II CSK 24/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną P. S.A. w K. od postanowienia Sądu Okręgowego w Koszalinie, które oddaliło apelację spółki od postanowienia Sądu Rejonowego w Kołobrzegu. Sprawa dotyczyła wykreślenia hipoteki kaucyjnej łącznej w kwocie 6.000.000 zł z księgi wieczystej nieruchomości lokalowej należącej do uczestników A. i T. K. Hipoteka ta zabezpieczała wierzytelność P. S.A. wobec upadłej H. Spółki z o.o. i obciążała zarówno nieruchomość macierzystą, jak i wyodrębnione z niej lokale, w tym lokal uczestników. Po ogłoszeniu upadłości H. Spółki z o.o., syndyk sprzedał przedsiębiorstwo jako całość wnioskodawcom M. Sp. j. i G. Sp. z o.o. W wyniku tej sprzedaży, referendarz sądowy wykreślił hipotekę łączną z ksiąg wieczystych. Sądy obu instancji uznały, że sprzedaż przedsiębiorstwa w trybie przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego (art. 313 i 317 p.u.n.) spowodowała wygaśnięcie hipoteki łącznej, nawet w odniesieniu do nieruchomości osób trzecich, które nie wchodziły w skład sprzedawanego przedsiębiorstwa. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie, stwierdzając, że błędna jest wykładnia przepisów art. 317 ust. 2 i art. 313 ust. 2 p.u.n. w zw. z art. 76 ust. 1 u.k.w.h. przyjęta przez sądy niższych instancji. Sąd Najwyższy podkreślił, że do sprzedaży przedsiębiorstwa jako całości stosuje się art. 317 p.u.n., a nie art. 313 p.u.n. (dotyczący sprzedaży nieruchomości). Sprzedaż przedsiębiorstwa powoduje wygaśnięcie obciążeń tylko na składnikach wchodzących w jego skład. Hipoteka łączna obciążająca nieruchomości osób trzecich, które nie weszły do masy upadłości, nie wygasa z mocy art. 317 ust. 2 p.u.n. Sąd Najwyższy przyjął dominujący pogląd, że hipoteka łączna stanowi zbiór samodzielnych hipotek obciążających poszczególne nieruchomości, a wygaśnięcie jednej z nich nie wpływa na pozostałe, jeśli nie ma ku temu wyraźnej podstawy prawnej. W związku z tym, wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej nieruchomości uczestników A. i T. K. było nieuzasadnione. Sprawę przekazano do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Koszalinie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja skutków sprzedaży przedsiębiorstwa upadłego dla hipotek obciążających nieruchomości osób trzecich oraz charakter prawny hipoteki łącznej.
Dotyczy specyficznej sytuacji sprzedaży przedsiębiorstwa w upadłości, gdzie hipoteka łączna obciążała również nieruchomości osób trzecich niebędących częścią masy upadłości.
Zagadnienia prawne (2)
Czy sprzedaż przedsiębiorstwa upadłego jako całości, zgodnie z art. 317 Prawa upadłościowego i naprawczego, powoduje wygaśnięcie hipoteki łącznej obciążającej nieruchomości, które nie wchodzą w skład sprzedawanego przedsiębiorstwa, a stanowią własność osób trzecich?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sprzedaż przedsiębiorstwa upadłego jako całości nie powoduje wygaśnięcia hipoteki łącznej obciążającej nieruchomości, które nie wchodzą w skład sprzedawanego przedsiębiorstwa i stanowią własność osób trzecich.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że do sprzedaży przedsiębiorstwa stosuje się art. 317 p.u.n., a nie art. 313 p.u.n. Sprzedaż przedsiębiorstwa powoduje wygaśnięcie obciążeń tylko na składnikach wchodzących w jego skład. Hipoteka łączna obciążająca nieruchomości osób trzecich, które nie weszły do masy upadłości, nie wygasa. Dominujący pogląd traktuje hipotekę łączną jako zbiór samodzielnych hipotek, których wygaśnięcie jednej nie wpływa na pozostałe bez wyraźnej podstawy prawnej.
Jaki jest charakter prawny hipoteki łącznej i czy jej wygaśnięcie w stosunku do jednego z obciążonych składników masy upadłości pociąga za sobą wygaśnięcie hipoteki w stosunku do innych nieruchomości, w tym tych należących do osób trzecich?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Hipoteka łączna stanowi zbiór samodzielnych hipotek obciążających poszczególne nieruchomości. Wygaśnięcie hipoteki w stosunku do jednego składnika masy upadłości nie powoduje automatycznego wygaśnięcia hipoteki w stosunku do innych nieruchomości, zwłaszcza tych należących do osób trzecich, które nie wchodzą w skład sprzedawanego przedsiębiorstwa.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy przyjął dominujący pogląd, że hipoteka łączna nie jest jednym prawem, lecz wielością praw obciążających różne nieruchomości, przy czym obciążenie każdej nieruchomości ma charakter samodzielny. Wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z każdej nieruchomości osobno. Brak jest podstawy prawnej do rozciągnięcia skutku wygaśnięcia hipoteki na współobciążone lokale wyodrębnione i zbyte osobom trzecim, które nie stanowią składnika sprzedawanego przedsiębiorstwa.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. Spółka Jawna | spółka | wnioskodawca |
| G. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością | spółka | wnioskodawca |
| A. B. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania - syndyk masy upadłości H. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością |
| H. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością | spółka | podmiot w upadłości |
| P. Spółka Akcyjna | spółka | uczestnik postępowania - wierzycielka hipoteczna |
| A. K. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
| T. K. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
Przepisy (14)
Główne
u.k.w.h. art. 76 § 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
W razie podziału nieruchomości obciążonej hipoteką obciąża się nią wszystkie nieruchomości utworzone przez podział. Ustanowienie odrębnej własności lokali jest podziałem nieruchomości, co do zasady powoduje powstanie hipoteki łącznej.
p.u.n. art. 317 § 2
Ustawa Prawo upadłościowe i naprawcze
Sprzedaż przedsiębiorstwa jako całości w postępowaniu upadłościowym. Powoduje wygaśnięcie obciążeń na składnikach przedsiębiorstwa, ale nie na nieruchomościach osób trzecich niebędących częścią przedsiębiorstwa. Odesłanie do art. 313 ust. 3 i 4 p.u.n. w zakresie wyjątków.
Pomocnicze
p.u.n. art. 313 § 2
Ustawa Prawo upadłościowe i naprawcze
Sprzedaż nieruchomości w postępowaniu upadłościowym. Sąd Najwyższy stwierdził, że nie ma zastosowania do sprzedaży przedsiębiorstwa jako całości, z wyjątkiem ust. 3 i 4.
k.c. art. 55¹ § 2
Kodeks cywilny
Definicja przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości gospodarczej, której elementem mogą być nieruchomości.
k.c. art. 75¹ § 4
Kodeks cywilny
Przykład przepisu wskazującego na odrębne traktowanie nieruchomości wchodzących w skład przedsiębiorstwa.
k.p.c. art. 328 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy uzasadnienia orzeczenia sądu pierwszej instancji; zarzut naruszenia nieuzasadniony w kontekście sądu drugiej instancji.
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy postępowania przed sądem drugiej instancji.
k.p.c. art. 13 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy stosowania przepisów o postępowaniu procesowym do postępowań nieprocesowych.
k.p.c. art. 398³ § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawy skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 398¹³ § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji.
k.p.c. art. 626⁸ § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres badania sprawy w postępowaniu wieczystoksięgowym.
k.p.c. art. 108 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 398²¹
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbioru dokumentów art. 11 § 4
Przepis wykonawczy procesowy dotyczący wykreślenia z urzędu praw, roszczeń, ciężarów lub ograniczeń, które wygasły względem wszystkich nieruchomości obciążonych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błędna wykładnia art. 317 ust. 2 i art. 313 ust. 2 p.u.n. w zw. z art. 76 ust. 1 u.k.w.h. • Niewłaściwe zastosowanie art. 313 p.u.n. do sprzedaży przedsiębiorstwa jako całości. • Hipoteka łączna stanowi zbiór samodzielnych hipotek, a jej wygaśnięcie w jednym przypadku nie wpływa na inne nieruchomości osób trzecich. • Sprzedaż przedsiębiorstwa nie obejmuje nieruchomości osób trzecich niebędących jego składnikiem.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. uznany za nieuzasadniony merytorycznie i formalnie.
Godne uwagi sformułowania
Przedsiębiorstwo stanowi jednolitą, zorganizowaną całość gospodarczą, której elementem mogą być m.in. nieruchomości wykorzystywane przez przedsiębiorstwo w jego działalności. • Nieruchomości będące elementem przedsiębiorstwa w pewnym sensie tracą samodzielność, ponieważ dzielą los przedsiębiorstwa. • Konstrukcja hipoteki łącznej, jak trafnie wskazał sąd drugiej instancji, budziła wątpliwości w orzecznictwie i piśmiennictwie. Koncentrowały się one na tym, czy stanowi ona jedno prawo czy wielość praw obciążających różne nieruchomości. • Obecnie zdecydowanie dominuje pogląd drugi, zgodnie z którym obciążenie każdej nieruchomości ma charakter samodzielny. • Samodzielność hipotek zabezpieczających łącznie wierzytelność powoduje, że w braku wyraźnej podstawy materialnoprawnej rozciągającej skutek przewidziany w art. 317 ust. 2 u.p.n. także na współobciążone lokale wyodrębnione i zbyte osobom trzecim wcześniej, niestanowiące już składnika przedsiębiorstwa upadłego sprzedawanego w postępowaniu upadłościowym, uniemożliwia przyjęcie wystąpienia takiego skutku.
Skład orzekający
Marian Kocon
przewodniczący
Anna Owczarek
członek
Katarzyna Tyczka-Rote
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja skutków sprzedaży przedsiębiorstwa upadłego dla hipotek obciążających nieruchomości osób trzecich oraz charakter prawny hipoteki łącznej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji sprzedaży przedsiębiorstwa w upadłości, gdzie hipoteka łączna obciążała również nieruchomości osób trzecich niebędących częścią masy upadłości.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonej kwestii prawnej związanej z hipotekami w kontekście upadłości i sprzedaży przedsiębiorstwa, co jest istotne dla praktyków prawa nieruchomości i upadłościowego.
“Sprzedaż firmy w upadłości nie zwalnia z hipoteki na Twojej nieruchomości?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.