I BU 11/11

Sygn. akt I BU 11/11 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 19 stycznia 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Maciej Pacuda 
 
w sprawie z odwołania W. K. 
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych  
o ekwiwalent pieniężny  z tytułu prawa do bezpłatnego węgla za lata 2004 - 2005, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 19 stycznia 2012 r., 
skargi ubezpieczonej o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego  
wyroku Sądu Apelacyjnego  
z dnia 22 grudnia 2010 r.,  
 
odmawia przyjęcia skargi o stwierdzenie niezgodności z 
prawem prawomocnego wyroku do rozpoznania. 
 
 
UZASADNIENIE 
 
Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 22 
grudnia 2010 r. zmienił zaskarżony apelacją wniesioną przez organ rentowy Zakład 
Ubezpieczeń Społecznych wyrok Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń 
Społecznych z dnia 23 lutego 2010 r. w ten sposób, że oddalił odwołanie 
ubezpieczonej W. K. od decyzji organu rentowego odmawiającej przyznania jej 
prawa do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla za lata 
2004 - 2005. 
Ubezpieczona wywiodła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem 
wymienionego wyroku i zarzucając temu wyrokowi naruszenie przepisu prawa 

 
 
2 
materialnego przez błędną wykładnię art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 2007 r. o 
ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób 
uprawnionych z przedsiębiorstw górniczych (Dz. U. Nr 147, poz. 1031)., którego 
skutkiem 
była 
niezgodność 
zaskarżonego 
wyroku 
z 
art. 
2 
Konstytucji 
Rzeczypospolitej Polskiej oraz z wymienionym art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 
2007 r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób 
uprawnionych z przedsiębiorstw górniczych, wniosła o stwierdzenie niezgodności z 
prawem tego wyroku. 
Skarżąca podała, że wydanie przedmiotowego wyroku spowodowało 
wyrządzenie jej szkody poprzez odmowę przyznania prawa do ekwiwalentu 
pieniężnego za lata 2004 – 2005 i tym samym niewypłacenie owego ekwiwalentu w 
kwocie 2.164,46 zł, a nadto wskazała, że wzruszenie zaskarżonego wyroku nie było 
i nie jest możliwe w drodze innych środków prawnych, albowiem wyrok ten był 
wyrokiem sądu drugiej instancji wydanym na skutek apelacji, a z uwagi na 
przedmiot i wartość przedmiotu sporu nie przysługiwała od niego skarga kasacyjna. 
Jednocześnie brak jest podstaw do wznowienia postępowania, ponieważ nie uległ 
zmianie stan faktyczny a niezgodność z prawem wynika tylko z błędnej wykładni 
przepisu prawa materialnego dokonanej przez sąd drugiej instancji, która miała 
bezpośredni wpływ na treść orzeczenia. 
 
Sąd Najwyższy zważył co następuje. 
 
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku jest 
nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia szczególnego rodzaju. Nie jest bowiem 
środkiem prawnym służącym wzruszeniu prawomocnego orzeczenia, które 
pozostaje w mocy choćby było wadliwe, lecz wyłącznie środkiem służącym kontroli 
legalności zaskarżonego nią orzeczenia w kontekście możliwości ubiegania się o 
przyznanie od Państwa (Skarbu Państwa) odszkodowania za szkodę wyrządzoną 
wydaniem prawomocnego orzeczenia (art. 4171 § 2 k.c.). Mimo to istnieją 
zauważalne analogie między tą skargą a skargą kasacyjną. Obydwa te środki 
(określane mianem nadzwyczajnych) stanowią dopełniający się system kontroli 

 
 
3 
legalności orzeczeń. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem jest jednym ze 
środków nadzoru judykacyjnego Sądu Najwyższego. 
Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem 
prawomocnego wyroku przysługuje od prawomocnego wyroku sądu drugiej 
instancji, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana 
lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie 
były i nie są możliwe. Podkreślenia wymaga przy tym fakt, iż o niezgodności 
orzeczenia z prawem w rozumieniu art. 4241 k.p.c. w związku z art. 4171 k.c. można 
mówić jedynie wówczas, gdy orzeczenie to jest niewątpliwie sprzeczne z 
zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni i ogólnie przyjętymi standardami 
rozstrzygnięć. Niezgodność z prawem ma tu charakter kwalifikowany, elementarny i 
oczywisty (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 2008 r., III BP 
3/08, OSNP 2010, nr 1-2, poz. 13 oraz cytowane tam przykłady orzecznictwa). 
W art. 4245 k.p.c. określone zostały wymagania, którym powinna 
odpowiadać skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego 
orzeczenia, przy czym w § 2 wskazano wymagania formalne przewidziane dla 
pisma procesowego, a w § 1 wymienione zostały wymagania istotne skargi. 
Przyjęta została zatem zasada analogiczna do uregulowania w art. 3984 k.p.c. 
skargi kasacyjnej. Wypada dodać, że w myśl art. 4248 § 3 k.p.c. Sąd Najwyższy 
odrzuca na posiedzeniu niejawnym skargę, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez sąd 
niższej instancji (z przyczyn określonych w art. 4246 § 3 k.p.c.), skargę wniesioną 
po upływie terminu (o którym mowa w art. 4246 § 1 k.p.c.), skargę niespełniającą 
wymagań określonych w art. 4245 § 1 k.p.c., jak również skargę z innych przyczyn 
niedopuszczalną. Z kolei na podstawie art. 4249 k.p.c. Sąd Najwyższy odmawia 
przyjęcia skargi do rozpoznania, jeżeli jest ona oczywiście bezzasadna. Przypadek 
taki zachodzi zaś, gdy już z samej treści skargi wynika, że nie zostałaby ona 
uwzględniona w razie przyjęcia jej do rozpoznania, tzn. gdy bezpośredni ogląd 
sprawy wskazuje, iż skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego 
orzeczenia byłaby oddalona (por. powołane wcześniej postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 26 sierpnia 2008 r., III BP 3/08, OSNP 2010, nr 1-2, poz. 13 
oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 6 lutego 2009 r., I BP 19/08, LEX nr 
746163 oraz z dnia 6 lutego 2009 r., I BP 20/08, LEX nr 746164). 

 
 
4 
Dokonana przez Sąd Najwyższy ocena treści skargi wniesionej przez 
ubezpieczoną prowadzi do wniosku, że skarga ta odpowiada istotnym wymogom 
formalnym (konstrukcyjnym) określonym w art. 4245 k.p.c. oraz została wniesiona z 
zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 4246 § 1 k.p.c. Analiza sprawy, w 
której przedmiotowa skarga została wniesiona, wskazuje jednak, że skarga ta jest 
oczywiście bezzasadna. Wbrew sformułowanym w tej skardze zarzutom, 
zaskarżony wyrok nie został bowiem wydany z naruszeniem art. 2 pkt 1 ustawy z 
dnia 6 lipca 2007 r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego 
węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw górniczych (Dz. U. Nr 147, poz. 
1031), a co za tym idzie nie jest też niezgodny z prawem. 
Jak wynikało z bezspornych ustaleń faktycznych sądów obu instancji, 
ubezpieczona jest wdową po zmarłym w dniu 13 lipca 2008 r. J. K., byłym 
pracowniku Przedsiębiorstwa Robót Górniczych, który od dnia 21 sierpnia 1996 r. 
był uprawniony do emerytury górniczej, a na podstawie wyroku sądowego uzyskał 
prawo do ekwiwalentu z tytułu prawa do bezpłatnego węgla za 2002 r. Świadczenie 
to jako niezrealizowane na rzecz uprawnionego męża pobrała ubezpieczona. 
Następnie już sama w dniu 18 marca 2009 r. złożyła ona w organie rentowym 
wniosek o ekwiwalent pieniężny za lata 2004 – 2005. 
Wskazując na te ustalenia oraz odwołując się do regulacji zawartej w art. 2 
pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 2007 r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do 
bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw górniczych, sąd 
drugiej instancji – odmiennie niż uczynił to sąd pierwszej instancji – przyjął 
jednakże, iż ubezpieczona nie jest osobą uprawnioną w rozumieniu tego przepisu 
do ekwiwalentu za lata 2004 - 2005, gdyż prawo do renty rodzinnej po swoim 
zmarłym mężu nabyła po dniu 1 stycznia 2007 r. Zdaniem Sądu Najwyższego 
stwierdzenie to w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy należy uznać 
za uprawnione, z tym jednakże zastrzeżeniem, że wymaga ono uzupełnienia. 
Wypada bowiem podkreślić, że ubezpieczona jest uprawniona do renty rodzinnej 
po byłym pracowniku PRG, uprawnionym do ekwiwalentu z tytułu prawa do 
bezpłatnego węgla, ale dopiero od daty jego śmierci, która nastąpiła w dniu 13 lipca 
2008 r. Skoro zaś zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 2007 r. osobami 
uprawnionymi do spornego w niniejszej sprawie ekwiwalentu pieniężnego są 

