II CSK 250/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuW sprawie o dział spadku i zasiedzenie udziałów w gospodarstwie rolnym, uczestniczki A. T. i S. O. wniosły o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie udziałów należących do spadkobierców A. B. c. P. Sąd Rejonowy w Z. uwzględnił ten wniosek. Następnie Sąd Okręgowy w Z., w wyniku apelacji, zmienił postanowienie, stwierdzając, że M. B. (ojciec uczestniczek) zasiedział udziały należące do jego dzieci (J. B., A. B.) i wnuczki (G. W.). Postanowienie to zostało zaskarżone skargami kasacyjnymi przez G. W. i A. B. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargi, uznał za zasadne zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Wskazał, że Sąd Okręgowy orzekł ponad żądaniem wniosku, naruszając art. 321 § 1 k.p.c., ponieważ żaden z uczestników nie domagał się stwierdzenia nabycia udziałów przez M. B. Ponadto, Sąd Najwyższy stwierdził oczywistą wadliwość uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego, które było sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym i nie wskazywało źródeł przedstawionych ustaleń. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja zasady orzekania ponad żądaniem w postępowaniu nieprocesowym, wymogi dotyczące uzasadnienia orzeczenia, zasady ustalania samoistnego posiadania przez współwłaściciela w celu zasiedzenia.
Dotyczy specyficznej sytuacji zasiedzenia udziałów w gospodarstwie rolnym, ale zasady procesowe i materialne mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd może orzec o nabyciu przez zasiedzenie przez osobę inną niż wskazana we wniosku lub przez innego uczestnika postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie może orzec o nabyciu przez zasiedzenie przez osobę inną niż wskazana we wniosku lub przez innego uczestnika postępowania, z uwagi na zasadę orzekania ponad żądaniem (art. 321 § 1 k.p.c.).
Uzasadnienie
Zasada ne eat iudex ultra petita partium ma zastosowanie również w postępowaniu nieprocesowym. Sąd nie może orzekać co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. W sprawie o stwierdzenie zasiedzenia nie ma zastosowania art. 670 § 1 k.p.c. dotyczący obowiązku badania z urzędu kto jest spadkobiercą.
Czy wadliwe uzasadnienie orzeczenia sądu drugiej instancji, sprzeczne z materiałem dowodowym i nie wskazujące źródeł ustaleń, stanowi podstawę do uchylenia orzeczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wadliwe uzasadnienie orzeczenia, które jest sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym i nie wskazuje źródeł ustaleń, stanowi podstawę do uchylenia orzeczenia.
Uzasadnienie
Uzasadnienie Sądu Okręgowego było sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym, przedstawiało fakty, których źródła nie wskazało, co stanowi rażącą sprzeczność z wymogami art. 328 § 2 k.p.c. i przesądza o potrzebie uchylenia postanowienia.
Jakie są wymagania dotyczące wykazania samoistnego posiadania udziału przez jednego ze współwłaścicieli w celu zasiedzenia?
Odpowiedź sądu
Współwłaściciel zmieniający charakter swego posiadania nieruchomości wobec idealnego udziału należącego do innego współwłaściciela spoczywa ciężar udowodnienia, że w określonym czasie posiadając całą nieruchomość wykonywał nie tylko prawo do przysługującego mu udziału we współwłasności, ale w zakresie pozostałych udziałów był posiadaczem samoistnym.
Uzasadnienie
Ogląd rzeczywistości ma następować z perspektywy zachowań zasiadującego. Jego zachowanie, wyraźnie manifestowane na zewnątrz - w sposób jawny dla otoczenia, w szczególności wobec tych współwłaścicieli - ma wskazywać na wolę władania całą rzeczą z wyłączeniem innych współwłaścicieli. Zastosowanie domniemania z art. 339 k.c. wymaga wykazania przez współwłaściciela, że posiada rzecz ponad swoje prawo wynikające ze współwłasności. Surowe wymagania wobec współwłaściciela zmieniającego zakres posiadania samoistnego uzasadnione jest bezpieczeństwem stosunków prawnych i ochroną własności.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| G. W. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| J. B. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| A. B. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| A. T. | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| S. O. | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo Z. | organ_państwowy | uczestnik |
Przepisy (10)
Główne
k.p.c. art. 321 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. Zasada ta ma zastosowanie również w postępowaniu nieprocesowym.
k.p.c. art. 398 § 15 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do orzeczenia Sądu Najwyższego.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia orzeczenia.
Pomocnicze
k.p.c. art. 13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis art. 321 § 1 k.p.c. ma zastosowanie w postępowaniu nieprocesowym.
k.p.c. art. 610 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Odesłanie zawarte w tym przepisie nakazujące w sprawach o stwierdzenie zasiedzenia stosować odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego dotyczące stwierdzenia nabycia spadku, nie obejmuje art. 670 § 1 k.p.c.
k.c. art. 339
Kodeks cywilny
Zastosowanie domniemania z art. 339 k.c. wymaga wykazania przez współwłaściciela, że posiada rzecz ponad swoje prawo wynikające ze współwłasności.
k.c. art. 206
Kodeks cywilny
Dotyczy uprawnienia do współposiadania całości rzeczy przez współwłaściciela.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 398 § 20
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do orzeczenia Sądu Najwyższego.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Ocena dowodów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez Sąd Okręgowy zasady orzekania ponad żądaniem (art. 321 § 1 k.p.c.). • Wadliwość uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego, które było sprzeczne z materiałem dowodowym i nie wskazywało źródeł ustaleń.
Godne uwagi sformułowania
Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. • Zasada ne eat iudex ultra petita partium należy do podstawowych zasad rządzących rozstrzyganiem spraw w procesie cywilnym. • Sąd drugiej instancji nie rozpoznał istoty sprawy. • Epicki charakter uzasadnienia pozostaje w rażącej sprzeczności z wymogami wynikającymi z art. 328 § 2 k.p.c. • Ogląd rzeczywistości ma następować z perspektywy zachowań zasiadującego. • Surowe wymagania wobec współwłaściciela zmieniającego zakres posiadania samoistnego uzasadnione jest bezpieczeństwem stosunków prawnych i ochroną własności.
Skład orzekający
Marian Kocon
przewodniczący
Anna Kozłowska
sprawozdawca
Władysław Pawlak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zasady orzekania ponad żądaniem w postępowaniu nieprocesowym, wymogi dotyczące uzasadnienia orzeczenia, zasady ustalania samoistnego posiadania przez współwłaściciela w celu zasiedzenia."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zasiedzenia udziałów w gospodarstwie rolnym, ale zasady procesowe i materialne mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonych kwestii zasiedzenia i podziału spadku, a Sąd Najwyższy podkreśla fundamentalne zasady procesowe, co jest istotne dla praktyków prawa.
“Sąd Najwyższy: Czy sąd może przyznać coś, o co nikt nie prosił? Kluczowa lekcja o zasadzie orzekania ponad żądaniem.”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.