zgodnie z art. 864 k.c. za zobowiązania spółki cywilnej wspólnicy odpowiedzialni są solidarnie. Odpowiedzialności za długi spółki cywilnej powstałe w czasie trwania spółki nie uchyla zmiana jej składu osobowego, w tym również wystąpienie ze spółki jednego ze wspólników. Odpowiedzialność tę ponoszą zarówno aktualni jak i byli wspólnicy spółki cywilnej, jeżeli w okresie powstania zobowiązania byli wspólnikami spółki cywilnej. Sąd uznał, że Piotr B. odpowiada za spłatę zaciągniętego kredytu, gdyż w czasie, gdy powstał dług z tego tytułu był wspólnikiem spółki cywilnej. Już po wystąpieniu ze spółki cywilnej Piotr B. aneksował umowę kredytową oraz umowę o spłatę długu. Możliwość dochodzenia od niego roszczeń regresowych nie została ograniczona przez zawarcie w momencie wystąpienia ze spółki z pozostałymi wspólnikami umowy o zwolnienie go z zobowiązań. Oceniając wysokość roszczeń regresowych powodów, Sąd uwzględnił różnicę pomiędzy wartością nieruchomości ustaloną przez Sąd Rejonowy w sprawie l Ns 35006, a wartością stanowiącą podstawę do obliczenia spłat należnych uczestnikom, która wynosiła 183.614,16 zł i stanowiła równowartość kapitału kredytowego, zabezpieczonego hipotecznie na nieruchomości, pozostającego do spłaty w momencie znoszenia współwłasności. Udział wspólników w zyskach i stratach spółki cywilnej był w chwili zaciągania zobowiązania równy, a zatem każdy z kredytobiorców powinien w równych częściach partycypować w skutkach obciążenia hipotecznego. Przez obniżenie podstawy wymiaru spłat do majątków uczestników nie weszły aktywa w wysokości po 45.903,54 zł, zaś powodowie zostali wzbogaceni o kwotę 91.807,08 zł. Jednocześnie obowiązek rozliczenia się z obniżonej wartości nieruchomości spoczywał na obu kredytobiorcach wobec Genowefy S. i Ewy B., które kredytu nie 5 zaciągnęły, a były współwłaścicielami nieruchomości. Powodom przysługiwała w stosunku do Piotra B. wierzytelność przynajmniej w kwocie 258.458,82 zł. Wobec zaliczenia kwoty 91.807,08 zł na poczet spłaty kredytu, z uwagi na obciążenie hipoteczne nieruchomości, powodowie nie mogli żądać od Piotra B. spełnienia ich roszczeń regresowych dotyczących części kredytu spłaconej po wydaniu postanowienia z 14 lipca 2008 r. znoszącego współwłasność. Kapitał pozostający do spłaty na ten dzień wynosił 183.614,16 zł. Od 1 grudnia 2001 r. do 14 lipca 2008 r. powód dokonał spłaty kapitału przynajmniej w kwocie 516.917,64 zł. Na podstawie art. 867 § 2 k.c. i art. 376 § 1 k.c. przysługuje mu zatem roszczenie regresowe do Piotra B. co do połowy tej kwoty. Wskutek złożonego pozwanej oświadczenia o potrąceniu wierzytelności, stosowanie do art. 498 § 2 k.c., obie wierzytelności umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej, tj. co do kwoty 123.715.71 zł, wynikającej z punktu II sentencji postanowienia Sądu Rejonowego z 14 lipca 2008 r., I Ns 350/06. Wyrokiem z 30 grudnia 2010 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanej od wyroku z 6 lipca 2010 r. i zasądził od niej na rzecz powodów kwotę 2.700 zł tytułem kosztów postępowania. Sąd Apelacyjny zaakceptował ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, za wyjątkiem tego, że pismo z 15 lipca 2008 r. zawierające wezwanie Piotra B. do zapłaty dotarło do adresata. W to miejsce Sąd Apelacyjny ustalił, że wezwanie dłużnika do zapłaty nastąpiło we wcześniejszym okresie, a mianowicie w toku postępowania o zniesienie współwłasności prowadzonego przed Sądem Rejonowym, l Ns 350/06, na skutek doręczenia Piotrowi B. na rozprawie 3 lipca 2008 r. pisma procesowego uczestników z 20 czerwca 2008 r. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy sformułował prawidłowe wnioski co do mających podstawę w art. 498 § 1 i 2 k.c. i w art. 513 § 2 k.c. skutków oświadczenia powodów złożonego Magdalenie B. w piśmie z 24 czerwca 2009 r. Sąd Apelacyjny podzielił też argumentację Sądu Okręgowego co do odpowiedzialności Piotra B. za zobowiązanie z tytułu kredytu. Wskazał przy tym, że ustawodawca nie przyznał spółce cywilnej podmiotowości prawnej. Użyty w art. 864 k.c. zwrot „zobowiązanie spółki” jest skrótem językowym i dotyczy wszystkich 6 zobowiązań, których podmiotami są łącznie wspólnicy i które powstały po ich stronie dlatego, że są wspólnikami spółki cywilnej. Za takie zobowiązania wspólnicy odpowiadają solidarnie. Piotr B. zaciągnął zobowiązanie kredytowe w czasie, gdy był wspólnikiem spółki cywilnej oraz w związku z działalnością tej spółki. Jego zobowiązanie nie ustało z chwilą wystąpienia ze spółki. O sposobie wzajemnego rozliczenia się dłużników solidarnych decyduje treść istniejącego między nimi stosunku prawnego. Wobec braku szczególnych postanowień w umowie spółki, stosownie do art. 867 § 1 i 2 k.c., Andrzej S. był uprawniony zażądać od Piotra B. połowy spłaconego przez niego zadłużenia kredytowego. W kwestii wysokości roszczenia regresowego Sąd Apelacyjny podkreślił, że obowiązkiem powoda jest udowodnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o zasadności jego żądania, a nie wszelkich związanych ze sprawą. Niezbędne dla rozstrzygnięcie sprawy było ustalenie, czy wierzytelność przedstawiona do potrącenia z wierzytelnością wynikającą z powyższego tytułu wykonawczego spowodowała wskazywany przez powodów skutek. Dla oceny zasadności powództwa bez znaczenia było, że materiał dowodowy nie pozwalał na precyzyjne ustalenie, jakiej wysokości roszczenie regresowe przysługiwało powodowi względem Piotra B. W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego z 30 grudnia 2010 r. pozwana zarzuciła, że wyrok ten zapadł z naruszeniem prawa materialnego (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.), a mianowicie: - art. 871 k.c. w zw. z art. 863 § 1 i 2 k.c. przez ich niezastosowanie; - art. 498 § 1 i 2 k.c. przez błędną wykładnię i pominięcie braku tożsamości podmiotowej potrącanych wierzytelności; - art. 498 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 502 k.c. w zw. z art. 6 k.c. przez przyjęcie, że doszło do potrącenia wierzytelności, w sytuacji gdy powodowie nie wykazali wysokości kwoty przedstawionej do potrącenia oraz nie udowodnili wymagalności swego roszczenia. Pozwana zarzuciła nadto, że zaskarżony wyrok zapadł z naruszeniem przepisów postępowania, skutkującym jego nieważnością oraz mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (art. 398 § 1 pkt 2 k.p.c.), a mianowicie: - art. 379 § 1 pkt 3 k.p.c. w zw. z art. 498 § 1 k.c. w zw. z art. 513 § 2 k.c. przez przyjęcie, że powodowie mieli możliwość i skutecznie potrącili wierzytelność jaka przysługiwała powodowi do Piotra B. z tytułu spłaty zaciągniętego przez nich kredytu, podczas gdy rozliczenia 7 dotyczące tych dwóch wierzytelności objęte są powagą rzeczy osądzonej, gdyż w toku postępowania przed Sądem Rejonowym, I Ns 350/06, rozliczenie tych roszczeń zostało oddalone z uwagi na fakt, iż zgłoszone żądanie rozliczenia spłaconych rat kredytu nie dotyczyło powodów jako współwłaścicieli oraz Ewy i Piotra B., a Andrzeja S. i Piotra B. jako wspólników spółki cywilnej, działających w imieniu spółki i reprezentujących jej interesy; - art. 233 § 2 k.p.c. wyrażające się w rażąco dowolnej ocenie materiału dowodowego; - art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c. poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia wyroku i pominięcie w nim okoliczności podnoszonych w toku rozprawy apelacyjnej, a odnoszących się do zarzutu skuteczności potrącenia roszczeń powodów