II CSK 240/17

Sąd Najwyższy2018-02-02
SNCywilneprawo rzeczoweŚrednianajwyższy
nieruchomości rolneprzetargzameldowaniemiejsce zamieszkaniarolnik indywidualnyustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymiustawa o kształtowaniu ustroju rolnegoskarga kasacyjnacudzoziemiec

Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną powoda, uznając za prawidłowe stanowisko sądów niższych instancji, że nie wykazał on wymaganego okresu zamieszkania w gminie, co uniemożliwiło mu udział w przetargu na sprzedaż nieruchomości rolnej.

Powód, obywatel francuski, domagał się ustalenia nieważności umowy sprzedaży nieruchomości rolnej, twierdząc, że został niesłusznie wykluczony z przetargu. Sądy obu instancji uznały, że powód nie wykazał wymaganego przez przepisy zamieszkania w gminie, co było warunkiem dopuszczenia do przetargu. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że brak wymaganego zameldowania na pobyt stały uniemożliwił udział w przetargu i nie stanowił dyskryminacji.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej powoda, obywatela francuskiego, który domagał się ustalenia nieważności umowy sprzedaży nieruchomości rolnej. Powód twierdził, że został niesłusznie wykluczony z przetargu na sprzedaż tej nieruchomości, ponieważ nie przedłożył wymaganego zaświadczenia o zameldowaniu na pobyt stały w gminie, w której położona była nieruchomość lub gminie sąsiedniej, co było warunkiem uczestnictwa w przetargu dla rolników indywidualnych. Sądy niższych instancji – Sąd Okręgowy i Sąd Apelacyjny – oddaliły powództwo, uznając, że powód nie wykazał spełnienia wymogu zamieszkania w wymaganej gminie przez odpowiedni okres, a dokument zameldowania na pobyt stały był jedynym dopuszczalnym dowodem. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 lutego 2018 r. oddalił skargę kasacyjną. Sąd Najwyższy podkreślił, że przepisy ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, w brzmieniu obowiązującym w dacie przetargu, wymagały od uczestników wykazania zamieszkania w określonej gminie, a dowodem tego zamieszkania był dokument określający zameldowanie na pobyt stały. Sąd uznał, że powód nie przedłożył takiego dokumentu, a jego twierdzenia o innym sposobie udowodnienia miejsca zamieszkania, w tym odwołanie do art. 25 Kodeksu cywilnego, nie były zasadne. Sąd Najwyższy stwierdził, że wymogi przetargowe były takie same dla wszystkich uczestników, niezależnie od ich narodowości, a powód miał możliwość uzyskania wymaganego zameldowania. W konsekwencji, oddalono skargę kasacyjną i zasądzono koszty postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, zgodnie z przepisami ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, dokument zameldowania na pobyt stały jest wymaganym dowodem potwierdzającym spełnienie warunku zamieszkania.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że przepisy te w sposób jednoznaczny wskazują na zameldowanie na pobyt stały jako wyłączny dowód spełnienia przesłanki zamieszkania, co ma na celu zapewnienie sprawnego i przejrzystego przebiegu przetargu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalenie skargi kasacyjnej

Strona wygrywająca

Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w Warszawie, R.B.

Strony

NazwaTypRola
S.G.osoba_fizycznapowód
R.B.osoba_fizycznapozwany
Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w Warszawieinstytucjapozwany
Agencja Nieruchomości Rolnych w Warszawieinstytucjapoprzednik prawny pozwanego

Przepisy (16)

Główne

u.g.n.r. art. 29 § ust. 3b pkt 1

Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa

Określa warunek zamieszkania rolnika indywidualnego w gminie położenia nieruchomości lub gminie sąsiedniej jako podstawę ograniczenia uczestników przetargu.

u.g.n.r. art. 29 § ust. 3d

Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa

Stanowi, że dowodem potwierdzającym zamieszkanie na potrzeby stosowania art. 29 ust. 3b pkt 1 jest dokument określający zameldowanie na pobyt stały.

u.k.u.r. art. 6 § ust. 1

Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego

Definiuje rolnika indywidualnego, w tym wymóg zamieszkania co najmniej od 5 lat w gminie położenia nieruchomości rolnej.

u.k.u.r. art. 7 § ust. 4

Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego

W pierwotnym brzmieniu stanowił, że dowodem potwierdzającym zamieszkanie jest dokument określający zameldowanie na pobyt stały. Po nowelizacji (od 1 marca 2015 r.) stanowi, że dowodem jest zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały.

k.p.c. art. 398 § 14

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

ustawa zmieniająca z 2011 r. art. 7

Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw

Określa szczególne zasady stosowania art. 6 ust. 1 u.k.u.r. w okresie przejściowym, dotyczące osób będących rolnikami indywidualnymi w dniu wejścia w życie ustawy.

k.c. art. 25

Kodeks cywilny

Definicja miejsca zamieszkania, która nie jest stosowana bezpośrednio w przepisach dotyczących przetargów na nieruchomości rolne.

u.e.l.

