II CSK 203/08
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuW postępowaniu o podział majątku wspólnego K. B. i Z. B. po ich rozwodzie, Sąd Rejonowy ustalił składniki majątku dorobkowego, w tym równowartość nakładów na majątek odrębny uczestnika z tytułu spłaty kredytu, wyposażenia domu, samochodu oraz środków dewizowych, a następnie dokonał podziału tego majątku, zasądzając od uczestniczek (spadkobierczyń Z. B.) na rzecz wnioskodawczyni kwoty tytułem wyrównania udziałów. Sąd Rejonowy oddalił wniosek o ustalenie nierównych udziałów. Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację, zmienił postanowienie, obniżając wartość nakładów z tytułu spłaty kredytu i tym samym kwoty spłat od uczestniczek. Sąd Okręgowy uznał, że przyjęta przez Sąd Rejonowy metoda odniesienia wartości nakładu do wartości nieruchomości nie była adekwatna, a najbardziej właściwe było odniesienie do średniego wynagrodzenia w dacie spłaty. Sąd Okręgowy oddalił również apelację wnioskodawczyni dotyczącą zaliczenia do majątku wspólnego dochodów uczestnika uzyskanych przed ustaniem wspólności. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną wnioskodawczyni, uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej ustalenia wartości nakładów i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy wskazał, że sąd drugiej instancji bezzasadnie odstąpił od metody ustalania wartości nakładów przez odniesienie do wartości rzeczy, na którą nakładów dokonano, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem. Podkreślono, że rozliczeniu podlega spłata kredytu z majątku wspólnego, a wartość nakładów należy ustalić stosownie do wskazanej metody, zwłaszcza w części, w jakiej kredyt wpłynął na zwiększenie wartości nieruchomości. Sąd Najwyższy zwrócił również uwagę na konieczność rozliczenia środków przeznaczonych na działalność gospodarczą uczestnika z majątku wspólnego na podstawie art. 45 § 1 k.r. i op., a nie art. 415 k.c. Wskazano, że w przypadku separacji faktycznej bezdzietnych małżonków ustaje obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, co może mieć wpływ na rozliczenia z tytułu zużycia środków na własne potrzeby.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie wartości nakładów z majątku wspólnego na majątek odrębny, rozliczenia z majątku wspólnego przeznaczonego na działalność gospodarczą, wpływ separacji faktycznej na rozliczenia majątkowe.
Dotyczy stanu prawnego obowiązującego przed nowelizacją Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z 2005 r. w zakresie rozliczeń majątkowych.
Zagadnienia prawne (4)
Jaka jest właściwa metoda ustalenia wartości nakładów z majątku wspólnego na majątek odrębny jednego z małżonków, w szczególności w przypadku spłaty kredytu zaciągniętego na budowę lub wykończenie nieruchomości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wartość nakładów z majątku wspólnego na majątek odrębny, w tym spłatę kredytu przeznaczonego na budowę lub wykończenie nieruchomości, powinna być określana poprzez ustalenie ułamkowego udziału nakładów w wartości domu z czasu budowy, a następnie obliczenie tego samego ułamkowego udziału w wartości domu według cen rynkowych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że sąd drugiej instancji błędnie odstąpił od ugruntowanej metody ustalania wartości nakładów przez odniesienie do wartości rzeczy, na którą nakładów dokonano, stosując zamiast tego odniesienie do średniego wynagrodzenia. Metoda ta jest właściwa dla nakładów na nieruchomość.
Jak rozliczyć środki z majątku wspólnego przeznaczone na działalność gospodarczą prowadzoną przez jednego z małżonków na majątku odrębnym, zwłaszcza w okresie faktycznej separacji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Środki z majątku wspólnego przeznaczone na działalność gospodarczą stanowią podstawę rozliczeń na podstawie art. 45 § 1 k.r. i op. W przypadku separacji faktycznej bezdzietnych małżonków, ustaje obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, co może wpływać na rozliczenia z tytułu zużycia środków na własne usprawiedliwione potrzeby.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że środki zgromadzone na rachunkach bankowych, które zostały przeznaczone na uruchomienie działalności gospodarczej uczestnika, podlegają rozliczeniu z majątku wspólnego na podstawie art. 45 § 1 k.r. i op. Jednocześnie, w kontekście separacji faktycznej, należy uwzględnić ustanie obowiązku przyczyniania się do potrzeb rodziny i możliwość usprawiedliwionego zużycia środków na własne potrzeby.
Czy sąd drugiej instancji, dokonując ustaleń odmiennych od sądu pierwszej instancji, naruszył art. 382 k.p.c. poprzez brak przeprowadzenia postępowania dowodowego?
Odpowiedź sądu
Nie, sąd drugiej instancji nie naruszył art. 382 k.p.c. w sposób wskazany przez skarżącą, ponieważ przepis ten ma charakter ogólnej dyrektywy, a sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w obu instancjach. Wady postępowania, na które wskazywała skarżąca, obejmowały inne normy procesowe.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 382 k.p.c. nakłada na sąd drugiej instancji obowiązek orzekania na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Naruszenie tego przepisu może nastąpić, gdy sąd drugiej instancji pominie część materiału dowodowego lub wyda orzeczenie wyłącznie na podstawie materiału zebranego przed sądem pierwszej instancji. W tej sprawie skarżąca łączyła zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. z innymi wadliwościami, które nie stanowiły podstawy do uwzględnienia tego zarzutu.
Czy sąd drugiej instancji, zmieniając postanowienie sądu pierwszej instancji w zakresie rozliczeń majątkowych, wyszedł poza granice apelacji uczestniczek, naruszając art. 378 § 1 k.p.c.?
Odpowiedź sądu
Nie, sąd drugiej instancji nie wyszedł poza granice apelacji uczestniczek. Apelacja uczestniczek kwestionowała ustalenie wysokości spłaty w związku z nakładami z majątku wspólnego na majątek osobisty uczestnika oraz zaliczenie do majątku wspólnego środków pieniężnych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że zakres apelacji uczestniczek obejmował nie tylko kwestię odmowy ustalenia nierównych udziałów, ale również rozliczenie nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty oraz zaliczenie środków pieniężnych do majątku wspólnego. Wobec tego, sąd drugiej instancji, rozpatrując te kwestie, nie wyszedł poza granice apelacji.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K. B. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| K. B. | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| A. B.-B. | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| Z. B. | osoba_fizyczna | uczestnik (zmarły) |
Przepisy (8)
Główne
k.r.o. art. 45 § § 1 i 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Wartość nakładów z majątku wspólnego na majątek odrębny jednego z małżonków, w tym spłaty kredytu przeznaczonego na budowę lub wykończenie nieruchomości, określa się przez ustalenie ułamkowego udziału nakładów w wartości domu z czasu budowy, a następnie obliczenie tego samego ułamkowego udziału w wartości domu według cen rynkowych. Dotyczy to również rozliczeń środków z majątku wspólnego przeznaczonych na działalność gospodarczą.
Pomocnicze
k.c. art. 415
Kodeks cywilny
Przepis ten nie stanowił podstawy rozliczeń środków z majątku wspólnego przeznaczonych na działalność gospodarczą, gdyż zastosowanie miał art. 45 § 1 k.r. i op.
k.r.o. art. 31
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepis ten dotyczy składu majątku wspólnego, który obejmuje przedmioty nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej.
k.r.o. art. 32 § § 1 i 2 pkt 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepis ten określa przedmioty wchodzące w skład majątku wspólnego, niezależnie od faktycznej separacji małżonków.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis ten stanowi ogólną dyrektywę dla sądu drugiej instancji, nakładając obowiązek orzekania na podstawie materiału zebranego w obu instancjach.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis ten określa granice apelacji, których sąd drugiej instancji nie może przekroczyć.
k.r. i op. art. 567 § § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepis ten nakłada na sąd obowiązek ustalenia stanu faktycznego w postępowaniu o podział majątku.
k.r. i op. art. 27
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepis ten określa obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, który ustaje w przypadku separacji faktycznej bezdzietnych małżonków.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błędna metoda ustalenia wartości nakładów z majątku wspólnego na majątek odrębny przez sąd okręgowy. • Konieczność rozliczenia środków z majątku wspólnego przeznaczonych na działalność gospodarczą na podstawie art. 45 § 1 k.r. i op.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 382 k.p.c. przez sąd drugiej instancji. • Wyjście przez sąd drugiej instancji poza granice apelacji uczestniczek.
Godne uwagi sformułowania
Sąd drugiej instancji bezzasadnie odstąpił od tej metody ustalania wartości nakładu wskazując, że kredyt zaciągnięty przez jednego z małżonków przed powstaniem wspólności majątkowej małżeńskiej, nie był przeznaczony na zakup nieruchomości a tylko jego niewielka część została przeznaczona na wykończenie budynku. • Przedmiotem rozliczeń jest dokonana z majątku wspólnego spłata wymienionego kredytu. • W skład majątku wspólnego wchodzą przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich, w szczególności określone w art. 32 k.r. i op., niezależnie od tego, czy przed ustaniem wspólności małżonków pozostawali w faktycznej separacji. • Jeżeli ulokowane na rachunku bankowym środki stanowiące składnik majątku wspólnego zostały przeznaczone na własne, usprawiedliwione potrzeby związane z utrzymaniem jednego z małżonków, choćby zużycie tych składników w czasie trwania wspólności majątkowej nastąpiło bez zgody współmałżonka, brak jest podstaw do konstruowania na tej podstawie odpowiedzialności odszkodowawczej pomiędzy małżonkami.
Skład orzekający
Helena Ciepła
przewodniczący
Marian Kocon
członek
Krzysztof Strzelczyk
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie wartości nakładów z majątku wspólnego na majątek odrębny, rozliczenia z majątku wspólnego przeznaczonego na działalność gospodarczą, wpływ separacji faktycznej na rozliczenia majątkowe."
Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego przed nowelizacją Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z 2005 r. w zakresie rozliczeń majątkowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy złożonych kwestii podziału majątku wspólnego po rozwodzie, w tym rozliczeń nakładów i środków przeznaczonych na działalność gospodarczą, co jest częstym problemem praktycznym dla prawników i osób w podobnej sytuacji życiowej.
“Jak prawidłowo podzielić majątek po rozwodzie? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe zasady rozliczeń nakładów i działalności gospodarczej.”
Dane finansowe
wyrównanie udziałów: 94 584,39 PLN
spłata: 16 327,69 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.