II CKN 6/01
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 kwietnia 2003 r. rozstrzygnął kluczową kwestię prawną dotyczącą charakteru umowy dzierżawy zawartej na czas dożywotniej dzierżawy. Powódka dochodziła wydania nieruchomości rolnej od pozwanej, twierdząc, że umowa dzierżawy zawarta przez jej męża Kazimierza P. z powódką dożywotnio wygasła z chwilą śmierci dzierżawcy w 1995 r. Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo, a Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanej, błędnie interpretując umowę jako zawartą na czas nieoznaczony. Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację, uznał zarzut naruszenia prawa materialnego dotyczący wykładni art. 693 § 1 k.c. za uzasadniony. Sąd Najwyższy przyjął dominujący w piśmiennictwie i judykaturze pogląd, że umowa zawarta na czas dożywotniej dzierżawy jest umową na czas oznaczony, ponieważ termin końcowy jest określony przez zdarzenie przyszłe i pewne (śmierć dzierżawcy), nawet jeśli jego data nie jest znana. W konsekwencji, z chwilą śmierci dzierżawcy, umowa definitywnie wygasła, a pozwana, władająca nieruchomością bez tytułu prawnego, była zobowiązana do jej wydania. Mimo błędnego uzasadnienia Sądu Apelacyjnego, Sąd Najwyższy oddalił kasację, uznając, że zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia 'czas oznaczony' w umowach cywilnych, w szczególności umów dzierżawy i najmu zawartych na czas życia jednej ze stron.
Orzeczenie dotyczy specyficznego rodzaju umowy (dożywotnia dzierżawa) i może być dyskusyjne w kontekście innych umów, gdzie element niepewności co do daty zdarzenia jest większy. Warto zauważyć, że przepis art. 661 k.c. (najem) i art. 695 k.c. (dzierżawa) wprowadzają domniemanie umowy na czas nieoznaczony po 30 latach.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa dzierżawy zawarta na czas dożywotniej dzierżawy jest umową zawartą na czas oznaczony w rozumieniu art. 693 § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowa dzierżawy zawarta na czas dożywotniej dzierżawy jest umową zawartą na czas oznaczony.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że termin końcowy umowy może być określony przez zdarzenie przyszłe i pewne, nawet jeśli jego data nie jest znana. Pewność zdarzenia (śmierć dzierżawcy) nadaje umowie charakter terminu, a nie warunku, co jest cechą umowy na czas oznaczony. Taka interpretacja zapewnia stabilność stosunku umownego.
Czy umowa dzierżawy zawarta na czas dożywotniej dzierżawy wygasa z chwilą śmierci dzierżawcy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowa dzierżawy zawarta na czas oznaczony (w tym dożywotnio) wygasa z chwilą upływu oznaczonego terminu, czyli z chwilą śmierci dzierżawcy.
Uzasadnienie
Skoro umowa została uznana za zawartą na czas oznaczony, to z chwilą upływu tego czasu (śmierci dzierżawcy) stosunek umowny definitywnie wygasa, a właściciel może żądać wydania przedmiotu dzierżawy.
Czy pozwana, władająca nieruchomością po śmierci męża-dzierżawcy, ma do niej tytuł prawny?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, pozwana nie miała tytułu prawnego do władania nieruchomością po śmierci męża, ponieważ umowa dzierżawy wygasła.
Uzasadnienie
Umowa dzierżawy wygasła z chwilą śmierci Kazimierza P. Pozwana nie była stroną umowy i nie nabyła żadnego tytułu prawnego do nieruchomości po śmierci męża.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Marta Herta M. | osoba_fizyczna | powódka |
| Ewa P. | osoba_fizyczna | pozwana |
| Kazimierz P. | osoba_fizyczna | dzierżawca |
Przepisy (6)
Główne
k.c. art. 693 § § 1
Kodeks cywilny
Umowa dzierżawy zawarta na czas dożywotniej dzierżawy jest umową na czas oznaczony, gdyż termin końcowy jest określony przez zdarzenie przyszłe i pewne (śmierć dzierżawcy).
k.c. art. 222 § § 1
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący ochrony właściciela, który może żądać wydania rzeczy od osoby, która nią włada bez tytułu prawnego.
Pomocnicze
k.c. art. 704
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący wypowiedzenia umowy dzierżawy na czas nieoznaczony, nie miał zastosowania w tej sprawie ze względu na uznanie umowy za zawartą na czas oznaczony.
k.p.c. art. 393
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna oddalenia kasacji.
k.p.c. art. 23
Kodeks postępowania cywilnego
Wspomniany w kontekście postanowienia SN II CZ 12/99, dotyczącym służebności dożywotniego zamieszkiwania.
k.z. art. 371 § § 1
Kodeks zobowiązań
Przepis z poprzedniego stanu prawnego, który traktował zawarcie umowy na czas życia najemcy jako umowę na czas oznaczony.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa dzierżawy zawarta na czas dożywotniej dzierżawy jest umową na czas oznaczony. • Umowa na czas oznaczony wygasa z chwilą upływu terminu, którym jest śmierć dzierżawcy. • Pozwana władała nieruchomością bez tytułu prawnego po śmierci męża.
Odrzucone argumenty
Umowa dzierżawy zawarta dożywotnio jest umową na czas nieoznaczony i podlega wypowiedzeniu (argumentacja Sądu Apelacyjnego). • Pozwana była stroną umowy dzierżawy (niepotwierdzone przez sądy).
Godne uwagi sformułowania
„stanowisko to byłoby trafne, gdyby można uznać, że umowa dzierżawy zawarta przez strony »dożywotnio« ma charakter umowy »na czas oznaczony« w rozumieniu przepisu art. 693 § 1 k.c.” • „data końcowa terminu nie jest w takiej sytuacji znana i powstaje niepewność co do okresu związania umową.” • „Decydujące znaczenie przypada tu pewności zdarzenia, a nie ścisłemu momentowi jego nadejścia.” • „umowa zawarta »dożywotnio« będzie umową zawartą na czas oznaczony” • „Pewność zdarzenia wyznaczającego zakończenie stosunku umownego nadaje takiemu porozumieniu charakter terminu, a nie warunku.” • „z chwilą śmierci tej strony umowa definitywnie wygasa.”
Skład orzekający
Helena Ciepła
przewodniczący
Bronisław Czech
członek
Mirosława Wysocka
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'czas oznaczony' w umowach cywilnych, w szczególności umów dzierżawy i najmu zawartych na czas życia jednej ze stron."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego rodzaju umowy (dożywotnia dzierżawa) i może być dyskusyjne w kontekście innych umów, gdzie element niepewności co do daty zdarzenia jest większy. Warto zauważyć, że przepis art. 661 k.c. (najem) i art. 695 k.c. (dzierżawa) wprowadzają domniemanie umowy na czas nieoznaczony po 30 latach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy fundamentalnej kwestii interpretacji czasu trwania umowy, która ma szerokie zastosowanie w praktyce obrotu cywilnego, zwłaszcza w kontekście umów dożywocia czy renty.
“Dożywotnia dzierżawa to umowa na czas OZNACZONY? Sąd Najwyższy wyjaśnia!”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.