 
 
5 
emeryci i renciści mający ustalone prawo do emerytury lub renty, którzy pobierali 
bezpłatny węgiel w naturze od przedsiębiorstw robót górniczych oraz wdowy, 
wdowcy i sieroty mające ustalone prawo do renty rodzinnej po byłych 
pracownikach, uprawnionych do bezpłatnego węgla, to należy przyjąć, iż wskazany 
przepis wymienia dwie kategorie osób uprawnionych, o których uprawnieniu 
przesądza przede wszystkim fakt posiadania ustalonego prawa do emerytury lub 
renty (co dotyczy byłych pracowników przedsiębiorstw robót górniczych) albo prawa 
do renty rodzinnej po byłych pracownikach (co dotyczy wdów, wdowców i sierot). 
Wykładnia językowo – logiczna i funkcjonalna powołanego przepisu pozwala przy 
tym na uznanie, że warunek posiadania uprawnienia do bezpłatnego węgla na 
podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla pracowników zakładów górniczych z dnia 
21 grudnia 1991 r., oraz warunek uzyskania emerytury lub renty przed dniem 
1 stycznia 2007 r., a także warunek niepobierania ekwiwalentu po dniu 31 grudnia 
2001 r., dotyczyć może jedynie pierwszej z wymienionych kategorii osób. Dla 
drugiej kategorii (wdów, wdowców i sierot) przesłankę nabycia prawa do 
ekwiwalentu stanowi zaś wyłącznie posiadanie ustalonego prawa do renty rodzinnej 
po byłych pracownikach przedsiębiorstw robót górniczych, którzy spełniali 
wcześniej wymienione dodatkowe warunki. Jest to więc uprawnienie o charakterze 
pochodnym. Co jednak szczególnie istotne, każda z wymienionych kategorii osób 
uprawnionych do ekwiwalentu swoje uprawnienie w tym zakresie wywodzi z 
równolegle przysługującego jej prawa do świadczenia emerytalno – rentowego. 
Ekwiwalent (choć bez wątpienia stanowi świadczenie ze stosunku pracy) jest 
bowiem wypłacany nie przez byłego pracodawcę, lecz przez organ rentowy oraz 
„przy świadczeniu emerytalno – rentowym”. Taki sposób rozumienia cytowanego 
przepisu jest tym bardziej uzasadniony, jeśli zważyć, że uprawnienie do świadczeń 
emerytalno – rentowych jest osobiste i nie podlega dziedziczeniu, a osoba 
pozostała po zmarłym uprawnionym może nabyć prawo do wypłaty świadczenia 
przysługującego zmarłemu (należnego mu) jedynie w ściśle określonych 
warunkach, w odniesieniu do świadczeń emerytalno – rentowych uregulowanych w 
art. 134 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, tzn. tylko wtedy, gdy uprawniony 
zgłosił wniosek o wypłatę świadczenia i zmarł w toku postępowania zainicjowanego 
tym wnioskiem, ale jeszcze przed nabyciem prawa i uzyskaniem wypłaty 