z uwagi na fakt, iż w chwili złożenia oświadczenia o potrąceniu znaczna część rat była przedawniona, a zatem nie mogły one zostać potrącone z wierzytelnością pozwanej. Pozwana wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości ewentualnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 1. Ocenę zasadności skargi kasacyjnej trzeba zacząć od zarzutów skarżącej zgłoszonych w ramach drugiej podstawy kasacyjnej (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.), bowiem badanie, czy w konkretnej sprawie prawo materialne zostało właściwe zastosowane jest możliwe po wykluczeniu takich uchybień procesowych, które by mogły istotnie wpłynąć na ustaloną podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.), co wyklucza możliwość skutecznego zgłoszenia w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 233 § 2 k.p.c. przez dowolną ocenę materiału dowodowego. Zarzuty kasacyjne mogą natomiast dotyczyć naruszenia takich przepisów procesowych, które Sąd drugiej instancji miał obowiązek zastosować z urzędu lub też na wniosek strony, a zatem także art. 378 § 1 k.p.c. oraz art. 328 § 2 k.p.c. w zw. art. 391 § 1 k.p.c., przy czym ich zasadność zależy od stwierdzenia, że konkretne uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 8 2. Bezzasadnie pozwana zarzuciła, że zaskarżony wyrok zapadł w warunkach nieważności postępowania spowodowanej tym, że rozliczenia dotyczące potrącanych wierzytelności objęte są powagą rzeczy osądzonej po oddaleniu żądania rozliczenia dłużników zobowiązania kredytowego przez Sąd Rejonowy w sprawie I Ns 350/06 (art. 379 § 1 pkt 3 k.p.c.). Sprawa zakończona postanowieniem Sądu Rejonowego była sprawą o zniesienie współwłasności, a w postępowaniu o takim przedmiocie sąd władny jest rozstrzygać spory, o jakich mowa w art. 618 k.p.c. i to wyłącznie pomiędzy współwłaścicielami. O innych roszczeniach niż wymienione w art. 618 k.p.c. sąd w takiej sprawie nie orzeka, choćby były to roszczenia przysługujące niektórym współwłaścicielom w stosunku do innych współwłaścicieli. Zgłoszone w sprawie o zniesienie współwłasności żądanie rozliczenia spłaconych rat kredytu nie dotyczyło powodów jako współwłaścicieli nieruchomości oraz Ewy i Piotra B., a Andrzeja S. i Piotra B. jako wspólników spółki cywilnej. Oddalenie w sprawie o zniesienie współwłasności żądania rozliczenia spłaconych przez powoda rat kredytu miało podstawę w tym, że wierzytelność powoda nie miała związku ze stosunkiem współwłasności. Nie oznaczało to jednak, że powód został pozbawiony możliwości dochodzenia wierzytelności przysługującej mu w stosunku do Piotra B. w innym postępowaniu ani także, że został pozbawiony możliwości potrącenia tej wierzytelności z wierzytelnością przysługującą Piotrowi B. w stosunku do niego. Odmowa ta nie tworzy stanu powagi rzeczy osądzonej w sporze o istnienie wierzytelności powoda w stosunku do Piotra B. w związku ze spłaceniem zobowiązania kredytowego ani także w sporze dotyczącym możliwości potrącenia tej wierzytelności z wierzytelnością przysługującą Piotrowi B. w stosunku do powoda. 3. Stosownie do art. 328 § 2 k.p.c. uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. W związku z art. 391 § 1 k.p.c. przepis ten ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu apelacyjnym. Odpowiednie stosowanie art. 328 § 2 k.p.c. do uzasadnienia orzeczenia sądu drugiej instancji oznacza, że uzasadnienie to nie 9 musi zawierać wszystkich elementów uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji; sąd odwoławczy obowiązany jest jednak zamieścić w uzasadnieniu takie elementy, które ze względu na treść apelacji i zakres rozpoznania, są potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z 18 sierpnia 2010 r., II PK 46/10, nie publ. z 9 września 2010 r., I CSK 679/09, nie publ.). Sąd Apelacyjny wskazał, które spośród ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego akceptuje, a w jakim zakresie i z jakich przyczyn wprowadza zmiany w obrębie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, objaśnił także podstawę prawną rozstrzygnięcia i odniósł się do zarzutów apelacyjnych. Trafnie jednak skarżący zarzuca, że Sąd Apelacyjny pominął ustosunkowanie się w motywach zaskarżonego wyroku do zdarzeń, które miały miejsce w postępowaniu apelacyjnym i mogły spowodować skutki materialnoprawne. Na rozprawie apelacyjnej pełnomocnik pozwanej oświadczył, że „powodowie nie wykazali wysokości potrąconej wierzytelności, a to dlatego, iż powód spłacał kredyt na przestrzeni dłuższego okresu czasu, a biorąc pod uwagę termin przedawnienia roszczeń w obrocie gospodarczym, co najwyżej potrącone mogłyby być te spłaty, które miały być dokonane między czerwcem 2006 r. a czerwcem 2009 r.”. Sąd Apelacyjny nie wyjaśnił, dlaczego pominął to oświadczenie, czy prowadziło ono do zgłoszenia zarzutu przedawnienia, a jeśli nie, to z jakich przyczyn taki charakter nie mógł mu być przypisany. Granice rozpoznania sprawy w postępowaniu apelacyjnym wyznaczone zostały w art. 378 § 1 k.p.c. Sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania (uchwała składu siedmiu sędziów SN z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55). W tej sytuacji obowiązkiem Sądu drugiej instancji jest odniesienie się do wszystkich zdarzeń i zarzutów zgłoszonych w postępowaniu apelacyjnym, które mogły spowodować skutki materialnoprawne. 3. Z ustaleń przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia wynika, że powód i Piotr B. zaciągnęli zobowiązanie kredytowe w okresie, gdy byli wspólnikami spółki 10 cywilnej. Trafnie Sąd Apelacyjny zauważył, że spółka cywilna nie jest podmiotem prawa lecz umową prawa cywilnego, co oznacza, że stroną stosunków cywilnoprawnych oraz podmiotami wynikających z nich praw i obowiązków są wspólnicy, a nie sama spółka. Odpowiedzialność za zaciągnięte zobowiązania ponoszą zatem wspólnicy, a nie spółka. Do wspólników a nie do spółki należy też majątek wspólny. Możliwość dokonania rozliczenia, którego dotyczy art. 871 k.c. oczywiście nie zależy od zakończenia stosunku spółki i nie jest warunkowana możliwością dokonania podziału, o jakim stanowi art. 875 k.c. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z 3 marca 2005 r., II CK 474/04, nie publ.: „nie ma podstaw do przenoszenia reguł rządzących rozliczeniami w razie rozwiązania spółki cywilnej (art. 875 k.c.) na odmienną instytucję zwaną zwrotem wkładu i części majątku ustępującemu wspólnikowi (art. 871 k.c.)”. Piotr B. mógł zatem dochodzić roszczeń, dla których podstawą jest powołany wyżej przepis. Roszczenia te dotyczyły jednak majątku spółki cywilnej, a zasady odpowiedzialności za zobowiązania spółki reguluje art. 864 k.c., z którego wynika, że wspólnicy odpowiadają za nie solidarnie. Wspólnicy spółki cywilnej, którzy zaciągnęli konkretne zobowiązania odpowiadają za nie wobec wierzycieli także po ustąpieniu ze spółki. Odpowiedzialność ta nie ma związku ze zwrotem wkładu i części majątku ustępującemu wspólnikowi, a same zobowiązania nie mogą być też przedmiotem podziału po zakończeniu stosunku spółki, bo tego rodzaju „podział” nie mógłby wiązać wierzycieli. Zobowiązanie kredytowe, którego dotyczy rozpoznawana sprawa zostało zaciągnięte przez powoda i Piotra B., w okresie, gdy byli wspólnikami spółki cywilnej. Za to zobowiązanie powód i Piotr B. odpowiadali wobec banku solidarnie. Skoro powód zaspokoił wierzyciela, to na podstawie art. 376 k.c. mógł żądać od Piotra B. zwrotu przypadającej na