II CNPP 28/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy oddalił skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia sądu okręgowego, uznając, że nawet błędna interpretacja przepisów nie stanowi podstawy do stwierdzenia niezgodności z prawem, jeśli mieści się w granicach swobody orzeczniczej.
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem dotyczyła postanowienia sądu okręgowego, które uchyliło wcześniejsze rozliczenia dotyczące podziału majątku wspólnego i działu spadku. Sąd okręgowy uznał, że wierzytelności wynikające ze sprzedaży nieruchomości i funduszy inwestycyjnych miały charakter podzielny i mogły być samodzielnie dochodzone przez jednego z małżonków. Sąd Najwyższy oddalił skargę, podkreślając, że niezgodność z prawem obejmuje jedynie rażące naruszenia przepisów, a nie odmienną interpretację prawa, nawet jeśli jest ona uznawana za błędną.
Sąd Najwyższy rozpoznał skargę A.N. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 28 lipca 2020 r. w sprawie o podział majątku wspólnego i dział spadku. Sąd Okręgowy uchylił punkty postanowienia Sądu Rejonowego, które zasądzały od wnioskodawczyni B.K. na rzecz uczestniczki A.N. wysokie kwoty tytułem rozliczenia środków uzyskanych ze sprzedaży jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych oraz ze sprzedaży nieruchomości. Sąd Okręgowy uznał, że wierzytelności te miały charakter podzielny i mogły być samodzielnie dochodzone przez B.K. w części przypadającej jej w ramach udziału w majątku wspólnym. A.N. wniosła skargę, zarzucając naruszenie przepisów k.c. dotyczących podziału świadczeń. Sąd Najwyższy oddalił skargę, wskazując, że niezgodność z prawem w rozumieniu art. 424¹ k.p.c. dotyczy wyłącznie sytuacji rażącego naruszenia prawa lub oczywistej błędnej wykładni, a nie odmiennej interpretacji przepisów, która mieści się w granicach swobody orzeczniczej. Sąd Najwyższy zauważył, że kwestia stosowania art. 379 § 1 k.c. do wierzytelności spadkowych i majątkowych budzi rozbieżności w orzecznictwie i doktrynie, a sąd okręgowy opowiedział się za jednym z dopuszczalnych stanowisk. Odnosząc się do powołania się na art. 209 k.c., sąd uznał, że było ono nie do końca jasne, ale nie wypaczyło rozstrzygnięcia. W konsekwencji skarga została oddalona, a koszty postępowania zasądzono od A.N. na rzecz T.K. i B.K.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli sąd nie wykracza rażąco poza granice swobody orzeczniczej, a jedynie dokonuje wykładni prawa w sposób odmienny od przyjmowanego w większości przypadków lub wybiera jedną z możliwych interpretacji.
Uzasadnienie
Niezgodność z prawem w rozumieniu art. 424¹ k.p.c. obejmuje wyłącznie sytuacje, gdy orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi przepisami prawa lub zostało wydane w wyniku rażąco błędnej wykładni lub oczywiście niewłaściwego zastosowania prawa. Odmienna interpretacja, nawet jeśli uznana za nieprawidłową, nie stanowi podstawy do stwierdzenia niezgodności z prawem.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie skargi
Strona wygrywająca
B.K. i T.K.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A.N. | osoba_fizyczna | skarżąca |
| B.K. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| T.K. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| M.K. | osoba_fizyczna | spadkodawca |
| P.B.U. i H. W. w L. | inne | sprzedający nieruchomość |
Przepisy (6)
Główne
k.c. art. 379 § § 1
Kodeks cywilny
Przepis ten może mieć zastosowanie do wierzytelności wchodzących w skład spadku lub objętych wspólnością majątkową małżonków, co oznacza, że świadczenie podzielne dzieli się na tyle niezależnych części, ilu jest wierzycieli.
k.p.c. art. 424
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis ten definiuje podstawy skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.
k.p.c. art. 424
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis ten definiuje podstawy skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.
Pomocnicze
k.c. art. 209
Kodeks cywilny
Przepis ten dotyczy czynności zachowawczych. Sąd Okręgowy nawiązał do niego w kontekście możliwości realizacji wierzytelności stanowiącej przedmiot wspólności, jednak Sąd Najwyższy uznał to nawiązanie za nie do końca jasne w kontekście stanu faktycznego.
k.p.c. art. 13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 520 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis ten reguluje zasady orzekania o kosztach postępowania w sprawach, w których nie ma zastosowania art. 520 § 1 k.p.c.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niezgodność z prawem w rozumieniu art. 424¹ k.p.c. nie obejmuje odmiennej interpretacji przepisów prawa, która mieści się w granicach swobody orzeczniczej. Sąd Okręgowy opowiedział się za jednym ze stanowisk w kwestii stosowania art. 379 § 1 k.c. do wierzytelności spadkowych i majątkowych, które ma zwolenników w orzecznictwie i doktrynie.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 379 § 1 w zw. z art. 1035 oraz art. 209 k.c. przez błędne przyjęcie, że wierzytelności przypadające wnioskodawczyni mają charakter podzielny i mogą być samodzielnie dochodzone.
Godne uwagi sformułowania
nie może być utożsamiana z każdą obiektywną bezprawnością, lecz obejmuje wyłącznie sytuacje, gdy orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami prawa Jeżeli sąd nie wykracza rażąco poza granice przyznanej mu swobody orzeczniczej, to działa w ramach porządku prawnego, nawet jeżeli dokonuje wykładni prawa w sposób odmienny od wykładni przyjmowanej w większości przypadków. Stanowisko sądu przychylające się do jednej z rozbieżnych koncepcji prezentowanych w orzecznictwie lub literaturze, jak również wybór jednej z możliwych interpretacji przepisów prawa, choćby okazała się ona nieprawidłowa, nie może być uznane za kwalifikowany błąd, a tym samym nie oznacza niezgodności z prawem w rozumieniu art. 424¹ k.p.c.
Skład orzekający
Joanna Misztal-Konecka
przewodniczący
Marcin Łochowski
członek
Marcin Krajewski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie stanowiska Sądu Najwyższego co do granic pojęcia niezgodności z prawem w rozumieniu art. 424¹ k.p.c. oraz wskazanie na rozbieżności orzecznicze w kwestii stosowania art. 379 § 1 k.c. do wierzytelności spadkowych i majątkowych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji procesowej (skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem) i interpretacji przepisów cywilnych, co ogranicza jego bezpośrednie zastosowanie w innych obszarach prawa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej - granic pojęcia niezgodności z prawem orzeczenia. Pokazuje, że nawet odmienna interpretacja przepisów przez sąd niższej instancji nie zawsze prowadzi do stwierdzenia niezgodności z prawem, jeśli mieści się w granicach dopuszczalnej wykładni.
“Czy błąd sądu to zawsze niezgodność z prawem? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem.”
Dane finansowe
zwrot kosztów postępowania: 1350 PLN
zwrot kosztów postępowania: 1350 PLN
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySN II CNPP 28/22 POSTANOWIENIE 14 grudnia 2023 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: Prezes SN Joanna Misztal-Konecka (przewodniczący) SSN Marcin Łochowski SSN Marcin Krajewski (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 14 grudnia 2023 r. w Warszawie skargi A.N. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 28 lipca 2020 r., II Ca 2248/19, wydanego w sprawie z wniosku B.K. z udziałem T.K i A.N. o podział majątku wspólnego i dział spadku po M.K., 1. oddala skargę; 2. zasądza od A.N. na rzecz T.K. i B.K. po 1350 (tysiąc trzysta pięćdziesiąt) złotych zwrotu kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanej niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty. (R.N.) UZASADNIENIE Postanowieniem z 28 lipca 2020 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu m.in. uchylił punkty XI i XII postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu z 13 maja 2019 r. wydanego w sprawie o podział majątku wspólnego i dział spadku po M.K., na mocy których zasądzono od wnioskodawczyni B.K. na rzecz uczestniczki A.N. 48 221,47 zł tytułem rozliczenia środków uzyskanych przez B.K. wskutek spieniężenia jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych (pkt XI) oraz zasądzono od B.K. na rzecz A.N. 16 666,66 zł tytułem rozliczenia środków uzyskanych przez B.K. od P.B.U. i H. W. w L. ze sprzedaży nieruchomości, oddalając dalej idące żądanie A.N. z tego tytułu (pkt XII). Uchylając orzeczenie Sądu pierwszej instancji w powyższym zakresie, Sąd Okręgowy ustalił, że z obu wymienionych czynności wnioskodawczyni uzyskała kwoty odpowiadające jej udziałowi w majątku wspólnym, który powstał w czasie trwania związku z M.K. Powoduje to, że przy przyjęciu równych udziałów małżonków w majątku wspólnym nie było podstaw do nakazania rozliczenia się z pozostałymi spadkobiercami z tej części majątku wspólnego. Zgodnie z art. 379 § 1 k.c., jeżeli świadczenie dłużnika jest podzielne, dzieli się na tyle niezależnych od siebie części, ilu jest wierzycieli. Oznacza to, że po ustaniu wspólności majątkowej każdy z małżonków może samodzielnie dochodzić przypadającej mu części wierzytelności, jeżeli świadczenie dłużnika ma charakter podzielny, co stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z 9 września 1999 r., II CKN 460/98 (OSNC 2000, nr 3, poz. 55). Oznacza to m.in., że na podstawie art. 209 k.c. każdy z małżonków może realizować wierzytelność stanowiącą przedmiot wspólności w granicach czynności zachowawczych. Skoro wnioskodawczyni zrealizowała obie powyższe wierzytelności w części przypadającej jej w ramach udziału w majątku wspólnym, to zasądzanie na rzecz spadkobierców spłaty z tego tytułu było bezzasadne. Uczestniczka A.N. wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia Sądu Okręgowego we wskazanej części, powołując się na naruszenie art. 379 § 1 w zw. z art. 1035 oraz art. 209 k.c. przez błędne przyjęcie, że wierzytelności przypadające wnioskodawczyni z tytułu ceny sprzedaży nieruchomości oraz z tytułu połowy spieniężonych jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych mają charakter podzielny i po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej wnioskodawczyni może samodzielnie dochodzić przypadającej jej części wierzytelności oraz że wnioskodawczyni może realizować wierzytelność stanowiącą przedmiot wspólności masy spadkowej w granicach czynności zachowawczych. W odpowiedzi na skargę wnioskodawczyni oraz uczestnik T.K. wnieśli m.in. o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona. Zgodnie z jednolitym orzecznictwem Sądu Najwyższego niezgodność z prawem w rozumieniu art. 424 1 k.p.c. nie może być utożsamiana z każdą obiektywną bezprawnością, lecz obejmuje wyłącznie sytuacje, gdy orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami prawa, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo zostało wydane w wyniku rażąco błędnej wykładni lub oczywiście niewłaściwego zastosowania prawa. Jeżeli sąd nie wykracza rażąco poza granice przyznanej mu swobody orzeczniczej, to działa w ramach porządku prawnego, nawet jeżeli dokonuje wykładni prawa w sposób odmienny od wykładni przyjmowanej w większości przypadków. Stanowisko sądu przychylające się do jednej z rozbieżnych koncepcji prezentowanych w orzecznictwie lub literaturze, jak również wybór jednej z możliwych interpretacji przepisów prawa, choćby okazała się ona nieprawidłowa, nie może być uznane za kwalifikowany błąd, a tym samym nie oznacza niezgodności z prawem w rozumieniu art. 424 1 k.p.c. (zob. np. wyroki SN: z 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 17; z 17 maja 2006 r., I CNP 14/06; z 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007, nr 2, poz. 35; z 24 lipca 2006 r., I BP 1/06, OSNP 2007, nr 15-16, poz. 216; z 4 stycznia 2007 r., V CNP 132/06, OSNC 2007, nr 11, poz. 174; z 6 marca 2008 r., I CNP 116/07; z 14 listopada 2014 r., I CNP 10/14; z 12 października 2018 r., V CNP 30/17; postanowienie SN z 3 czerwca 2009 r., IV CNP 116/08). W niniejszej sprawie nie można uznać, aby Sąd Okręgowy zajął stanowisko niemożliwe do zaakceptowania, co przekładałoby się na niezgodność orzeczenia z prawem. Możliwość zastosowania art. 379 § 1 k.c. do wierzytelności wchodzących w skład spadku, jak również do wierzytelności objętych wspólnością majątkową małżonków budzi znaczne rozbieżności w orzecznictwie i doktrynie. Za dopuszczalnością stosowania w takim przypadku wynikającej z tego przepisu zasady podziału wierzytelności wypowiadał się wielokrotnie Sąd Najwyższy (zob. postanowienie z 7 listopada 1967 r., I CZ 97/67, OSNC 1968, nr 8-9, poz. 145; uchwały z 2 stycznia 1975 r., III CZP 82/74, OSNC 1976, nr 1, poz. 5, i z 30 maja 1975 r., III CZP 27/75, OSNC 1976, nr 4, poz. 71; postanowienie z 9 września 1999 r., II CKN 460/98, OSNC 2000, nr 3, poz. 55; podobnie dotyczące wierzytelności pozostałych po rozwiązaniu spółki cywilnej wyroki: z 6 listopada 2002 r., I CKN 1118/00; z 10 lutego 2004 r., IV CK 12/03, OSNC 2005, nr 3, poz. 44, oraz z 5 stycznia 2005 r., II CK 351/04). W nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje jednak pogląd odmienny, zgodnie z którym art. 379 § 1 k.c. nie ma zastosowania przynajmniej do wierzytelności wchodzącej w skład spadku (zob. wyroki: z 27 czerwca 2017 r., II CSK 15/17; z 28 listopada 2019 r., III CSK 284/17, i z 16 marca 2022 r., II CSKP 206/22, a także dotyczący prawa do żądania odkupienia przez fundusz inwestycyjny jednostek uczestnictwa wyrok z 9 maja 2019 r., I CSK 198/18). Zróżnicowane w tej mierze są również poglądy wyrażane w literaturze, choć współcześnie wydają się przeważać zwolennicy drugiego z przedstawionych stanowisk. Definitywne rozstrzygnięcie powyższej kontrowersji nie ma jednak znaczenia dla oceny zasadności skargi. W zaskarżonym orzeczeniu Sąd Okręgowy opowiedział się za jednym ze stanowisk, które było ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego, ma swoich zwolenników w doktrynie i nie można uznać, aby współcześnie było powszechnie odrzucane. Oznacza to, że nawet gdyby Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę stanowisko to uznawał za niesłuszne, zaskarżone orzeczenie nie mogłoby zostać uznane za niezgodne z prawem w rozumieniu art. 424 1 k.p.c. Odrębnej uwagi wymaga powołanie się przez Sąd Okręgowy w zaskarżonym orzeczeniu na uprawnienie każdego z byłych małżonków do realizowania czynności zachowawczych w rozumieniu art. 209 k.c. Odwołanie się do tego przepisu było w istocie mało szczęśliwym nawiązaniem do postanowienia Sądu Najwyższego z 9 września 1999 r., II CKN 460/98, w którym stwierdzono, że po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej, gdy należne małżonkom świadczenie jest niepodzielne, każdy z nich może dochodzić wierzytelności stanowiącej przedmiot wspólności tylko wtedy, gdy realizuje czynność zachowawczą w rozumieniu art. 209 k.c. Sytuacja tego rodzaju nie wystąpiła w stanie faktycznym sprawy, gdyż świadczenia miały z natury charakter podzielny i wnioskodawczyni, w ocenie Sądu drugiej instancji, mogła dochodzić przypadającej jej części. Nie do końca jasne odwołanie się do tego przepisu nie wypaczyło jednak rozstrzygnięcia. W związku z powyższym skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 424 11 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. O kosztach postępowania wywołanego skargą orzeczono na podstawie art. 520 § 2 k.p.c. Suma zwrotu kosztów równa jest wynagrodzeniu adwokata w wysokości wynikającej z § 10 ust. 5 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6, § 4 ust. 1 pkt 8, § 6 pkt 3 oraz § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Kwota ta została rozdzielona na wnioskodawczynię i uczestnika postępowania T.K. w częściach równych (zob. uchwałę SN z 16 listopada 2023 r., III CZP 54/23). (E.M.) [ał]
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI