III CSK 323/15

Sygn. akt III CSK 323/15
POSTANOWIENIE
Dnia 25 lutego 2016 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Katarzyna Tyczka-Rote
w sprawie z powództwa K. P.
‎
przeciwko Gminie M.
‎
o zapłatę,
‎
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 25 lutego 2016 r.,
‎
na skutek skargi kasacyjnej powódki
od wyroku Sądu Okręgowego w K.
‎
z dnia 12 marca 2015 r., sygn. akt II Ca […],
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Powódka K. P. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 12 marca 2015 r. oddalającego jej apelację od wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia 30 września 2014 r.
Sąd Rejonowy oddalił powództwo wniesione przez nią przeciwko Gminie M. o zapłatę kwoty 55 000 zł tytułem zwrotu wadium złożonego, gdy powódka przystąpiła do przetargu organizowanego przez pozwaną na sprzedaż nieruchomości zabudowanej zespołem pałacowo-parkowym. Powódka wygrała przetarg, lecz ostatecznie odstąpiła od zamiaru zawarcia umowy. Sądy obu instancji uznały, iż powódka uchylała się od obowiązku zawarcia umowy, działając nielojalnie wobec strony pozwanej. Jeżeli popadła w kłopoty finansowe nie powinna „zwodzić” strony pozwanej kolejnymi obietnicami zawarcia umowy i prośbami o wyznaczenie następnego terminu jej zawarcia. Pomimo więc niedopełnienia przez pozwaną obowiązku oznaczenia terminu zawarcia umowy przed wypowiedzeniem umowy, postępowanie powódki skłoniło Sądy obu instancji do uznania roszczenia o zwrot wadium za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (zasadą uczciwego, lojalnego postępowania wobec kontrahenta), szczególnie w zestawieniu z postepowaniem pozwanej, która wykazując dobrą wolę wyraziła zgodę na znaczne przesunięcie pierwotnego terminu zawarcia umowy
mimo iż nie miała takiego obowiązku.
W skardze kasacyjnej powódka zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 5 k.c. w zw. z art. 41 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami a także uchybienie art. 6 k.c. w zw. z art. 3 i 5 w zw. z art. 232 w zw. z art. 316 § 1 i 321 § 1 k.p.c. Wniosła o uchylenie w całości wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie w całości i zmianę wyroku Sądu Rejonowego przez uwzględnienie powództwa.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną powódki pozwana wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Skarga kasacyjna ukształtowana została w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa i jednolitości wykładni oraz usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń nie satysfakcjonujących stron. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 398
9
k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny sprawy przedstawionej mu ze skargą kasacyjną. Zakres przeprowadzanego badania jest ograniczony do kontroli, czy w sprawie ujawniły się przewidziane w art. 398
9
§ 1 pkt 1 - 4 k.p.c. okoliczności przemawiające za przyjęciem skargi do rozpoznania.
Skarżąca uzasadniła potrzebę rozpatrzenia jej skargi wystąpieniem przesłanek przewidzianych w art. 398
9
§ 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. to znaczy wystąpieniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego ujętego w pytaniu „czy ocena zachowania nabywcy nieruchomości jako naruszające art. 5 k.c. może uzasadniać odmowę zwrotu zatrzymanego wadium przez organizatora niezależnie od przesłanki jego przepadku określonej w art. 41 ust. 2 u.g.n.?”, potrzebą wykładni art. 5 k.c. budzącego poważne wątpliwości również przedstawione w formie pytania „czy dopuszczalne jest powołanie się z urzędu przez sąd orzekający w sprawie o zwrot wadium wpłaconego w związku z przystąpieniem do przetargu na sprzedaż nieruchomości stanowiącej własność jednostki samorządu terytorialnego na sprzeczność domagania się zwrotu z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.) w sytuacji, gdy strona przeciwna - organizator przetargu - nie podnosił takiego zarzutu (art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c.)?” oraz oczywistą zasadnością wniesionego środka zaskarżenia wyrażającą się w „jaskrawym naruszeniu przez sąd zasady kontradyktoryjności procesu oraz równości stron poprzez przyjęcie z urzędu, że realizacja przez powódkę roszczenia o zwrot wadium wpłaconego w związku z uczestnictwem w przetargu stanowi nadużycie prawa podmiotowego w sytuacji braku zarzutu w tym zakresie ze strony pozwanego oraz braku jakiegokolwiek uzasadnienia przez Sąd poczynienia z urzędu takich ustaleń” oraz „z uwagi na sankcjonowaniu na mocy zaskarżonego wyroku stanu bezprawności, skutkującego dopuszczeniem do dysponowania mieniem, przejętym przez pozwanego bez podstawy prawnej.”
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 398
9
§ 1 pkt 1 k.p.c. jest problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego abstrakcyjnego zagadnienia jurydycznego, którego rozpatrzenie przyczyni się do rozwoju myśli prawnej i będzie miało znaczenie nie tylko do oceny konkretnej, jednostkowej sprawy, ale także przy rozstrzyganiu innych podobnych spraw. Zagadnienie to musi przy tym rzeczywiście występować w sprawie i mieścić się w zakresie problematyki, która podlega badaniu w postępowaniu kasacyjnym. Skarżący powinien dostrzegane zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na tle których zagadnienie powstało. Nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa ani nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy w danej kwestii wyraził swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2015 r., I CSK 976/14, LEX nr 1802572). Zagadnienie przytoczone przez skarżącą nie jest zagadnieniem nowym. Zakres stosowania klauzuli generalnej przewidzianej w art. 5 k.c. został szeroko omówiony w piśmiennictwie i orzecznictwie. Klauzula ta ma na celu zapobieganie stosowania prawa w sposób prowadzący do skutków nieetycznych lub rozmijających się w sposób zasadniczy z celem danej regulacji prawnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia 2015 r., II CSK 555/14, LEX nr 1801548).
Z kolei w przypadku powołania się na przesłankę przedsądu z art. 398
9
§ 1 pkt 2 k.p.c. skarżący ma obowiązek określić przepisy wymagające wykładni i wskazać poważne wątpliwości interpretacyjne związane z ich stosowaniem wraz z podaniem doktrynalnego lub orzeczniczego źródła tych wątpliwości, bądź rozbieżności w orzecznictwie sądów. Należy przy tym podkreślić, że chodzi o rozbieżności w wykładni, a nie w stosowaniu prawa (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2014 r., III SK 63/13, LEX nr 1455742). Skarżąca nie wskazała na rozbieżności w orzecznictwie sądów ani na poważne wątpliwości interpretacyjne dotyczące wskazanych przez nią przepisów. Z jej argumentacji wynika jedynie, iż art. 5 k.c. powinien być stosowany wyjątkowo. W związku z powyższym przyjąć należy, iż nie została wykazana potrzeba wykładni przepisów prawa przytoczonych przez skarżącą. Na marginesie wskazać trzeba, że strona, nie musi
expressis verbis
powołać się na zarzut naruszenie zasad współżycia społecznego, wystarczy, aby z przytoczonych przez nią okoliczności faktycznych wynikały przyczyny uzasadniające zastosowanie art. 5 k.c.
Skarga nie jest też oczywiście uzasadniona.
Oczywista zasadność skargi kasacyjnej, o której mowa w art. 398
9
§ 1 pkt 4 k.p.c., zachodzi tylko wtedy, gdy dla przeciętnego prawnika z samej treści skargi - bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań - w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na uwzględnienie, że doszło do kwalifikowanego naruszenia przepisów prawa, a zaskarżone orzeczenie jest jaskrawo nieprawidłowe (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 2015 r., IV CSK 17/15, LEX nr 1770910). Niniejsza skarga nie spełnia wyżej wymienionych warunków, a przytoczona przez skarżącą argumentacja nie wskazuje na rażącą wadliwość rozstrzygnięcia.
Z uwagi na to, że powołane przez skarżącą podstawy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie zachodzą, a ok
oliczności sprawy nie wskazują, aby wystąpiły inne przyczyny uzasadniające jej rozpoznanie, przewidziane w art. 398
9
§ 1 k.p.c. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia tej skargi do rozpatrzenia.
l.n