niego części spełnionego świadczenia. Z tego przepisu – w ocenie Sądów obu instancji - wynika podstawa wierzytelności powoda w stosunku do Piotra B. potrąconej z wierzytelnością o spłatę w związku ze zniesieniem współwłasności, a pozwana w związku z tą kwalifikacją prawną nie zgłosiła zarzutów. Nie ma przeszkód, by przed rozliczeniem rozwiązanej spółki cywilnej lub przed rozliczeniem występującego wspólnika (art. 871 k.c.), wspólnik, który spłacił 11 dług jako współdłużnik solidarny (art. 864 k.c.), dochodził od innego dłużnika przypadającej na niego części świadczenia. 4. Przesłanki dopuszczalności potrącenia, jako kompensacyjnego sposobu regulowania zobowiązań, oznaczone są w art. 498 § 1 i 2 k.c. W wyroku z 24 września 2004 r., I CK 141/04, nie publ., Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przesłanką decydującą o dopuszczalności potrącenia jest między innymi „wzajemność wierzytelności”. Oznacza to istnienie dwóch wierzytelności, w sytuacji gdy uprawnieni z tych wierzytelności są względem siebie równocześnie wierzycielami i dłużnikami. Zgodnie z orzeczeniem sądu w sprawie o zniesienie współwłasności, za dokonanie spłaty na rzecz Piotra B. powodowie odpowiadają solidarnie, a wierzycielem Piotra B. o zwrot części świadczenia na podstawie art. 376 § 1 k.c. jest powód. Skoro jednak powód odpowiada wobec Piotra B. za całość świadczenia (art. 366 § 1 k.c.), to całe to świadczenie może rozliczyć przy wykorzystaniu potracenia z wierzytelnością przysługującą mu wzajemnie do Piotra B. i ze skutkiem – wymagającym uwzględnienia w sprawie z powództwa przeciwegzekucyjnego – także na rzecz powódki. 5. Sąd Apelacyjny przyjął, że wierzytelność Piotra B. do powodów dotycząca spłaty stała się wymagalna 27 grudnia 2008 r., a wierzytelność powoda do Piotra B. o zwrot połowy kredytu zaciągniętego wspólnie, a spłaconego przez powoda – 3 lipca 2008 r. Wierzytelność powoda stała się zatem wymagalna wcześniej niż przelana na pozwaną wierzytelność Piotra B., co sprawia, że potrącenie dokonane oświadczeniem z 24 czerwca 2009 r. było w świetle art. 519 k.c. dopuszczalne. Sąd Apelacyjny zaakceptował stanowisko Sądu Okręgowego, że powód mógł przedstawić do potrącenia z wierzytelnością Piotra B. przynajmniej kwotę 258.458,82 zł, spłaconą przez powoda po 1 grudnia 2002 r., bo wcześniej Piotr B. także uczestniczył w spłacaniu kredytu. Skoro potrącenie spełnia funkcję zapłaty wierzytelności, to jego dokonanie wymaga określenia poszczególnych rozliczanych w ten sposób wierzytelności i wyrażenia oceny, czy zastosowany prawny środek jednostronnego zwolnienia się z tego długu jest skuteczny i w jakim zakresie. Dokonanie rozliczenia wierzytelności przez potrącenie wymaga precyzyjnego zidentyfikowania potrącanych wierzytelności, a - w związku z treścią art. 502 k.c. - 12 także wskazania, kiedy powstały potrącane wierzytelności. Bez tego nie jest możliwe zastosowanie powołanego przepisu przy ocenie przesłanek decydujących o dopuszczalności i granicach skutecznego potrącenia. Rozstrzygające znaczenie w rozumieniu tego przepisu ma okoliczność, czy wierzytelność nie uległa jeszcze przedawnieniu w chwili wystąpienia możliwości potrącenia. Możliwość ta następuje wówczas, gdy występują kumulatywnie wszystkie przesłanki, jakie wymienia art. 498 § 1 k.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z 24 września 2004 r., I CK 141/04, nie publ.). Precyzyjne zidentyfikowanie potrącanej wierzytelności jest istotne także i z tego powodu, że po dokonaniu potrącenia nie mogą pozostać wątpliwości co do tego, jakie wzajemne wierzytelności i w jakich graniach przysługują jeszcze rozliczającym się w ten sposób stronom. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. jw