II CSK 259/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego w P., które oddaliło jej apelację od postanowienia Sądu Rejonowego o oddaleniu żądania ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. Sąd Rejonowy ustalił, że małżeństwo zostało zawarte w 2004 r., a rozwiązane przez rozwód w 2008 r. W umowie majątkowej małżonkowie postanowili o rozszerzonej wspólności ustawowej. Sąd pierwszej instancji uznał, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy nowelizującej z 2004 r., do stosunków majątkowych należy stosować przepisy obowiązujące w czasie zawierania umowy, co wyłączało zastosowanie art. 43 § 2 i 3 k.r.o. Sąd Okręgowy aprobował to stanowisko. Sąd Najwyższy uznał jednak zarzut naruszenia art. 5 ust. 3 ustawy nowelizującej za zasadny. Wskazał, że wykładnia przepisów przejściowych, w szczególności art. 5 ust. 3 i ust. 5 pkt 3, wymaga rozważenia, czy żądanie ustalenia nierównych udziałów wiąże się z postępowaniem o podział majątku wspólnego. Sąd Najwyższy przyjął, że żądanie to nie jest ściśle związane z postępowaniem o podział majątku i że przepisy przejściowe nie wyłączały stosowania art. 43 § 2 i 3 k.r.o. do oceny żądania ustalenia nierównych udziałów, nawet jeśli umowa majątkowa przewidywała rozszerzoną wspólność. W związku z tym uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWykładnia przepisów przejściowych ustawy nowelizującej Kodeks rodzinny i opiekuńczy z 2004 r. w kontekście ustalania nierównych udziałów w majątku wspólnym, zwłaszcza w przypadku umów o rozszerzoną wspólność majątkową.
Dotyczy stanu prawnego związanego z ustawą nowelizującą z 2004 r. i jej przepisami przejściowymi. Konieczność indywidualnej oceny 'ważnych powodów' i stopnia przyczynienia się do powstania majątku wspólnego w każdej konkretnej sprawie.
Zagadnienia prawne (2)
Czy w sprawie o podział majątku wspólnego, gdy wspólność ustała po wejściu w życie ustawy nowelizującej Kodeks rodzinny i opiekuńczy z 2004 r., można zastosować art. 43 § 2 i 3 k.r.o. do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, jeśli małżonkowie zawarli umowę o rozszerzoną wspólność majątkową?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, można zastosować art. 43 § 2 i 3 k.r.o. do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, nawet jeśli małżonkowie zawarli umowę o rozszerzoną wspólność majątkową, a wspólność ustała po wejściu w życie ustawy nowelizującej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że przepisy przejściowe ustawy nowelizującej (art. 5 ust. 3 i ust. 5 pkt 3) nie wyłączają stosowania art. 43 § 2 i 3 k.r.o. do oceny żądania ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. Wykładnia systemowa i funkcjonalna przemawia za tym, że możliwość sądowego ustalenia nierównych udziałów nie była wyłączona, nawet w przypadku umownego określenia udziałów w umowie majątkowej.
Jak należy interpretować przepisy przejściowe (art. 5 ust. 3 i art. 5 ust. 5 pkt 3) ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw w kontekście żądania ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przepis art. 5 ust. 3 ustawy nowelizującej, który stanowi o stosowaniu przepisów obowiązujących w czasie zawierania umowy majątkowej do stosunków majątkowych opartych na takiej umowie, nie wyłącza możliwości zastosowania art. 43 § 2 i 3 k.r.o. do żądania ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, jeśli wspólność ustała po wejściu w życie ustawy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy rozróżnił stosunki majątkowe między małżonkami od postępowania o podział majątku i ustalenie nierównych udziałów. Stwierdził, że art. 5 ust. 5 pkt 3 ustawy nowelizującej dotyczy podziału majątku, gdy wspólność ustała przed wejściem w życie ustawy, a nie żądania ustalenia nierównych udziałów. W związku z tym, do oceny żądania ustalenia nierównych udziałów, gdy wspólność ustała po wejściu w życie ustawy, należy stosować przepisy w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji, w tym art. 501 k.r.o. odsyłający do art. 43 § 2 i 3 k.r.o.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. W. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| J. W. | osoba_fizyczna | uczestnik |
Przepisy (10)
Główne
k.r.o. art. 43 § § 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Możliwość ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym z uwzględnieniem stopnia przyczynienia się każdego z małżonków do powstania tego majątku, z ważnych powodów.
k.r.o. art. 43 § § 3
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przy ocenie stopnia przyczynienia się do powstania majątku wspólnego uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.
ustawa nowelizująca art. 5 § ust. 3
Ustawa o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw
Do stosunków majątkowych małżonków opartych w dniu wejścia w życie ustawy na umowie majątkowej małżeńskiej stosuje się nadal przepisy obowiązujące w czasie zawierania umowy.
Pomocnicze
k.r.o. art. 50 § pkt 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
W brzmieniu sprzed nowelizacji, stanowił, że udziały małżonków w majątku wspólnym są równe, chyba że umówiono się inaczej, w przypadku włączenia do wspólności przedmiotów należących do majątków odrębnych.
ustawa nowelizująca art. 5 § ust. 5 pkt 3
Ustawa o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw
Przepisy dotychczasowe stosuje się do podziału majątku wspólnego małżonków, jeżeli wspólność majątkowa małżeńska ustała przed wejściem w życie ustawy.
k.p.c. art. 567 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
W postępowaniu o podział majątku wspólnego sąd rozstrzyga także o żądaniu ustalenia nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Ocena dowodów sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego (podstawa skargi kasacyjnej niedopuszczalna).
k.p.c. art. 3983 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawy skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 39815 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 5 ust. 3 ustawy nowelizującej przez przyjęcie, że do żądania ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym stosuje się przepisy obowiązujące przed wejściem w życie ustawy nowelizującej. • Naruszenie art. 43 § 2 i 3 k.r.o. przez ich niezastosowanie.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 233 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez dokonanie oceny dowodów sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego (niedopuszczalny w skardze kasacyjnej).
Godne uwagi sformułowania
Sądy orzekające prawidłowo przyjęły, że, zgodnie z regulacją intertemporalną zawartą w art. 5 ust. 3 ustawy nowelizującej, do stosunków majątkowych uczestników stosuje się przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy nowelizującej. • Dyrektywy wykładni systemowej przemawiają za trafnością drugiego z prezentowanych poglądów, który nota bene dominował w nauce prawa. • Nie można wymagać, aby małżonkowie już w chwili zawierania umowy majątkowej przewidywali, który z nich w przyszłości nie będzie należycie przyczyniać się do powstania majątku wspólnego. • Przez ważne powody w orzecznictwie rozumie się takie okoliczności, które oceniane z punktu widzenia zasad współżycia społecznego sprzeciwiają się przyznaniu jednemu z małżonków korzyści z tej części majątku wspólnego, do powstania której ten małżonek się nie przyczynił.
Skład orzekający
Teresa Bielska-Sobkowicz
przewodniczący
Barbara Myszka
sprawozdawca
Krzysztof Strzelczyk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wykładnia przepisów przejściowych ustawy nowelizującej Kodeks rodzinny i opiekuńczy z 2004 r. w kontekście ustalania nierównych udziałów w majątku wspólnym, zwłaszcza w przypadku umów o rozszerzoną wspólność majątkową."
Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego związanego z ustawą nowelizującą z 2004 r. i jej przepisami przejściowymi. Konieczność indywidualnej oceny 'ważnych powodów' i stopnia przyczynienia się do powstania majątku wspólnego w każdej konkretnej sprawie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie SN rozstrzyga istotną kwestię wykładni przepisów przejściowych dotyczących podziału majątku wspólnego, co jest częstym problemem w sprawach rodzinnych. Pokazuje, jak Sąd Najwyższy koryguje błędne interpretacje sądów niższych instancji.
“Czy umowa o rozszerzoną wspólność majątkową zamyka drogę do nierównych udziałów w podziale majątku? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
rodzina
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.