II CSK 197/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód D. W. domagał się od Wojskowej Agencji Mieszkaniowej zapłaty 100 000 zł tytułem wynagrodzenia za wykonanie robót budowlanych (chodniki, drogi, parkingi) na dodatkowym obszarze 4 741 m². Sprawa dotyczyła umowy zawartej w trybie prawa zamówień publicznych na wykonanie robót budowlanych o szacunkowej powierzchni 8 361 m². Powód twierdził, że wykonał prace na łącznej powierzchni 13 102 m² i domagał się dopłaty. Sądy niższych instancji oddaliły powództwo, opierając się na przepisach o wynagrodzeniu ryczałtowym oraz na tym, że wykonawca jako profesjonalista powinien przewidzieć rzeczywisty zakres prac i ponieść konsekwencje zawartej umowy. Sąd Apelacyjny uznał, że wyjaśnienia zamawiającego dotyczące powierzchni miały charakter pomocniczy, a kluczowe były dokumentacja techniczna i SIWZ. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powoda, uchylił zaskarżony wyrok. Sąd Najwyższy wskazał, że wyjaśnienia udzielone wykonawcy w trybie art. 38 p.z.p. wiążą zamawiającego i precyzują przedmiot zamówienia. Uznał, że Sąd Apelacyjny błędnie zinterpretował przepisy prawa zamówień publicznych i kodeksu cywilnego, przerzucając ryzyko gospodarcze wynikające z niewystarczającego opisu przedmiotu zamówienia i błędnych wyjaśnień na wykonawcę. Podkreślono, że wykonanie robót w szerszym zakresie nastąpiło na żądanie zamawiającego, a w przypadku wykonania prac wykraczających poza zakres ważnej umowy, możliwe jest dochodzenie roszczeń na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów prawa zamówień publicznych dotyczących wiążącego charakteru wyjaśnień SIWZ, odpowiedzialności zamawiającego za błędny opis przedmiotu zamówienia oraz możliwości dochodzenia roszczeń na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu w przypadku wykonania prac wykraczających poza umowę.
Dotyczy specyficznej sytuacji wykonania robót budowlanych w trybie zamówień publicznych, gdzie doszło do rozbieżności między opisem a rzeczywistym zakresem prac, a także błędnych wyjaśnień zamawiającego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wykonawca robót budowlanych w trybie zamówień publicznych, który wykonał prace na powierzchni przekraczającej tę określoną w umowie (wynikającą z wyjaśnień SIWZ), może dochodzić zapłaty ponad uzgodnione wynagrodzenie ryczałtowe?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wykonawca może dochodzić zapłaty, a roszczenie może być oparte na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu, jeśli wykonanie prac nastąpiło na żądanie zamawiającego i wykraczało poza zakres ważnej umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że wyjaśnienia udzielone wykonawcy w trybie art. 38 p.z.p. wiążą zamawiającego i precyzują przedmiot zamówienia. Błędna wykładnia przepisów przez Sąd Apelacyjny, przerzucająca ryzyko na wykonawcę, była nieuzasadniona. Wykonanie prac w szerszym zakresie na żądanie zamawiającego, grożące sankcjami, może stanowić podstawę do roszczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia.
Jaki jest wpływ wyjaśnień udzielonych wykonawcy w trybie art. 38 p.z.p. na treść stosunku zobowiązaniowego i możliwość dochodzenia roszczeń?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wyjaśnienia udzielone wykonawcy w toku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego precyzują w sposób wiążący przedmiot zamówienia i mogą stanowić podstawę do dochodzenia roszczeń za prace wykonane ponad wskazany w nich zakres.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że wyjaśnienia udzielone na podstawie art. 38 p.z.p. stanowią integralną część SIWZ i wiążą zamawiającego. Błędne wyjaśnienia nie mogą stanowić podstawy do przerzucenia ryzyka na wykonawcę, a wykonanie prac wykraczających poza zakres wynikający z tych wyjaśnień może być podstawą do roszczeń cywilnoprawnych.
Czy wykonanie robót budowlanych wykraczających poza zakres umowy zawartej w trybie zamówień publicznych, na żądanie zamawiającego, może być podstawą do zastosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, utrwalone stanowisko judykatury dopuszcza zastosowanie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu w przypadku wykonania prac na podstawie nieważnej umowy lub w jej braku, jeśli zamawiający skorzystał z efektów tych prac.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na liczne orzeczenia, zgodnie z którymi przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu mają szerokie zastosowanie i pozwalają na zapobieganie nieuzasadnionym przesunięciom majątkowym, nawet jeśli doszło do naruszenia przepisów ustawy o zamówieniach publicznych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D. W. | osoba_fizyczna | powód |
| Wojskowa Agencja Mieszkaniowa | instytucja | pozwany |
| I. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółki Komandytowej w P. | spółka | interwenient uboczny po stronie pozwanej |
Przepisy (11)
Główne
p.z.p. art. 38 § 1
Ustawa - Prawo zamówień publicznych
Wykonawca może zwrócić się do zamawiającego o wyjaśnienie treści specyfikacji istotnych warunków zamówienia.
p.z.p. art. 139 § 1
Ustawa - Prawo zamówień publicznych
Do umów w sprawach zamówień publicznych stosuje się przepisy kodeksu cywilnego, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej.
p.z.p. art. 140 § 1
Ustawa - Prawo zamówień publicznych
Zakres świadczenia wykonawcy wynikający z umowy jest tożsamy z jego zobowiązaniem zawartym w ofercie.
p.z.p. art. 140 § 3
Ustawa - Prawo zamówień publicznych
Umowa w części wykraczającej poza określenie przedmiotu zamówienia zawarte w specyfikacji istotnych warunków zamówienia podlega unieważnieniu.
Pomocnicze
k.c. art. 647
Kodeks cywilny
Definicja umowy o roboty budowlane, która może mieć zastosowanie do umów zawieranych w trybie zamówień publicznych.
k.c. art. 632 § 2
Kodeks cywilny
Możliwość podwyższenia wynagrodzenia ryczałtowego w przypadku wystąpienia zdarzenia zewnętrznego niezależnego od stron.
k.c. art. 649 § 1
Kodeks cywilny
Reguła interpretacyjna dotycząca zakresu robót objętych projektem, mająca zastosowanie do umów w zamówieniach publicznych poprzez art. 139 ust. 1 p.z.p.
k.c. art. 648 § 1
Kodeks cywilny
Dokumentacja wymagana przez przepisy stanowi część składową umowy.
k.c. art. 410 § 2
Kodeks cywilny
Definicja świadczenia nienależnego, które nie miało być świadczone.
k.c. art. 414
Kodeks cywilny
Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu nie uchybiają przepisom o obowiązku naprawienia szkody.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyjaśnienia udzielone w trybie art. 38 p.z.p. wiążą zamawiającego i precyzują przedmiot zamówienia. • Wykonanie robót wykraczających poza zakres umowy, na żądanie zamawiającego, może być podstawą do roszczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. • Sąd Apelacyjny błędnie zinterpretował przepisy prawa zamówień publicznych i kodeksu cywilnego, przerzucając ryzyko na wykonawcę.
Odrzucone argumenty
Wynagrodzenie ryczałtowe wyklucza możliwość jego podwyższenia. • Wykonawca jako profesjonalista powinien przewidzieć rzeczywisty zakres prac i ponieść konsekwencje zawartej umowy. • Powierzchnia podana w ogłoszeniu miała charakter pomocniczy, a kluczowe były SIWZ i dokumentacja techniczna. • Brak podstaw do zastosowania art. 632 § 2 k.c. (zmiana okoliczności) ani art. 144 ust. 1 p.z.p. (zmiana postanowień umowy).
Godne uwagi sformułowania
Wyjaśnienia udzielone od zamawiającego w toku postępowania o udzielenie zamówienia, precyzujące obszar parkingów, dróg i chodników do wykonania na części powierzchni oznaczonych działek, zakreślały w sposób wiążący przedmiot zamówienia. • Nie znajduje także uzasadnienia odwołanie się do zasad zachowania uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców (art. 7 ust.1 p.z.p.) oraz swobody zawarcia umowy przez wykonawcę, który we własnym zakresie powinien ocenić zakres ryzyka gospodarczego i ponieść konsekwencje konieczności wykonania świadczenia o szerszym zakresie w ramach zamówienia podstawowego, jeżeli tylko wynikało ono z projektu budowlanego. • Za niedopuszczalne uznać należy przerzucenie na wykonawcę ryzyka gospodarczego, wynikającego z niewystarczającego opisu przedmiotu zamówienia i błędnej treści wyjaśnień udzielonych w toku postępowania o udzielenie zamówienia. • Formuła omawianej instytucji (bezpodstawnego wzbogacenia) jest tak szeroka, że pozwala ją rozumieć jako ogólną zasadę, że nikt nie powinien się bogacić bezpodstawnie kosztem drugiego.
Skład orzekający
Anna Owczarek
przewodniczący-sprawozdawca
Zbigniew Kwaśniewski
członek
Krzysztof Strzelczyk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów prawa zamówień publicznych dotyczących wiążącego charakteru wyjaśnień SIWZ, odpowiedzialności zamawiającego za błędny opis przedmiotu zamówienia oraz możliwości dochodzenia roszczeń na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu w przypadku wykonania prac wykraczających poza umowę."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wykonania robót budowlanych w trybie zamówień publicznych, gdzie doszło do rozbieżności między opisem a rzeczywistym zakresem prac, a także błędnych wyjaśnień zamawiającego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu rozbieżności między umową a rzeczywistym wykonaniem w zamówieniach publicznych oraz pokazuje, jak Sąd Najwyższy chroni wykonawców przed nieuczciwymi praktykami zamawiających.
“Zamówienia publiczne: Czy wykonawca musi wykonać więcej niż umówiono? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 100 000 PLN
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.