 
 
6 
świadczenia. Wówczas świadczenie wypłaca się małżonkowi oraz dzieciom, a w 
razie ich braku innym członkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej lub na 
których utrzymaniu pozostawała osoba uprawniona. Analogicznie ustawodawca 
uregulował tę kwestię w stosunku do spornego w rozpoznawanej sprawie 
ekwiwalentu w art. 8 ustawy z dnia 6 lipca 2007 r. Należy zatem przyjąć, iż w 
sytuacji, w której prawo do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego 
węgla dotyczy okresu, w którym uprawniony do niego żył jeszcze, lecz nie podjął 
czynności mających na celu realizację tego prawa (nie złożył w organie rentowym 
stosownego wniosku), wygasa ono tak jak prawo do przysługującego tej osobie 
świadczenia emerytalno – rentowego bez możliwości jego realizacji na rzecz osób 
pozostałych po niej. Realizacja tego prawa na rzecz wymienionych w art. 8 ust. 1 
ustawy członków rodziny zmarłego jest zaś możliwa tylko wówczas, gdy osoba ta 
(zmarły) wszczęła postępowanie przed organem rentowym. 
Odnosząc wskazane uregulowania do stanu faktycznego rozpoznawanej 
sprawy, Sąd Najwyższy uznaje zatem, iż osobą uprawnioną do spornego 
ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla za lata 2004 – 2005, 
w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 2007 r. nie była ubezpieczona, lecz żyjący 
jeszcze wtedy jej mąż J. K. To on bowiem spełniał wówczas (tj. w wymienionych 
latach) wszystkie ustawowe przesłanki prawa do wymienionego świadczenia jako 
emeryt, który pobierał bezpłatny węgiel w naturze od Przedsiębiorstwa Robót 
Górniczych, będąc uprawnionym do bezpłatnego węgla na podstawie Układu 
Zbiorowego Pracy dla pracowników zakładów górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r., 
i który uzyskał emeryturę przed dniem 1 stycznia 2007 r., a po dniu 31 grudnia 
2001 r. nie pobierał ekwiwalentu. J. K. bezspornie nie zgłosił jednakże wniosku o 
sporny ekwiwalent, wobec czego ubezpieczona nie mogła też wstąpić w jego prawa 
na podstawie art. 8 ustawy z dnia 6 lipca 2007 r. Z kolei sama ubezpieczona nabyła 
prawo do renty rodzinnej po mężu dopiero po jego śmierci, a zatem wskazane 
wcześniej ustawowe przesłanki prawa do ekwiwalentu (jako wdowa mająca 
ustalone prawo do renty rodzinnej po byłym pracowniku PRG uprawnionym do 
ekwiwalentu) mogła ewentualnie spełnić dopiero od tej daty. Zgłoszony przez nią 
wniosek o ekwiwalent pieniężny z tytułu prawa do bezpłatnego węgla za 2004 – 
2005, z tej przyczyny nie był zatem uzasadniony. 

 
 
7 
Co już wyżej zostało podniesione, orzeczenie niezgodne z prawem w 
rozumieniu art. 4241 k.p.c. w związku z art. 4171 k.c., to orzeczenie, które jest 
niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni i ogólnie 
przyjętymi standardami rozstrzygnięć. Niezgodność z prawem musi mieć tu 
charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty. Analiza sprawy będącej 
przedmiotem skargi wniesionej przez ubezpieczoną wskazuje natomiast wyraźnie, 
iż zaskarżone tą skargą orzeczenie nie było niezgodne z prawem, a już w 
szczególności nie pozostawało w sprzeczności z zasadniczymi i niepodlegającymi 
różnej wykładni i ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć. Dlatego też 
przedmiotowa skarga jest oczywiście bezzasadna. 
Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na treści art. 4249 
k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.