II CNPP 16/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę E. S. i B. S. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie z 25 listopada 2020 r., które obniżyło spłatę należną wnioskodawcom od uczestniczki K. G. w sprawie o zniesienie współwłasności nieruchomości. Sąd Rejonowy pierwotnie przyznał nieruchomość uczestniczce z obowiązkiem spłaty wnioskodawców w kwocie 94 597,50 zł w ratach. Sąd Okręgowy, apelując od tego postanowienia, obniżył spłatę do 9 459,75 zł, uznając, że zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.) uzasadniają obniżenie kwoty spłaty, biorąc pod uwagę m.in. rozwiązanie umowy dożywocia łączącej strony. Wnioskodawcy zaskarżyli to postanowienie, zarzucając naruszenie art. 212 § 3 k.c. w zw. z art. 5 k.c. Sąd Najwyższy uznał skargę za niezasadną. Kluczowym zagadnieniem było ustalenie, czy art. 5 k.c. może być stosowany do spłat w sprawach o zniesienie współwłasności. Sąd Najwyższy, odwołując się do wcześniejszego orzecznictwa (m.in. w sprawach o podział majątku wspólnego, zachowek), stwierdził, że stosowanie art. 5 k.c. w celu obniżenia lub oddalenia spłaty jest dopuszczalne w wyjątkowych okolicznościach, gdy żądanie spłaty stanowi nadużycie prawa. W ocenie Sądu Najwyższego, okoliczności sprawy, w tym historia umowy dożywocia i trudna sytuacja życiowa uczestniczki, uzasadniały zastosowanie art. 5 k.c. i obniżenie należnej spłaty, co zostało prawidłowo ocenione przez Sąd Okręgowy. Skarga została oddalona.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaDopuszczalność i przesłanki stosowania art. 5 k.c. do miarkowania wysokości spłat w sprawach o zniesienie współwłasności.
Zastosowanie art. 5 k.c. jest dopuszczalne jedynie w wyjątkowych okolicznościach i wymaga szczegółowego uzasadnienia.
Zagadnienia prawne (2)
Czy na gruncie roszczeń między współwłaścicielami, w sytuacji zniesienia przedmiotu współwłasności i jego przejścia na rzecz jednego z dotychczasowych współwłaścicieli, do spłat i dopłat z tytułu wyrównania udziału w dotychczasowej współwłasności możliwe jest stosowanie art. 5 k.c. (skutkujące ich obniżeniem czy pozbawieniem)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, stosowanie art. 5 k.c. do spłat i dopłat w sprawach o zniesienie współwłasności jest dopuszczalne w wyjątkowych okolicznościach, gdy żądanie spłaty stanowi nadużycie prawa podmiotowego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że art. 5 k.c. może być stosowany do miarkowania wysokości spłat w sprawach o zniesienie współwłasności, podobnie jak w innych sprawach dotyczących roszczeń pieniężnych. Klauzula zasad współżycia społecznego pozwala na indywidualizację rozstrzygnięć i łagodzenie rygoryzmu prawa, zapobiegając jaskrawo niesprawiedliwym orzeczeniom. W tej konkretnej sprawie, okoliczności związane z umową dożywocia i sytuacją życiową uczestniczki uzasadniały zastosowanie art. 5 k.c. do obniżenia należnej spłaty.
Czy miarkowanie wysokości należnego roszczenia na podstawie art. 5 k.c. w sprawach o zniesienie współwłasności jest możliwe, czy też dopuszczalne jest jedynie oddalenie roszczenia w całości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Miarkowanie wysokości należnego roszczenia jest możliwe w oparciu o art. 5 k.c. jedynie wyjątkowo. Zasadą jest jednak, że nadużycie prawa oznacza jego nadużycie w całości.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że choć zasadą jest, iż nadużycie prawa oznacza jego całkowite niewykonywanie, to w niektórych przypadkach dopuszczalne jest miarkowanie wysokości roszczenia. Obniżenie spłaty lub dopłaty na podstawie art. 5 k.c. ma charakter tymczasowy i nie wyklucza ponownego wystąpienia z roszczeniem w zmienionych okolicznościach.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E. S. | osoba_fizyczna | skarżący, wnioskodawca |
| B. S. | osoba_fizyczna | skarżący, wnioskodawca |
| K. G. | osoba_fizyczna | uczestniczka postępowania |
| Prokurator Prokuratury Rejonowej Kraków Nowa Huta | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
Przepisy (7)
Główne
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Dopuszczalność stosowania do miarkowania wysokości spłat w sprawach o zniesienie współwłasności w wyjątkowych okolicznościach, gdy żądanie stanowi nadużycie prawa.
k.c. art. 212 § 1
Kodeks cywilny
Podstawa do wyrównania wartości udziałów dopłatami pieniężnymi przy zniesieniu współwłasności.
k.c. art. 212 § 2
Kodeks cywilny
Możliwość przyznania rzeczy nienadającej się do podziału jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych.
k.c. art. 212 § 3
Kodeks cywilny
Określenie terminu i sposobu uiszczenia dopłat i spłat, w tym rozłożenia na raty.
Pomocnicze
k.p.c. art. 398 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi sądu niższej instancji w postępowaniu kasacyjnym.
k.p.c. art. 424 § 11
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do oddalenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.
k.r.o. art. 46
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy podziału majątku wspólnego, przywołany w kontekście analogii do art. 5 k.c.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastosowanie art. 5 k.c. do miarkowania spłat w sprawach o zniesienie współwłasności jest dopuszczalne w wyjątkowych okolicznościach, gdy żądanie stanowi nadużycie prawa. • Okoliczności sprawy (umowa dożywocia, sytuacja życiowa uczestniczki) uzasadniały obniżenie spłaty na podstawie art. 5 k.c.
Odrzucone argumenty
Art. 212 § 3 k.c. w zw. z art. 5 k.c. nie daje podstaw do obniżenia wysokości należnych spłat. • Sąd nie jest władny obniżyć wartości należnych spłat i dokonać zmniejszenia wysokości należnej dla wnioskodawców spłaty o 90%.
Godne uwagi sformułowania
nie można zaś czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. • roszczenia o dopłatę i spłatę wykonywane przez uprawnionego mogą potencjalnie stanowić nadużycie prawa podmiotowego, a przez to nie korzystać z ochrony prawnej. • miarkowanie wysokości należnego roszczenia możliwe jest w oparciu o art. 5 k.c. jedynie wyjątkowo.
Skład orzekający
Mariusz Załucki
przewodniczący, sprawozdawca
Kamil Zaradkiewicz
członek
Maciej Kowalski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Dopuszczalność i przesłanki stosowania art. 5 k.c. do miarkowania wysokości spłat w sprawach o zniesienie współwłasności."
Ograniczenia: Zastosowanie art. 5 k.c. jest dopuszczalne jedynie w wyjątkowych okolicznościach i wymaga szczegółowego uzasadnienia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak zasady współżycia społecznego mogą wpływać na wysokość zobowiązań finansowych w sprawach cywilnych, co jest interesujące dla prawników i osób zainteresowanych sprawiedliwością w obrocie prawnym.
“Czy można obniżyć spłatę w zamian za mieszkanie? Sąd Najwyższy wyjaśnia zasady współżycia społecznego w prawie rzeczowym.”
Dane finansowe
WPS: 115 000 PLN
spłata: 9459,75 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.