II CSK 110/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 18 kwietnia 2019 r. (sygn. akt II CSK 110/18) rozpoznał skargę kasacyjną powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 27 września 2017 r. Sprawa pierwotnie dotyczyła roszczeń o zapłatę odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zasądzone wyrokiem Sądu Okręgowego w P. i następnie częściowo zmienione wyrokiem Sądu Apelacyjnego. Po uchyleniu przez Sąd Najwyższy części wyroku Sądu Apelacyjnego i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, Sąd Apelacyjny wyrokiem z 27 września 2017 r. oddalił powództwa powodów i zasądził od nich zwrot spełnionych świadczeń. W związku z tym Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powodów, powziął wątpliwości co do zgodności art. 398(15) § 1 zd. 2 KPC z Konstytucją RP. Przepis ten, w powiązaniu z art. 415 KPC, pozwala na orzekanie o zwrocie świadczeń w postępowaniu kasacyjnym. Sąd Najwyższy argumentował, że taki tryb może naruszać prawo do sprawiedliwego procesu (art. 45 ust. 1 Konstytucji), równość wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji) oraz zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 176 ust. 1 Konstytucji), ponieważ pozbawia stronę możliwości zaskarżenia orzeczenia w takim samym zakresie, jak w odrębnym procesie. Z uwagi na utrwaloną praktykę orzeczniczą, która nie dostrzega problemu niezgodności tego przepisu z Konstytucją, Sąd Najwyższy uznał, że konieczne jest przedstawienie pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja konstytucyjnych gwarancji procesowych w kontekście przepisów KPC dotyczących zwrotu świadczeń po uchyleniu wyroku.
Dotyczy specyficznej sytuacji proceduralnej związanej z wnioskiem restytucyjnym w postępowaniu kasacyjnym.
Zagadnienia prawne (3)
Czy art. 398(15) § 1 zdanie 2 KPC, który pozwala na orzekanie o zwrocie świadczeń w postępowaniu kasacyjnym, jest zgodny z art. 45 ust. 1 (prawo do sprawiedliwego procesu) i art. 176 ust. 1 (zasada dwuinstancyjności) Konstytucji RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy przedstawił to pytanie prawne Trybunałowi Konstytucyjnemu, uznając, że istnieje uzasadniona wątpliwość konstytucyjna.
Uzasadnienie
Tryb rozpoznania wniosku restytucyjnego w postępowaniu kasacyjnym, w przeciwieństwie do odrębnego procesu, może pozbawić stronę możliwości zaskarżenia orzeczenia, naruszając tym samym prawo do sprawiedliwego procesu i zasadę dwuinstancyjności.
Czy sąd powszechny powinien samodzielnie badać materialnoprawne podstawy nieważności decyzji wywłaszczeniowych, czy jest związany stwierdzeniem organu administracyjnego o wadzie formalnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Apelacyjny uznał, że jest związany decyzjami organów administracyjnych stwierdzającymi wadę formalną (niewłaściwość organu) i wykluczającymi inne podstawy nieważności, a także istnienie materialnoprawnych podstaw wywłaszczenia.
Uzasadnienie
Decyzje Wojewody stwierdzające wydanie decyzji wywłaszczeniowych z naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a.) wiążą sąd powszechny. Organ nadzorczy badał i wykluczył inne przesłanki nieważności, w tym brak materialnoprawnych podstaw do wywłaszczenia. Istniały podstawy faktyczne i prawne do wywłaszczenia na potrzeby budowy osiedla.
Czy istnieje normalny związek przyczynowy (art. 361 § 1 K.c.) między wydaniem decyzji wywłaszczeniowych przez organ niewłaściwy a pozbawieniem właścicieli własności nieruchomości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Apelacyjny uznał, że taki związek nie istnieje.
Uzasadnienie
Gdyby decyzję wydawał organ właściwy, to z uwagi na istnienie materialnoprawnych podstaw wywłaszczenia i celowość inwestycji, decyzje byłyby tej samej treści. Wada formalna (niewłaściwość organu) nie była jedyną podstawą wywłaszczenia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Z. G. | osoba_fizyczna | powód |
| K. G. | osoba_fizyczna | powód |
| D. N. | osoba_fizyczna | powód |
| S. O. | osoba_fizyczna | powód |
| S. M. | osoba_fizyczna | powód |
| E. J. | osoba_fizyczna | powód |
| A. O. | osoba_fizyczna | powód |
| E. W. | osoba_fizyczna | powód |
| P. O. | osoba_fizyczna | powód |
| M. O. | osoba_fizyczna | powód |
| Skarb Państwa - Wojewoda | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (38)
Główne
Konstytucja RP art. 193
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
u.o.t.p.T.K. art. 33 § 3
Ustawa o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
K.p.c. art. 398(15) § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zdanie drugie pozwala na odpowiednie stosowanie art. 415 K.p.c. przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez sąd odwoławczy, co budzi wątpliwości konstytucyjne.
Pomocnicze
Konstytucja RP art. 45 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 32 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 176 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 78
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
K.c. art. 361 § 1
Kodeks cywilny
K.p.a. art. 160 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
u.z.u.k.c. art. 5
Ustawa o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw
K.c. art. 363 § 2
Kodeks cywilny
K.c. art. 481 § 1
Kodeks cywilny
K.c. art. 455
Kodeks cywilny
K.p.c. art. 415
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowany odpowiednio w postępowaniu kasacyjnym do orzekania o zwrocie świadczeń.
K.c. art. 410
Kodeks cywilny
Podstawa materialnoprawna roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia.
K.p.c. art. 398(20)
Kodeks postępowania cywilnego
K.p.c. art. 328 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
K.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
K.c. art. 6
Kodeks cywilny
K.p.c. art. 230
Kodeks postępowania cywilnego
K.c. art. 409
Kodeks cywilny
K.p.c. art. 217 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
K.p.c. art. 227
Kodeks postępowania cywilnego
K.p.c. art. 232
Kodeks postępowania cywilnego
K.p.c. art. 299
Kodeks postępowania cywilnego
K.p.c. art. 379 § 5
Kodeks postępowania cywilnego
K.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
K.p.c. art. 1
Kodeks postępowania cywilnego
Konstytucja RP art. 10
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 77 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
K.c. art. 417 § 1
Kodeks cywilny
u.z.i.t.w.n. art. 2 § 1
Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
u.z.i.t.w.n. art. 3 § 3
Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
K.p.a. art. 157 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 158 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
K.c. art. 411 § 3
Kodeks cywilny
K.p.c. art. 398 § 16
Kodeks postępowania cywilnego
K.p.c. art. 398 § 19
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wątpliwości Sądu Najwyższego co do zgodności art. 398(15) § 1 zd. 2 KPC z Konstytucją RP w zakresie prawa do zaskarżenia i dwuinstancyjności postępowania.
Odrzucone argumenty
Argumenty powodów kwestionujące prawidłowość wykładni prawa dokonanej przez Sąd Najwyższy w poprzednim orzeczeniu. • Argumenty powodów dotyczące samodzielnego ustalania przez sąd powszechny podstaw nieważności decyzji wywłaszczeniowych.
Godne uwagi sformułowania
przedstawia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne • nie może budzić wątpliwości, że – pomimo tożsamości regulacji materialnoprawnych stanowiących podstawę orzekania o zwrocie spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia – dokonany przez osobę uprawnioną wybór determinuje tryb rozpoznania wniosku, w tym też zakres uprawnień procesowych osoby uprawnionej do dochodzenia zwrotu tego świadczenia oraz osoby, wobec której takie żądanie jest kierowane. • nie może zatem budzić wątpliwości, że – pomimo tożsamości regulacji materialnoprawnych stanowiących podstawę orzekania o zwrocie spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia – dokonany przez osobę uprawnioną wybór determinuje tryb rozpoznania wniosku, w tym też zakres uprawnień procesowych osoby uprawnionej do dochodzenia zwrotu tego świadczenia oraz osoby, wobec której takie żądanie jest kierowane. • sąd nie może pozostawić wniosku bez rozpoznania i odesłać stron na drogę osobnego procesu
Skład orzekający
Joanna Misztal-Konecka
przewodniczący, sprawozdawca
Jacek Grela
członek
Kamil Zaradkiewicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja konstytucyjnych gwarancji procesowych w kontekście przepisów KPC dotyczących zwrotu świadczeń po uchyleniu wyroku."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji proceduralnej związanej z wnioskiem restytucyjnym w postępowaniu kasacyjnym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii proceduralnych i konstytucyjnych związanych z prawem do sądu i dwuinstancyjnością, co jest kluczowe dla każdego prawnika.
“Czy Sąd Najwyższy może pozbawić Cię prawa do odwołania? Kluczowe pytanie o konstytucyjność procedury zwrotu świadczeń.”
Dane finansowe
zwrot świadczenia: 304 005,59 PLN
zwrot świadczenia: 78 383,64 PLN
zwrot świadczenia: 77 883,64 PLN
zwrot świadczenia: 294 685,15 PLN
zwrot świadczenia: 339 776,72 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.