Ustawa o ewidencji ludności

Przepisy dotyczące zameldowania na pobyt stały, do których odwołują się przepisy merytoryczne.

Ustawa o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin art. 20 § ust. 1

Dotyczy prawa pobytu obywateli UE na terytorium Polski.

k.p.c. art. 98

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa prawna zasądzenia kosztów postępowania.

k.p.c. art. 108 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa prawna rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.

k.p.c. art. 398 § 21

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa prawna rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 2 § pkt 7

Określa wysokość opłat za czynności radców prawnych.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 10 § ust. 4 pkt 1

Określa wysokość opłat za czynności radców prawnych.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 2 § pkt 7

Określa wysokość opłat za czynności adwokackie.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 10 § ust. 4 pkt 2

Określa wysokość opłat za czynności adwokackie.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niespełnienie przez powoda wymogu zamieszkania w wymaganej gminie, potwierdzonego dokumentem zameldowania na pobyt stały. Przepisy ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego jednoznacznie określają wymogi dotyczące dowodu zamieszkania. Brak podstaw do utożsamiania pojęcia miejsca zamieszkania z art. 25 k.c. z wymogami formalnymi przetargu. Niedopuszczenie powoda do przetargu nie stanowi dyskryminacji, gdyż wymogi były jednakowe dla wszystkich, a powód miał możliwość ich spełnienia.

Odrzucone argumenty

Utrzymywanie, że dokument zameldowania na pobyt stały nie jest jedynym dowodem zamieszkania. Twierdzenie o konieczności stosowania definicji miejsca zamieszkania z art. 25 k.c. Argumentacja o dyskryminacji powoda ze względu na status cudzoziemca.

Godne uwagi sformułowania

wymóg, którego nie dopełnił powód, dotyczył wszystkich osób zainteresowanych udziałem w przetargu nie ma podstaw do tego, aby w wywodzeniu negatywnych konsekwencji z niedopełnienia tego wymagania dopatrywać się dyskryminacji powoda ze względu na jego status cudzoziemca nie jest wyłączone – oczywiście – użycie przez ustawodawcę terminów zamieszkanie i miejsce zamieszkania w sensie odbiegającym od tej definicji – dostosowanym do funkcji danej regulacji rozwiązanie racjonalne i właściwe potrzeba sprawnego i przejrzystego przeprowadzenia przetargu, nie budzącego wątpliwości co do przestrzegania jego warunków

Skład orzekający

Kazimierz Zawada

przewodniczący-sprawozdawca

Anna Kozłowska

członek

Karol Weitz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących warunków uczestnictwa w przetargach na nieruchomości rolne, w szczególności wymogu zamieszkania i dowodów jego potwierdzających."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznych przepisów ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa i ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, a także przepisów o ewidencji ludności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak rygorystyczne mogą być wymogi formalne w przetargach publicznych, nawet w przypadku nieruchomości rolnych, i jak ważne jest dokładne spełnienie tych wymogów, zwłaszcza dla cudzoziemców.

Nieruchomość rolna sprzedana bez przetargu? Sąd Najwyższy wyjaśnia, dlaczego brak zameldowania może kosztować utratę szansy na zakup.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt II CSK 240/17
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 lutego 2018 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Anna Kozłowska
‎
SSN Karol Weitz
Protokolant Maryla Czajkowska
w sprawie z powództwa S.G.
‎
przeciwko R.B. i Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa
w Warszawie - poprzednio Agencja Nieruchomości Rolnych w Warszawie
‎
o ustalenie nieważności umowy,
‎
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 2 lutego 2018 r.,
‎
skargi kasacyjnej powoda
od wyroku Sądu Apelacyjnego w S.
‎
z dnia 28 grudnia 2016 r., sygn. akt I ACa …/16,
1) oddala skargę kasacyjną,
2) zasądza od powoda tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz pozwanego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w Warszawie kwotę 8100 (osiem tysięcy sto) zł, a na rzecz pozwanego R.B. kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł.
UZASADNIENIE
S.G., obywatel francuski, w pozwie skierowanym przeciwko Agencji Nieruchomości Rolnych (obecnie: Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa) i R.B. wniósł o ustalenie, że umowa sprzedaży nieruchomości rolnej, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr  […], obręb B., zawarta pomiędzy pozwanymi w dniu 12 maja 2015 r. w wyniku przetargu przeprowadzonego 5 marca 2015 r. jest nieważna.
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 28 stycznia 2016 r. oddalił powództwo.
Apelację powoda Sąd Apelacyjny oddalił wyrokiem z dnia 28 grudnia 2016 r.
Do istotnych elementów stanu faktycznego stanowiącego podstawę obu wyroków należą następujące ustalenia.
W dniu 22 stycznia 2015 r. Agencja Nieruchomości Rolnych ogłosiła przetarg ustny ograniczony na sprzedaż oznaczonej nieruchomości wchodzącej w skład zasobu własności rolnej Skarbu Państwa, położonej w gminie B. Stanowiąca przedmiot przetargu, niezabudowana nieruchomość rolna, oznaczona w ewidencji gruntów jako działka nr […]– obręb B., ma powierzchnię 28,95 ha.
W przetargu mogli wziąć udział rolnicy indywidualni w rozumieniu przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, zamierzający powiększyć gospodarstwo rodzinne, jeżeli mają miejsce zamieszkania w gminie, w której położona jest nieruchomość wystawiona do przetargu lub w gminie graniczącej z tą gminą  (art. 29  ust. 3b ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, jedn. tekst: Dz.U.2012.1187, obecnie jedn. tekst: Dz.U.2018.91 – dalej: „u.g.n.r.”). Warunkiem uczestnictwa rolnika w  przetargu było zamieszkanie co najmniej od 5 lat w gminie, na obszarze której położona jest jedna  z nieruchomości rolnych wchodzących w skład prowadzonego przez niego gospodarstwa rolnego i prowadzenie tego gospodarstwa przez ten okres osobiście (art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (jedn. tekst: Dz.U.2012.803, obecnie jedn. tekst: Dz.U.2017.1128 – dalej: „u.k.u.r.”).
Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U.2011.1382 – dalej: „ustawa zmieniająca z 2011 r.”), która weszła w życie w dniu 3 grudnia 2011 r., w przetargu mogły wziąć udział także osoby niespełniające warunków art. 6 u.k.u.r. w brzmieniu obowiązującym w czasie przeprowadzenia przetargu, jeżeli w dniu 3 grudnia 2011 r. były one  rolnikami indywidualnymi w rozumieniu art. 6 u.k.u.r. w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą zmieniającą z 2011 r., tj. osoby prowadzące osobiście gospodarstwo rolne odpowiadające określonym wymaganiom, które w dniu 3 grudnia 2011 r. zamieszkiwały w gminie, na obszarze której położona jest jedna z nieruchomości rolnych wchodzących w skład tego gospodarstwa.
Wskazanym w ogłoszeniu dokumentem, wymaganym jako dowód potwierdzający zamieszkanie w miejscu warunkującym udział w przetargu było  zaświadczenie organu właściwej gminy o zameldowaniu na pobyt stały
‎
(art. 7 ust. 4 u.k.u.r.).
W dniu 12 lutego 2015 r. sporządzono listę osób, które nie złożyły wszystkich  dokumentów niezbędnych do zakwalifikowania do udziały w przetargu. Znalazł się na niej powód. Wskazano, że nie przedłożył m.in. dowodu potwierdzającego zamieszkanie: zaświadczenia wydanego przez organ właściwej gminy o  zameldowaniu na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wezwano go do uzupełnienia dokumentacji do 25  lutego 2015 r.
Do udziału w przetargu w dniu 5 marca 2015 r. dopuszczono jedynie R. B. W protokole przetargu odnotowano, że zgłosiły się trzy osoby, ale dwie, w tym powód, nie uzupełniły braków w dokumentacji. Przedłożony przez powoda dokument nie potwierdza wymaganego okresu zamieszkania.
W toku przetargu R.B. zaoferował cenę w wysokości 518.760 zł. Po tym jedynym postąpieniu przewodniczący komisji przetargowej udzielił przybicia. W dniu 12 maja 2015 r. Agencja Nieruchomości Rolnych zawarła z R.B. umowę sprzedaży nieruchomości rolnej składającej się z działki nr[…], obręb B., o powierzchni 28.95 ha, na warunkach ustalonych w wyniku przetargu przeprowadzonego w dniu 5 marca 2015 r.
W ocenie Sądu Okręgowego, powód nie wykazał zamieszkania co najmniej od 3 grudnia 2011 r. w Gminie B. Przedłożył zaświadczenie Urzędu Gminy B. o zameldowaniu na pobyt stały od dnia 6 marca 2013 r. pod adresem B. 16, gmina B., a więc od daty niewątpliwie późniejszej niż dzień 3  grudnia 2011 r. W rezultacie brak podstaw do stwierdzenia nieważności umowy sprzedaży zawartej przez pozwanych w wyniku przeprowadzonego przetargu. Żądanie powoda nie było zatem zasadne w świetle przepisów art. 27-31 u.g.n.r. w związku z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 4 u.k.u.r. oraz art. 43 ust. 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (jedn. tekst: Dz.U.2017.657 – dalej także: „u.e.l.”) i art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin (jedn. tekst: Dz.U.2014.1525, obecnie jedn. tekst: Dz.U. 2017.900). Sąd Okręgowy podkreślił, że wymóg, którego nie dopełnił powód, dotyczył wszystkich osób zainteresowanych udziałem w przetargu, dlatego wywodzonych z niespełnienia tego wymogu konsekwencji nie można uznać za przejaw dyskryminacji powoda ze względu na jego status cudzoziemca. Co ważniejsze, w świetle twierdzeń powoda o czasie i  miejscu zamieszkiwania w Polsce, nie było przeszkód do dopełnienia przez niego warunku przetargu w postaci zamieszkiwania w gminie B. przez odpowiedni okres i przedstawienia na to dowodu w postaci zameldowania tam w tym okresie na pobyt stały.
Sąd Apelacyjny podzielił ocenę Sądu Okręgowego o niewypełnieniu przez  powoda warunków uczestnictwa w przetargu. Wymaganie potwierdzenia zamieszkiwania w określonym czasie w danej miejscowości zaświadczeniem o  zameldowaniu na pobyt stały było wymaganiem ustawowym, a powód nie spełnił go, i nie ma podstaw do tego, aby w wywodzeniu negatywnych konsekwencji z  niedopełnienia tego wymagania dopatrywać się dyskryminacji powoda ze względu na jego status cudzoziemca.
W skardze kasacyjnej powód przytoczył jako podstawy kasacyjne naruszenie  art 29 ust. 3d u.g.n.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 5 marca 2015  r. w  związku z art. 29 ust. 3b punkt 1 tej ustawy przez: po pierwsze, błędne  utożsamienie pojęcia miejsca zamieszkania zdefiniowanego w art. 25 k.c. z  pojęciem zameldowania, po drugie, błędne przyjęcie, że dokument określający zameldowanie na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i  dowodach osobistych stanowi wyłączny dowód wymaganego w art. 29 ust. 3b punkt 1 u.g.n.r. zamieszkania rolnika indywidualnego w gminie, w której położona jest nieruchomość wystawiana do przetargu lub gminie graniczącej z tą gminą, oraz  po trzecie, błędne przyjęcie, że nie jest dopuszczalne wykazanie przez rolnika  indywidualnego miejsca zamieszkania w inny sposób niż dokumentem określającym zameldowanie na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Z art. 29 ust. 2 u.g.n.r. wynikał obowiązek zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości, której dotyczy pozew, w trybie publicznego przetargu ustnego (licytacji). Artykuł 29 ust. 3b pkt 1 u.g.n.r. dopuszcza ograniczenie uczestników wymaganego przez art. 29 ust. 2 u.g.n.r. przetargu wyłącznie do rolników indywidualnych w rozumieniu przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, zamierzających powiększyć gospodarstwo rodzinne, jeżeli mają oni miejsce zamieszkania w gminie, w której położona jest nieruchomość wystawiona do  przetargu lub w gminie graniczącej z tą gminą. Agencja zastosowała to ograniczenie.
Jest w sprawie poza sporem na obecnym etapie postępowania, że skutkiem zarzucanego przez powoda uchybienia procedurze przetargowej jest nieważność umowy zawartej w wyniku przetargu dotkniętego takim uchybieniem (por. co do sankcji, mogących dotykać umowy zawarte z naruszeniem wymagań wynikających z przepisów regulujących przetarg obligatoryjny, wyroki Sądu Najwyższego z  5  kwietnia 2009 r., II CSK 484/08, i 16 czerwca 2016 r., V CSK 662/15). Spór  dotyczy tylko tego, czy w sprawie do zarzucanego przez powoda uchybienia doszło, czy też nie – jak twierdzą pozwani i jak przyjął Sąd Apelacyjny, a wcześniej, Sąd Okręgowy.
Spór ogniskuje się wokół tego, czy powód dowiódł w wymagany sposób, że zamieszkiwał w odpowiednim czasie w miejscu warunkującym udział w przetargu ogłoszonym przez Agencję.
Status rolnika indywidualnego, w rozumieniu art. 6 ust. 1 u.k.u.r., w  brzmieniu obowiązującym od 3 grudnia 2011 r., do którego odsyła art. 29 ust. 3b pkt 1 u.g.n.r., zależy m.in. od zamieszkania danej osoby co najmniej od 5 lat w  gminie, na obszarze której jest położona jedna z nieruchomości rolnych wchodzących w skład osobiście prowadzonego przez nią przez ten okres gospodarstwa rolnego. Wymaganie to wprowadzono w zamiarze przeciwdziałania spekulacyjnemu nabywaniu gruntów rolnych. Jednak na mocy art. 7 ustawy zmieniającej z 2011 r. stosowanie art. 6 ust. 1 u.k.u.r. w brzmieniu obowiązującym od dnia 3 grudnia 2011 r. zostało na okres 5 lat, licząc od tego dnia, wyłączone wobec osób spełniających w dniu wprowadzenia tego wymagania kryteria uznania za rolnika indywidualnego wynikające z art. 6 ust. 1 u.k.u.r. w dotychczasowym brzmieniu, tj. co do osób prowadzących odpowiadające określonym wymaganiom gospodarstwo rolne osobiście, które w dniu 3 grudnia 2011 r. zamieszkiwały w  gminie położenia jednej z nieruchomości rolnych wchodzących w skład tego gospodarstwa. W tym pięcioletnim okresie status rolnika indywidualnego miały także te osoby.
Ponadto z art. 29 ust. 3b pkt 1 u.g.n.r. wynika wymaganie, aby uczestnik przetargu miał miejsce zamieszkania w gminie, w której położona jest nieruchomość wystawiona do przetargu lub w gminie graniczącej z tą gminą.
W okolicznościach sprawy z zestawienia przepisu art. 29 ust. 3b pkt 1 z art.  6 ust. 1 u.k.u.r. i art. 7 ustawy zmieniającej z 2011 r. wynika, że warunkiem udziału powoda w przetargu ogłoszonym przez Agencję było albo wykazanie zamieszkania co najmniej od 5 lat przed ogłoszeniem przetargu w gminie B., i  prowadzenia przez ten okres osobiście gospodarstwa rolnego obejmującego nieruchomości rolne położone na obszarze tej gminy, albo wykazanie, że na obszarze gminy B., gdzie położone są nieruchomości rolne wchodzące w skład prowadzonego przez niego osobiście gospodarstwa rolnego, zamieszkiwał on w  dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej z 2011 r., tj. w dniu 3 grudnia 2011 r.
Zgodnie z art. 7 ust. 4 u.k.u.r. w pierwotnym brzmieniu, dowodem potwierdzającym zamieszkanie – na potrzeby stosowania art. 6 ust. 1 u.k.u.r. – był dokument określający zameldowanie na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Taką samą treść, jak przepisowi art.  7  ust. 4 u.k.u.r. w pierwotnym brzmieniu, nadano dodanemu z mocą od 3  grudnia 2011 r. art. 29 ust. 3d u.g.n.r. Stanowi on – na potrzeby stosowania art.  29 ust. 3b pk1 u.g.n.r. – że dowodem potwierdzającym zamieszkanie jest  dokument określający zameldowanie na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Z mocą od 1 marca 2015 r. art. 7 ust. 4 u.k.u.r. znowelizowano. Po tej nowelizacji stanowi on – na potrzeby stosowania art.  6 ust. 1 u.k.u.r. – że dowodem potwierdzającym zamieszkanie jest zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały. Artykuł 29 ust. 3d u.g.n.r., mimo zbieżnej treści z art. 7 ust. 4 u.k.u.r. w pierwotnym brzmieniu, nie został wraz z nim znowelizowany z przyczyn trudnych do racjonalnego wyjaśnienia. Zachował do dziś brzmienie, jakie mu pierwotnie nadano.
Znaczenie zmiany art. 7 ust. 4 u.k.u.r. przez nadanie mu obecnej treści polega na tym, że zgodnie z wcześniejszym brzmieniem tego przepisu – tak samo jak zgodnie z nadal mającym takie samo brzmienie przepisem art. 29 ust. 3d u.g.n.r. – za dowód potwierdzający zamieszkanie może być uznane zarówno zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały wydane przez właściwy organ gminy, jak i każdy inny dokument właściwego organu, w którego treści określone jest miejsce zameldowania na pobyt stały, np. również dowód osobisty lub dokument potwierdzający prawo obywatela Unii Europejskiej stałego pobytu na terytorium Polski. Zgodnie natomiast z obecnym brzmieniem art. 7 ust. 4 u.k.u.r. dowodem potwierdzającym zamieszkanie może być tylko zaświadczenie o zameldowanie na pobyt stały wydane przez właściwy organ gminy.
Omawiane przepisy, dotyczące dowodu potwierdzającego zamieszkanie na użytek stosowania związanych z nimi regulacji prawnych, odwołują się do zameldowania na pobyt stały, według właściwych przepisów. Najpierw były to przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (jedn. tekst: Dz.U.2006.139.993 ze zm. – dalej: „u.e.l.d.o.”, a następnie, po uchyleniu tej ustawy przez art. 92 ustawy z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych (obecnie jedn.: Dz.U.2017.1464 ze zm.), są nimi przepisy – obowiązującej od 1 stycznia 2015 r. – ustawy z dnia 24 września 2010 r. o  ewidencji ludności. Odwołanie się w celu potwierdzenia przesłanki zamieszkania, przewidzianej w art. 29 ust. 3d pkt 1 u.g.n.r. oraz w art. 6 ust. 1 u.k.u.r. zarówno  samodzielnie, jak i w związku z art. 7 ustawy zmieniającej z 2011 r., do zameldowania na pobyt stały, według przepisów o ewidencji ludności, przesądza o utożsamieniu w art. 29 ust. 3d pkt 1 u.g.n.r. oraz w art. 6 ust. 1 u.k.u.r. – także w związku z art. 7 ustawy zmieniającej z 2011 r. – zamieszkania, ze stałym pobytem, w rozumieniu obowiązujących w danym czasie przepisów o ewidencji ludności.
Nie mają uzasadnionych podstaw twierdzenia skarżącego, że art. 29 ust. 3d pkt 1 u.g.n.r. – a to samo dotyczy również art. 6 ust. 1 u.k.u.r. (także w jego związku z art. 7 ustawy zmieniającej z 2011 r.) – powinien być interpretowany w zgodzie z  art. 25 k.c., i w związku z tym miejsce zamieszkania rolnika na potrzeby stosowania tych przepisów należy ustalać w sposób przewidziany w art. 25 k.c. oraz z możliwością użycia w tym celu wszelkich dowodów. Pojęcia zamieszkanie i miejsce zamieszkania występują w przepisach wielu aktów prawnych i choć definicji miejsca zamieszkania zamieszczonej w art. 25 k.c. przypada niewątpliwie doniosła rola w systemie polskiego prawa, to nie jest wyłączone – oczywiście –  użycie przez ustawodawcę terminów zamieszkanie i miejsce zamieszkania w sensie odbiegającym od tej definicji – dostosowanym do funkcji danej
‎
regulacji – w szczególności nawiązującym do konstrukcji stałego pobytu w  rozumieniu przepisów o ewidencji ludności (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z  dnia 27 listopada 2008 r., IV CSK 313/08). Artykuł ust. 3d pkt 1 u.g.n.r. i art. 6 ust. 1 u.k.u.r. – także w związku z art. 7 ustawy zmieniającej z 2011 r. – są przykładami takiego właśnie odmiennego, dostosowanego do funkcji tych przepisów, użycia terminu zamieszkanie.
Niezależnie od tego jak się oceni celowość i racjonalność samego uwarunkowanie udziału w przetargu od zamieszkania licytanta w określonym miejscu, to ujęcie tego warunku w kategoriach stałego pobytu w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, i nakaz potwierdzenia spełnienia tego warunku wyłącznie dowodem zameldowania na pobyt stały, należy uznać za rozwiązanie racjonalne i właściwe. Przemawia za tym potrzeba sprawnego i przejrzystego przeprowadzenia przetargu, nie budzącego wątpliwości co do przestrzegania jego warunków. Dopuszczenie w tym zakresie wszelkich dowodów byłoby rozwiązaniem całkowicie nieoperatywnym.
Z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że powód nie potwierdził zamieszkania co najmniej od 5 lat przed ogłoszeniem przetargu w gminie B.  dowodem zameldowania na pobyt stały na jej obszarze w tym okresie; nie przedłożył ani zaświadczenia wydanego przez właściwy organ tej gminy o  zameldowaniu na pobyt stały na jej obszarze przez ten okres, ani innego – wystarczającego w stanie prawnym obowiązującym do dnia 28 lutego 2015 r. – dokumentu określającego jego zameldowanie na pobyt stały na obszarze tej gminy  w tym okresie (np. dokumentu potwierdzającego prawo stałego pobytu na terytorium Polski o treści zawierającej adres miejsca zameldowania na pobyt stały).
Nie potwierdził zarazem również w żaden z tych sposobów, tj. ani osobnym  zaświadczeniem, ani żadnym innym odpowiednim dokumentem, w  świetle pierwotnego brzmienia art. 7 ust. 4 u.k.u.r., swego zamieszkania na obszarze gminy B. w dniu 3 grudnia 2011 r., wystarczającego do uznania go za  osobę kwalifikującą się do udziału w przetargu, na podstawie szczególnego, przejściowego przepisu art. 7 ustawy zmieniającej z 2011 r.
Jeżeli powód – jak podnosi – przebywa w Polsce w miejscowości B. od  2002 r., a od 28 maja 2009 r. posiada  dokument potwierdzający prawo stałego  pobytu na terytorium Polski z terminem ważności do 28 maja 2019 r., to  miał on  niewątpliwie także możliwość uzyskania zameldowania na pobyt stały  w  tej  miejscowości w wymaganym okresie na takich samych zasadach jak obywatele polscy i uzyskania odpowiedniego, potwierdzającego to dokumentu (zob. w szczególności art. 6 ust. 1, art. 23, 24 i 26 ust. 2 u.e.l.d.o., a od 1 stycznia 2015 r.: art. 24 ust. 2 pkt 1, art. 25 ust. 1, art. 27 ust. 2, art. 32, 40 ust. 2, art. 41 ust. 1 i art. 43 ust. 2 u.e.l. – w związku z art. 5, 6 i 13 ust. 1 u stawy z dnia 27 lipca 2002 r. o zasadach i warunkach wjazdu i pobytu obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej oraz członków ich rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.2002.141.1180 ze zm.), a od 26 sierpnia 2006 r.: art. 8, 12, art. 16 ust. 1, art. 20 ust. 1, art. 22, 28 ust. 1 pkt 5, art. 42 i 52 ust. 1 pkt 5 ustawy o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin).
Wymagania warunkujące udział w przetargu ogłoszonym przez Agencję Nieruchomości Rolnych dotyczyły w jednakowym stopniu obywateli polskich i  cudzoziemców, a powód nie dopełnił ich, mimo iż miał możliwość zamieszkiwania w gminie B. w okresie objętym warunkami przetargu, jak i możliwość uzyskania potwierdzenia zamieszkiwania tam dokumentem zameldowania na pobyt stały, dlatego brak zarazem podstaw do dostrzegania w niedopuszczeniu powoda do  udziału w przetargu przejawu jego dyskryminacji – jak trafnie uznały sądy
meriti
– ze względu na status cudzoziemca.
Ze względu na bezzasadność przytoczonych podstaw kasacyjnych Sąd Najwyższy na podstawie art. 398
14
k.p.c. oddalił skargę kasacyjną, a o kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnął zgodnie z art. 98 w związku z art. 108 § 1 i art. 398
21
k.p.c. oraz § 2 pkt 7 i § 10 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265) i § 2 pkt 7 oraz § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015.1800 ze zm.).
kc
aj

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI