II CSK 283/14
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną dotyczącą wpisu hipoteki przymusowej, uznając, że wniosek o wpis był bezzasadny z uwagi na wykreślenie hipoteki przed datą złożenia wniosku.
Wnioskodawca domagał się wpisu hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej do księgi wieczystej, która została wcześniej wykreślona. Sądy niższych instancji oddaliły wniosek, wskazując na wygaśnięcie hipoteki w związku z umową sprzedaży przedsiębiorstwa w postępowaniu upadłościowym. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, skupił się na ograniczonej kognicji sądu wieczystoksięgowego, stwierdzając, że kluczowe znaczenie ma stan prawny z daty złożenia wniosku. Ponieważ hipoteka została wykreślona przed złożeniem wniosku o wpis, a wpis wykreślenia nie został skutecznie zaskarżony w odpowiednim terminie, wniosek o wpis musiał zostać oddalony.
Sprawa dotyczyła wniosku o wpis hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej do księgi wieczystej. Wnioskodawca, M. [...], domagał się wpisu hipoteki w kwocie ponad 27 milionów złotych. Hipoteka ta została pierwotnie wpisana do księgi wieczystej nieruchomości macierzystej, a następnie wykreślona w związku z umową sprzedaży przedsiębiorstwa upadłej Spółdzielni Mieszkaniowej P. przez syndyka masy upadłości. Wnioskodawca twierdził, że hipoteka powinna zostać wpisana również do ksiąg wieczystych lokali, które powstały w wyniku przekształcenia praw do lokali. Sądy niższych instancji (Sąd Rejonowy i Sąd Okręgowy) oddaliły wniosek, uznając, że hipoteka wygasła i została prawidłowo wykreślona. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, podkreślił, że postępowanie wieczystoksięgowe ma ograniczoną kognicję – sąd bada jedynie wniosek, dołączone dokumenty i treść księgi wieczystej. Kluczowe znaczenie ma stan prawny z daty złożenia wniosku. Ponieważ hipoteka została wykreślona z księgi wieczystej macierzystej przed datą złożenia wniosku o wpis, a wpis wykreślenia nie został skutecznie podważony w odpowiednim terminie, wniosek o wpis musiał zostać oddalony, niezależnie od późniejszych rozważań dotyczących skutków umowy sprzedaży w postępowaniu upadłościowym. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, wniosek o wpis hipoteki nie może zostać uwzględniony, jeśli hipoteka została wykreślona przed datą złożenia wniosku, a wpis wykreślenia nie został skutecznie podważony.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił ograniczoną kognicję sądu wieczystoksięgowego, który bada jedynie wniosek, dołączone dokumenty i treść księgi wieczystej. Kluczowe znaczenie ma stan prawny z daty złożenia wniosku. Ponieważ hipoteka została wykreślona przed złożeniem wniosku, a wpis wykreślenia nie został skutecznie zaskarżony, wniosek o wpis musiał zostać oddalony.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie skargi kasacyjnej
Strona wygrywająca
Bank [...] Spółki Akcyjnej w W.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. [...] | inne | wnioskodawca |
| Bank [...] Spółki Akcyjnej w W. | spółka | uczestnik |
| Spółdzielnia Mieszkaniowa P. w K. | inne | upadła |
Przepisy (15)
Główne
k.p.c. art. 626 § 8 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Wpisy w księdze wieczystej są dokonywane tylko na wniosek i w jego granicach, które wyznacza żądanie wniosku i jego podstawa faktyczna.
k.p.c. art. 626 § 8 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Ograniczona kognicja sądu wyłącza badanie innych dokumentów i okoliczności, które nie wynikają z wniosku, dołączonych dokumentów ani z treści księgi wieczystej.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna do oddalenia skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 13 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o postępowaniu w sprawach o wpis do księgi wieczystej.
u.p.u.n. art. 317 § 2
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze
Kwestia wygaśnięcia hipoteki w związku z umową sprzedaży przedsiębiorstwa w postępowaniu upadłościowym.
u.k.w.h. art. 76 § 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Pomocnicze
k.p.c. art. 518 § 1 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zaskarżenie wpisu wykreślenia nie miało wpływu na jego skuteczność ocenianą w dacie złożenia wniosku.
k.p.c. art. 520 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada, że każdy ponosi koszty związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.
u.s.m. art. 17
Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych
u.s.m. art. 18
Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych
u.s.m. art. 1
Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych
u.p.u.n. art. 311
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze
k.c. art. 535
Kodeks cywilny
k.c. art. 55 § 1
Kodeks cywilny
u.k.w.h. art. 94
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ograniczona kognicja sądu wieczystoksięgowego. Kluczowe znaczenie stanu prawnego z daty złożenia wniosku o wpis. Wykreślenie hipoteki przed datą złożenia wniosku o wpis. Nieskuteczne zaskarżenie wpisu wykreślenia hipoteki.
Odrzucone argumenty
Argumenty skarżącego dotyczące skutków umowy sprzedaży przedsiębiorstwa w postępowaniu upadłościowym dla hipoteki.
Godne uwagi sformułowania
wpisy w księdze wieczystej są dokonywane tylko na wniosek i w jego granicach ograniczona kognicja sądu wyłącza nie tylko badanie innych dokumentów, niż dołączone do wniosku lub znajdujące się w aktach księgi wieczystej, ale także okoliczności, które nie wynikają z wniosku o wpis, dołączonych do niego dokumentów ani z treści księgi wieczystej decydujące znaczenie dla tej oceny ma stan rzeczy istniejący w chwili złożenia wniosku, którym sąd rozpoznający wniosek o wpis jest związany błędny jest pogląd Sądu Okręgowego odnośnie do skutków zbycia w postępowaniu upadłościowym [...] dla bytu prawnego hipoteki
Skład orzekający
Bogumiła Ustjanicz
przewodniczący
Marian Kocon
członek
Iwona Koper
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie ścisłej kognicji sądu wieczystoksięgowego i znaczenia stanu prawnego z daty złożenia wniosku o wpis."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wykreślenia hipoteki przed złożeniem wniosku o wpis.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Orzeczenie wyjaśnia fundamentalne zasady postępowania wieczystoksięgowego, co jest kluczowe dla praktyków. Choć stan faktyczny jest złożony, rozstrzygnięcie opiera się na proceduralnych aspektach, co czyni je ważnym, ale nie sensacyjnym.
“Kiedy wpis hipoteki jest niemożliwy? Sąd Najwyższy przypomina o kluczowych zasadach postępowania wieczystoksięgowego.”
Dane finansowe
WPS: 27 958 907,5 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt II CSK 283/14 POSTANOWIENIE Dnia 11 marca 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bogumiła Ustjanicz (przewodniczący) SSN Marian Kocon SSN Iwona Koper (sprawozdawca) w sprawie z wniosku M. […] z siedzibą w S. (Księstwo Liechtenstein) przy uczestnictwie Banku […] Spółki Akcyjnej w W. o wpis hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej w kwocie 27.958.907,50 zł do księgi wieczystej […], po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 11 marca 2015 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 4 października 2013 r., sygn. akt VII Ca […], oddala skargę kasacyjną i wniosek uczestnika o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE W dniu 13 kwietnia 2012 r. syndyk masy upadłości Spółdzielni Mieszkaniowej P. w K. zawarł z Bankiem […] S.A (B.[…]) w W. notarialną umowę sprzedaży upadłego przedsiębi orstwa prowadzonego pod firmą Spółdzielni Mieszkaniowej P., w skład którego wszedł udział upadłej do 337 642/1 000 000 części we współwłasności nieruchomości, zabudowanej kilkupiętrowym budynkiem wielomieszkaniowym, położonej w K. przy ul. P […], objętej księgą wieczystą […] (macierzystą), obciążony ograniczonymi prawami rzeczowymi w postaci spółdzielczych własnościowych praw do lokali przysługujących osobom fizycznym oraz Bankowi […] S.A (B.[…]) w W., co do 39 lokali. Na podstawie wniosku zawartego w § 7 umowy referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w K. w dniu 18 maja 2012 r., wpisał do księgi wieczystej […], jako właściciela udziału w nieruchomości B. […] oraz wykreślił hipotekę kaucyjną łączną w dziale IV księgi wieczystej […]. Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 10 grudnia 2012 r. (sygn. akt VII Ca […]) oddalił apelację wierzyciela – M. […] zaskarżającą postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 20 sierpnia 2012 r utrzymującego w mocy wykreślenie hipoteki. Na skutek skargi kasacyjnej M. […] Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 27 lutego 2014 r. (II CSK 349/13) uchylił postanowienie Sądu Okręgowego i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Referendarz w Sądzie Rejonowym w K. w dniu 4 czerwca 2012 r. wpisał w księgach wieczystych spółdzielczych własnościowych praw do lokali, obciążających udział Spółdzielni Mieszkaniowej P. we współwłasności nieruchomości objętej księgą wieczystą […] , w tym w księdze wieczystej […] przekształcenie tych praw w odrębną własność lokali i ujawnił na podstawie art. 17 18 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. tekst Dz.U. z 2013 r., poz. 1322, dalej jako „u.s.m.”) ich właścicieli, nie wpisując jednocześnie w księgach wieczystych wyodrębnionych lokali, w tym w księdze wieczystej […] hipoteki łącznej kaucyjnej w kwocie 27 985 907,50 zł na rzecz M […]. W skardze na to orzeczenie, wniesionej w dniu 25 czerwca 2012 r., M. […] zamieścił wniosek o wpis hipoteki kaucyjnej łącznej w kwocie 27 958 907, 50 zł do księgi wieczystej […]. Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 28 grudnia 2012 r., sprostowanym postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z dnia 20 marca 2014 r., oddalił wniosek przyjmując, że na podstawie umowy sprzedaży z dnia 13 kwietnia 2012 r. w związku z art. 317 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm., jedn. tekst Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm. - dalej jako „u.p.u.n.”) wygasła i w związku z tym została wykreślona hipoteka wpisana do księgi macierzystej i ksiąg wieczystych nieruchomości lokalowych, wobec czego nie można było dokonać wpisu hipoteki do ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości lokalowych powstałych w następstwie przekształcenia na podstawie art. 17 18 u.s.m. Stanowisko to podzielił Sąd Okręgowy w K. oddalając zaskarżonym obecnie postanowieniem z dnia 4 października 2013 r. apelację M. […] od postanowienia Sądu Rejonowego. W skardze kasacyjnej wnioskodawcy nawiązującej do wcześniejszych zarzutów apelacji, skarżący zarzucił naruszenie art. 76 ust, 1 i art. 94 u.k.w.h., art. 317 ust. 2 u.p.u.n., art. 535 k.c. i art. 17 18 u.s.m., art. 1 u.s.m., art. 311 u.p.u.n. i art. 55 1 k.c., art. 628 8 k.p.c. w zw. z art. 76 ust. 1 u.k.w.h. Wnosił o uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie obu postanowień i ich zmianę przez orzeczenie co do istoty sprawy i wpisanie w dziale IV Kw […] hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej w kwocie 27.958.907,50 zł na rzecz wnioskodawcy. Sąd Najwyższy zważył , co następuje: Zgodnie z art. 626 8 § 1 k.p.c., wpisy w księdze wieczystej są dokonywane tylko na wniosek i w jego granicach, które wyznacza żądanie wniosku i jego podstawa faktyczna. Stosownie do art. 626 8 § 2 k.p.c., zakreślającego kognicję sądu rozpoznającego wniosek o wpis, zarówno w pierwszej jak i drugiej instancji (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2011 r., II CSK 538/10, nie publ.) sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Ograniczona kognicja sądu wyłącza nie tylko badanie innych dokumentów, niż dołączone do wniosku lub znajdujące się w aktach księgi wieczystej, ale także okoliczności, które nie wynikają z wniosku o wpis, dołączonych do niego dokumentów ani z treści księgi wieczystej, jeżeli miałyby one stanowić podstawę uwzględnienia wniosku o wpis. Niedopuszczalne jest prowadzenie w postępowaniu o wpis postępowania dowodowego mającego na celu poszukiwanie podstawy wpisu, która nie wynika z dokumentów dołączonych do wniosku. Sąd odwoławczy bada jedynie, czy w świetle dokumentów załączonych do wniosku i treści księgi wieczystej wpis, bądź jego odmowa przez sąd pierwszej instancji była uzasadniona. Decydujące znaczenie dla tej oceny ma stan rzeczy istniejący w chwili złożenia wniosku, którym sąd rozpoznający wniosek o wpis jest związany (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2009 r., III CZP 80/09, OSNC 2010, nr 6, poz. 84). Jeżeli w dacie wniesienia wniosku o wpis nie istnieje jego podstawa, wniosek podlega a limine oddaleniu. Poza tak określoną kognicją sądów rozpoznających wniosek o wpis hipoteki z dnia 25 czerwca 2012 r. pozostawało rozważanie i ocena skutków umowy z dnia 13 kwietnia 2012 r. dla bytu prawnego przedmiotowej hipoteki stanowiącej zabezpieczenie wierzytelności wnioskodawcy. Warunkiem uwzględnienia wniosku o wpis było istnienie w dacie jego złożenia wpisu hipoteki w księdze wieczystej nieruchomości macierzystej (zob. m. in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2014 r., II CSK 530/13, II CSK 531/13, nie publ.). Jednak hipoteka przymusowa kaucyjna łączna została wykreślona z księgo [...] w dniu 18 maja 2012 r. Zgodnie z art. 518 1 § 3 k.p.c. zaskarżenie wpisu jej wykreślenia przez M. […] nie miało wpływu na jego skuteczność ocenianą w dacie złożenia wniosku. Wpis wykreślenia nie został pozbawiony skuteczności w następstwie uchylenia przez Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 27 lutego 2014 r. postanowienia Sądu Okręgowego w K. o utrzymaniu w mocy wykreślenia hipoteki z księgi macierzystej przez referendarza sądowego w dniu 18 maja 2012 r. i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Powołane postanowienie Sądu Najwyższego nie może być też brane pod uwagę przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie z tej racji, że wydane zostało po dacie zaskarżonego postanowienia Sądu Okręgowego. W tej sytuacji ubocznie jedynie pozostaje stwierdzić, że chociaż z przyczyn już uprzednio wskazanych w orzecznictwie (zob. m. in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2014 r., II CSK 349/13, II CSK 352/13, II CSK 353/13, II CSK 361/13, wszystkie nie publ.) błędny jest pogląd Sądu Okręgowego odnośnie do skutków zbycia w postępowaniu upadłościowym, na rzecz osoby nie będącej spółdzielnią mieszkaniową, przedsiębiorstwa spółdzielni mieszkaniowej, obejmującego udział we własności zabudowanej nieruchomości gruntowej, obciążony spółdzielczymi własnościowymi prawami do lokalu, dla bytu prawnego hipoteki obciążającej nieruchomość, w ramach której w następstwie takiej sprzedaży doszło do wyodrębnia własności lokali, to nie może to mieć wpływu na ocenę zasadności skargi kasacyjnej, a tym samym na wynik rozstrzygnięcia. Mając to na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oddalił skargę kasacyjną oraz wniosek uczestnika o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, a to wobec braku podstaw do odstąpienia od zasady określonej w art. 520 § 1 k.p.c.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI