II CSK 191/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód, Syndyk Masy Upadłości K. Spółki z o.o., wniósł o pozbawienie wykonalności bankowego tytułu egzekucyjnego, twierdząc, że skutecznie potrącił swoją wierzytelność z tytułu depozytu zabezpieczającego z zadłużeniem kredytowym wobec Banku M. S.A. Sąd Okręgowy w P. oddalił powództwo, a Sąd Apelacyjny w [...] utrzymał to orzeczenie w mocy, uznając, że kwota wpłacona przez powoda stanowiła depozyt zabezpieczający, a nie lokatę, oraz że umowa kredytowa skutecznie wyłączała prawo potrącenia. Sąd Apelacyjny podkreślił, że przepisy kodeksu cywilnego dotyczące potrącenia mają charakter względnie obowiązujący, a strony mogą umownie ukształtować lub wyłączyć to prawo. Powódka złożyła skargę kasacyjną, zarzucając m.in. naruszenie przepisów prawa materialnego dotyczących potrącenia, charakteru depozytu oraz przepisów procesowych. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko sądów niższych instancji. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było uznanie dopuszczalności umownego wyłączenia prawa potrącenia przez klienta banku, który nie jest konsumentem, co wynika z zasady swobody umów oraz analizy art. 385³ k.c. Sąd Najwyższy podkreślił, że regulaminy bankowe, jeśli zostały doręczone lub klient miał możliwość łatwego zapoznania się z ich treścią i je zaakceptował, wiążą strony.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaDopuszczalność umownego wyłączenia prawa potrącenia przez banki wobec przedsiębiorców, zasady wiązania stron regulaminami bankowymi, charakter depozytu zabezpieczającego.
Orzeczenie dotyczy głównie relacji między bankiem a przedsiębiorcą (niekonsumentem). Interpretacja przepisów o potrąceniu i regulaminach bankowych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowne wyłączenie prawa potrącenia wierzytelności przez klienta banku z wierzytelnością banku z tytułu kredytu jest dopuszczalne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowne wyłączenie prawa potrącenia wierzytelności przez klienta banku z wierzytelnością banku z tytułu kredytu jest dopuszczalne, o ile nie sprzeciwia się właściwości stosunku, ustawie lub zasadom współżycia społecznego (art. 353¹ k.c.), a klient nie jest konsumentem.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że przepisy kodeksu cywilnego dotyczące potrącenia mają charakter względnie obowiązujący, a strony mogą umownie ukształtować lub wyłączyć to prawo. Analiza art. 385³ k.c. wskazuje, że wyłączenie potrącenia jest niedozwolone tylko w stosunku do konsumentów. W przypadku przedsiębiorców, takie postanowienie umowne jest dopuszczalne, jeśli było znane i zaakceptowane przez klienta.
Czy kwota wpłacona przez przedsiębiorcę na rzecz banku w ramach umowy zabezpieczającej stanowi depozyt zabezpieczający czy lokatę pieniężną, zwłaszcza gdy umowa przewiduje jej oprocentowanie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Kwota wpłacona przez przedsiębiorcę na rzecz banku w ramach umowy zabezpieczającej, mimo jej oprocentowania, może stanowić depozyt zabezpieczający, jeśli treść umowy zabezpieczającej nadaje jej taki charakter, a celem jest zabezpieczenie zobowiązań wynikających z innych transakcji.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny podzielił ustalenie, że kwota ta stanowiła depozyt zabezpieczający, a nie lokatę. Charakter lokaty przeczyły treść umowy zabezpieczającej, oświadczenia o potrąceniu i potwierdzenia oprocentowania, które wskazywały na depozyt zabezpieczający. Oprocentowanie kaucji mieści się w granicach swobody umów.
Czy postanowienia regulaminu bankowego, stanowiące integralną część umowy kredytowej, wiążą klienta, jeśli nie został mu doręczony przed zawarciem umowy, ale potwierdził jej otrzymanie i zapoznanie się z treścią?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienia regulaminu bankowego wiążą klienta, jeśli mógł się o nich z łatwością dowiedzieć, a zwłaszcza jeśli potwierdził w umowie ich otrzymanie i zapoznanie się z treścią, co ma doniosłość prawną.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że zasada związania wzorcem umownym wyłącznie w razie jego doręczenia przed zawarciem umowy doznaje ograniczenia, gdy posługiwanie się wzorcem jest zwyczajowo przyjęte w stosunkach danego rodzaju (np. w obrocie bankowym). Potwierdzenie przez przedsiębiorcę w umowie otrzymania i zapoznania się z regulaminem ma doniosłość prawną.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Syndyk Masy Upadłości K. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej w R. następca prawny K. K. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w R. | spółka | powód |
| Bank M. Spółka Akcyjna z siedzibą w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (14)
Główne
k.p.c. art. 840 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna powództwa przeciwegzekucyjnego.
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawy skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.c. art. 498 § § 1
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące potrącenia mają charakter względnie obowiązujący, dopuszczalne jest umowne wyłączenie lub modyfikacja prawa potrącenia.
k.c. art. 499
Kodeks cywilny
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Granice swobody umów, w ramach których dopuszczalne jest umowne ukształtowanie potrącenia.
k.c. art. 384 § 1
Kodeks cywilny
Wiązanie stron wzorcem umownym, jeśli został doręczony lub klient mógł się o nim z łatwością dowiedzieć.
k.c. art. 384 § 2
Kodeks cywilny
Wiązanie stron wzorcem umownym, jeśli mógł się o nim z łatwością dowiedzieć, szczególnie w stosunkach z podmiotami niebędącymi konsumentami.
k.c. art. 385 § 3
Kodeks cywilny
Postanowienia umowne wyłączające lub istotnie ograniczające potrącenie wierzytelności konsumenta są niedozwolone. A contrario, dopuszczalne jest wyłączenie potrącenia dla podmiotów niebędących konsumentami.
k.p.c. art. 398 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji.
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za wynik postępowania w zakresie kosztów.
k.p.c. art. 108 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
Pr. bank. art. 102
Ustawa - Prawo bankowe
Kaucja jako forma zabezpieczenia wierzytelności banku.
Pr. bank. art. 52
Ustawa - Prawo bankowe
Pr. bank. art. 79 § 2
Ustawa - Prawo bankowe
Obowiązek banków ustalania w formie regulaminu warunków udzielania kredytu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Dopuszczalność umownego wyłączenia prawa potrącenia przez klienta banku, który nie jest konsumentem. • Potwierdzenie przez klienta banku otrzymania i zapoznania się z regulaminem ma doniosłość prawną, nawet jeśli nie został doręczony przed zawarciem umowy, a jego treść była łatwo dostępna. • Kwota wpłacona na zabezpieczenie miała charakter depozytu zabezpieczającego, a nie lokaty.
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów o potrąceniu poprzez błędną wykładnię i przyjęcie dopuszczalności umownego wyłączenia potrącenia. • Naruszenie przepisów prawa bankowego dotyczących charakteru depozytu zabezpieczającego. • Naruszenie przepisów o doręczeniu regulaminu i jego związaniu stron. • Naruszenie przepisów procesowych dotyczących oceny dowodów i nierozpoznania istoty sprawy.
Godne uwagi sformułowania
Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się do zagadnienia dopuszczalności umownego wyłączenia przez strony prawa do potrącenia unormowanego w art. 498 i n. k.c. i skuteczności prawnej wyłączenia prawa do potrącenia tylko wobec jednej strony stosunku zobowiązaniowego. • A contrario, nie jest niedozwolonym postanowieniem umownym takie, które wyłącza lub istotnie ogranicza potrącenie wierzytelności przez podmiot nie będący konsumentem. • Wbrew stanowisku skarżącej, nie świadczy o jednostronnym wyłączeniu potrącenia i narzuceniu wzorca umownego uchwalenie regulaminu przez władze banku. • Istnienie takiego regulaminu nie mogło budzić zatem wątpliwości. • Wbrew twierdzeniom skarżącego istotne znaczenie ma potwierdzenie przez przedsiębiorcę w umowie i aneksach, że wzorzec umowny otrzymał i się z nim zapoznał. W takim oświadczeniu zawiera się nie tylko pokwitowanie otrzymania, ale również oświadczenie potwierdzające znajomość treści wzorca i w tym zakresie ma ono doniosłość prawną.
Skład orzekający
Antoni Górski
przewodniczący
Maria Szulc
sprawozdawca
Dariusz Zawistowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Dopuszczalność umownego wyłączenia prawa potrącenia przez banki wobec przedsiębiorców, zasady wiązania stron regulaminami bankowymi, charakter depozytu zabezpieczającego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy głównie relacji między bankiem a przedsiębiorcą (niekonsumentem). Interpretacja przepisów o potrąceniu i regulaminach bankowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego dla przedsiębiorców i banków – możliwości wyłączenia prawa do potrącenia. Wyjaśnia, kiedy regulaminy bankowe wiążą strony, co jest kluczowe w obrocie gospodarczym.
“Czy bank może Cię pozbawić prawa do potrącenia? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 2 225 000 PLN
koszty postępowania kasacyjnego: 3600 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.